Các biện pháp trừng phạt mới của chính quyền Trump đối với Cuba đang khiến hàng loạt doanh nghiệp châu Âu phải vội vã rút khỏi hòn đảo. Trong khi các tập đoàn khách sạn, vận tải biển và năng lượng đối mặt nguy cơ mất quyền tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) lại tỏ ra dè dặt, tránh đối đầu trực diện với Nhà Trắng. Thực trạng này đã làm dấy lên những chỉ trích gay gắt ngay trong nội bộ Nghị viện châu Âu.
Lệnh trừng phạt mới của Mỹ đẩy doanh nghiệp châu Âu vào thế khó
Ngày 1/5, ông Trump ký sắc lệnh mở rộng các biện pháp trừng phạt đối với Cuba, đồng thời áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp nhằm vào Tập đoàn GAESA – tập đoàn kinh tế nhà nước trực thuộc Lực lượng Vũ trang Cách mạng Cuba (FAR).
Theo quy định mới, mọi doanh nghiệp nước ngoài không phải của Mỹ nhưng có quan hệ làm ăn với GAESA phải chấm dứt việc hợp tác trước ngày 5/6 hoặc đối mặt với nguy cơ bị Mỹ trừng phạt. Động thái này đã tạo ra làn sóng rút vốn khỏi Cuba trong giới doanh nghiệp châu Âu.
Hai tập đoàn khách sạn lớn của Tây Ban Nha là Meliá và Iberostar được xem là những bên chịu tác động nặng nề nhất. Trong nhiều thập kỷ qua, các khu nghỉ dưỡng cao cấp do hai doanh nghiệp này quản lý tại những bãi biển nổi tiếng của Cuba luôn là tài sản chiến lược trong danh mục đầu tư toàn cầu của họ.
Tuy nhiên, trong vài tuần gần đây, cả hai đã lần lượt rút đội ngũ quản lý khỏi hàng chục khách sạn tại Cuba và gỡ bỏ thương hiệu khỏi các cơ sở lưu trú. Meliá cho biết quyết định này xuất phát từ những thay đổi liên tục về môi trường địa chính trị, pháp lý, xã hội và kinh doanh.
Theo trang Politico, chiến dịch siết trừng phạt mới của Mỹ nhằm gia tăng áp lực đối với chính phủ Cuba, nhưng đồng thời cũng kéo theo những hệ lụy lớn đối với EU – đối tác thương mại hàng đầu và nguồn đầu tư nước ngoài quan trọng nhất của Cuba.
Lo ngại nguy cơ bị đóng băng tài sản hoặc mất quyền tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ, nhiều doanh nghiệp châu Âu hoạt động trong các lĩnh vực vận tải biển, logistics, năng lượng và nông nghiệp đang gấp rút bán cổ phần, thu hẹp hoạt động hoặc rút khỏi Cuba.
Vận tải biển và du lịch chịu đòn nặng nhất
Tháng trước, hai hãng vận tải container lớn của châu Âu là CMA CGM (Pháp) và Hapag-Lloyd (Đức) đã thông báo tạm ngừng toàn bộ các tuyến vận tải đến và đi từ Cuba.
Hai doanh nghiệp này hiện đảm nhận khoảng 60% tổng lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường biển của Cuba và đều viện dẫn nguy cơ bị Mỹ trừng phạt là nguyên nhân chính dẫn tới quyết định đình chỉ hoạt động.
Ông Daniel Bernbeck, Giám đốc Hiệp hội Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Đức - Cuba, nhận định các doanh nghiệp vừa và nhỏ của châu Âu sẽ là nhóm chịu thiệt hại nặng nề nhất. Ông nói: “Nhiều công ty nhỏ có thể sẽ rời bỏ hoàn toàn thị trường Cuba”, đồng thời cảnh báo các doanh nghiệp Đức đầu tư vào lĩnh vực năng lượng tại Cuba đang đối mặt với rủi ro kinh doanh rất lớn.
Theo bà Susanne Gratius, chuyên gia nghiên cứu quan hệ EU - Mỹ Latinh tại Đại học Madrid, rủi ro kinh doanh ở Cuba hiện đã vượt xa những lợi ích có thể thu được.Bà cho rằng các lệnh trừng phạt mới sẽ khiến Cuba – vốn đang chìm trong khủng hoảng tài chính nghiêm trọng – rơi vào tình trạng cô lập sâu sắc hơn.
Tập đoàn GAESA – mục tiêu chính của Mỹ
Các biện pháp mới của Mỹ chủ yếu nhằm vào GAESA, tập đoàn kinh tế nhà nước lớn do quân đội Cuba kiểm soát được xem là “xương sống” của nền kinh tế Cuba.
Theo báo Miami Herald, GAESA kiểm soát khoảng 40% nền kinh tế Cuba thông qua mạng lưới doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng, bán lẻ, nhiên liệu và đặc biệt là du lịch. Ngành du lịch là trụ cột của nền kinh tế Cuba, đóng góp phần lớn nguồn thu ngoại tệ để nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu tại một phiên điều trần ở Thượng viện hôm 2/6 rằng: “Ngành du lịch Cuba về cơ bản nằm dưới sự kiểm soát của GAESA”. Hơn một nửa số khách sạn tại Cuba thuộc sở hữu của công ty con Gaviota của GAESA, nhưng phần lớn được vận hành bởi các tập đoàn quản lý khách sạn nước ngoài.
Cho đến trước khi lệnh trừng phạt mới có hiệu lực, Meliá và Iberostar vẫn là hai nhà đầu tư khách sạn nước ngoài lớn nhất tại Cuba, quản lý tổng cộng 52 cơ sở lưu trú, bao gồm nhiều khu nghỉ dưỡng nổi tiếng ở bãi biển Varadero và các khách sạn hạng sang tại thủ đô Havana.
Trong khi đó, ngành du lịch Cuba vốn đã gặp nhiều khó khăn do khủng hoảng kinh tế, thiếu điện và tình trạng mất điện kéo dài. Số lượng du khách quốc tế liên tục giảm mạnh trong những năm gần đây.
Theo số liệu chính thức, Cuba đón khoảng 4,7 triệu lượt khách quốc tế vào năm 2018, nhưng con số này chỉ còn 1,9 triệu lượt vào năm ngoái. Xu hướng suy giảm vẫn tiếp diễn trong năm 2026.
Không chỉ du lịch, các doanh nghiệp châu Âu tham gia ngành công nghiệp rượu rum nổi tiếng của Cuba cũng đối mặt với nguy cơ bị ảnh hưởng. Tập đoàn rượu Pernod Ricard của Pháp hiện liên doanh sản xuất thương hiệu Havana Club cùng doanh nghiệp nhà nước Cuba. Tuy nhiên, tương lai của hoạt động này vẫn chưa rõ ràng dưới tác động của vòng trừng phạt mới.
Châu Âu co mình
Mặc dù các biện pháp của Mỹ đang gây thiệt hại trực tiếp cho doanh nghiệp châu Âu, phản ứng từ các chính phủ EU nhìn chung khá dè dặt. Ngay cả Tây Ban Nha – quốc gia có quan hệ lịch sử và kinh tế đặc biệt sâu sắc với Cuba – cũng tránh đưa ra những tuyên bố cứng rắn.
Bộ trưởng Kinh tế, Thương mại và Doanh nghiệp Tây Ban Nha Carlos Cuerpo chỉ cho biết Madrid đang theo dõi sát tình hình và tìm cách giảm thiểu tác động đối với doanh nghiệp trong nước. Pháp và Đức cũng đưa ra quan điểm tương tự, chủ yếu nhấn mạnh việc tiếp tục theo dõi diễn biến.
Theo chuyên gia người Đức Bert Hoffmann, các nước châu Âu không muốn đẩy quan hệ với Mỹ vào thế đối đầu vì vấn đề Cuba. “Thực tế, nhiều nước đã chấp nhận rằng Mỹ không muốn để châu Âu đóng vai trò thống lĩnh trong quan hệ kinh tế với Cuba”, ông nhận định. Ông cũng cho rằng các nước như Tây Ban Nha gần như không có đòn bẩy đủ mạnh để gây sức ép ngược trở lại Mỹ. “Madrid có thể dùng công cụ gì để đối trọng với Mỹ?”, ông đặt câu hỏi.
Mặc dù EU hồi thập niên 1990 từng phản ứng mạnh mẽ trước các biện pháp trừng phạt ngoài lãnh thổ của Mỹ, nhưng bối cảnh hiện nay đã thay đổi đáng kể.
Năm 1996, sau khi Mỹ thông qua Đạo luật Helms-Burton, EU từng ban hành "Quy chế ngăn chặn" (Blocking Statute), cấm doanh nghiệp châu Âu tuân thủ một số lệnh trừng phạt ngoài lãnh thổ của Mỹ và cho phép họ đòi bồi thường thiệt hại.
Tuy nhiên, sau ba thập kỷ với hàng loạt cuộc khủng hoảng an ninh tại châu Âu và Trung Đông, EU hiện không cho thấy ý định đối đầu với Mỹ để bảo vệ lợi ích tại Cuba.
Khi được hỏi về các biện pháp tiếp theo, người phát ngôn Ủy ban châu Âu chỉ cho biết EU đang thúc đẩy đối thoại mang tính xây dựng giữa Mỹ và Cuba. Lập trường này đã vấp phải chỉ trích từ một số nghị sĩ châu Âu.
Nghị sĩ Tây Ban Nha Leire Pajín thuộc Nhóm Liên minh Tiến bộ của những người Xã hội và Dân chủ cho rằng EU cần hành động mạnh mẽ hơn nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế của doanh nghiệp châu Âu tại Cuba. “EU phải bảo vệ quyền tự chủ chiến lược và các quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp châu Âu”, bà nhấn mạnh.
Trong khi đó, nghị sĩ Pháp Leïla Chaibi thuộc đảng cánh tả “La France Insoumise” (Nước Pháp bất khuất) đưa ra lời chỉ trích gay gắt hơn. “Trong vấn đề Cuba, thái độ của chúng ta trước Mỹ chẳng khác nào một chú cún con”, bà nói.
Theo Sina, Guancha
