Theo Wall Street Journal, tình trạng thiếu điện ở Cuba trở nên trầm trọng hơn khi lượng dầu thô nhập khẩu từ Venezuela sụt giảm mạnh, trong khi chính quyền Tổng thống Donald Trump từ đầu năm 2026 đã ngăn chặn các chuyến vận chuyển năng lượng tới Havana. Gần 10 triệu người dân Cuba gần như ngày nào cũng phải đối mặt với cảnh mất điện.
Trước cuộc khủng hoảng ngày càng nghiêm trọng, chính phủ Cuba buộc phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng. Và Trung Quốc đang trở thành đối tác quan trọng nhất của Cuba.
Trung Quốc đã nhanh chóng cung cấp thiết bị, tài chính và công nghệ giúp Cuba phát triển các trang trại điện mặt trời trong lúc nước này thiếu dầu nghiêm trọng.
Cuba đã xây dựng ít nhất 59 nhà máy điện mặt trời
Theo RenewAtlas, một nền tảng dữ liệu chuyên theo dõi các dự án điện mặt trời và lưu trữ năng lượng trên toàn cầu, trong hai năm qua Cuba đã xây dựng ít nhất 59 nhà máy điện mặt trời, bao gồm 41 nhà máy quy mô vừa và 18 nhà máy quy mô nhỏ.
Nếu vận hành hết công suất, các cơ sở này có thể tạo ra khoảng 1.000 MW điện, tương đương gần 1/3 nhu cầu điện vào giờ cao điểm của Cuba, hiện khoảng 3.200 MW.
Chính phủ Cuba cho biết điện mặt trời hiện đã đáp ứng khoảng 10% nhu cầu điện cả nước, tăng đáng kể so với mức chỉ 3% vào đầu năm ngoái. Trong làn sóng phát triển điện mặt trời này, Trung Quốc đóng vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là nguồn cung thiết bị, vừa là nhà tài trợ. Theo truyền thông Cuba, Trung Quốc có kế hoạch xây dựng 90 công viên điện mặt trời trên hòn đảo này, hướng tới biến nơi đây thành một cường quốc điện mặt trời.
Theo dữ liệu hải quan, Trung Quốc hiện sản xuất khoảng 80% số tấm pin mặt trời của thế giới. Xuất khẩu thiết bị năng lượng xanh của Trung Quốc sang Cuba đã tăng bùng nổ, từ chỉ khoảng 3 triệu USD năm 2023 lên 117 triệu USD năm 2025.
Kế hoạch kinh tế năm 2026 của Cuba còn ghi rõ Trung Quốc đã viện trợ số tấm pin mặt trời có tổng công suất tương đương khoảng 320 MW.
Không dừng ở các tấm pin, trong năm nay Trung Quốc còn tăng cường xuất khẩu hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (Battery Energy Storage System, BESS) sang Cuba, nhằm giúp quốc đảo này ổn định lưới điện và khắc phục nhược điểm lớn nhất của điện mặt trời: sản lượng phụ thuộc vào thời tiết và thời gian trong ngày.
Điện mặt trời chưa thể cứu Cuba khỏi khủng hoảng năng lượng
Dù được Trung Quốc hỗ trợ mạnh, cuộc khủng hoảng năng lượng của Cuba vẫn chưa thể giải quyết trong một sớm một chiều.
Các nhà máy điện chạy bằng nhiên liệu hóa thạch của Cuba đã xuống cấp nghiêm trọng. Hệ thống lưới điện cũng bị hư hỏng nặng, với tỷ lệ tổn thất trên đường dây lên tới 16%, trong khi chính phủ không đủ nguồn lực để tiến hành một cuộc nâng cấp toàn diện.
Một vấn đề nghiêm trọng khác là thiếu hệ thống lưu trữ điện. Điện mặt trời chỉ phát huy hiệu quả khi có ánh nắng. Nếu không có đủ pin lưu trữ, Cuba không thể tận dụng toàn bộ công suất điện mặt trời đã xây dựng.
Vì vậy, dù công suất điện mặt trời trên giấy tờ đã tăng nhanh, lượng điện thực tế có thể đưa vào lưới vẫn bị hạn chế.
Từ đầu năm đến nay, Cuba đã trải qua ít nhất 6 lần mất điện trên phạm vi toàn quốc. Tình trạng thiếu điện kéo dài khiến bất mãn trong dân chúng gia tăng, thậm chí đã dẫn tới các cuộc biểu tình trên đường phố.
Ông Ricardo Torres Perez, chuyên gia về kinh tế Cuba tại Đại học American, cho rằng nếu không có các nhà máy điện mặt trời do Trung Quốc hỗ trợ, tình trạng mất điện ở Cuba chắc chắn sẽ còn nghiêm trọng hơn.
Tuy nhiên nghịch lý nằm ở chỗ, ngay cả khi có sự hỗ trợ của Trung Quốc, cuộc khủng hoảng điện của Cuba vẫn tiếp tục xấu đi. Điều đó cho thấy những tấm pin mặt trời có thể giúp Cuba cầm cự, nhưng chưa đủ để chữa căn bệnh khủng hoảng năng lượng đã kéo dài nhiều năm.
Và trong cuộc đối đầu Mỹ - Trung đang ngày càng lan rộng sang Mỹ Latinh, Cuba có thể trở thành một ví dụ điển hình cho một thực tế mới: khi Mỹ gây sức ép bằng trừng phạt, Trung Quốc có thể tận dụng khoảng trống để mở rộng ảnh hưởng bằng thương mại, công nghệ và viện trợ.
Theo Creaders
