Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 26/4 nói rằng Iran có thể gọi điện nếu muốn đàm phán chấm dứt cuộc chiến kéo dài hai tháng, đồng thời nhấn mạnh Tehran “không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân”, sau khi Iran tuyên bố Mỹ cần gỡ bỏ các trở ngại cho một thỏa thuận, bao gồm việc phong tỏa các cảng của nước này.
Hy vọng nối lại các nỗ lực hòa bình suy giảm hôm 25/4 khi ông Trump hủy chuyến thăm Islamabad của các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner. Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã di chuyển qua lại giữa Pakistan và Oman – hai nước trung gian – vào Chủ nhật, trước khi tới Nga, nơi ông dự kiến gặp Tổng thống Vladimir Putin.
Giá dầu tăng, đồng USD nhích lên và hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ giảm nhẹ trong phiên giao dịch đầu tuần tại châu Á, sau khi các cuộc đàm phán Mỹ–Iran đình trệ cuối tuần, khiến hoạt động vận tải qua Vịnh Ba Tư bị đình trệ.
“Nếu họ muốn đàm phán, họ có thể đến gặp chúng tôi, hoặc gọi cho chúng tôi. Bạn biết đấy, có điện thoại. Chúng tôi có các đường dây rất an toàn,” ông Trump nói trên Fox News.
“Họ biết cần có gì trong thỏa thuận. Rất đơn giản: họ không được có vũ khí hạt nhân, nếu không thì không có lý do gì để gặp,” ông nhấn mạnh.
Iran từ lâu yêu cầu Washington công nhận quyền làm giàu uranium của mình, điều mà Tehran nói chỉ phục vụ mục đích hòa bình, nhưng các nước phương Tây cho rằng nhằm phát triển vũ khí hạt nhân.
Dù lệnh ngừng bắn đã tạm dừng giao tranh quy mô lớn kể từ khi cuộc xung đột bùng phát sau các cuộc không kích Mỹ–Israel vào ngày 28/2, vẫn chưa có thỏa thuận nào đạt được để chấm dứt cuộc chiến đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, đẩy giá dầu tăng cao, làm gia tăng lạm phát và phủ bóng lên triển vọng tăng trưởng toàn cầu.
Ông Trump chịu áp lực trong nước phải kết thúc chiến tranh
Khi tỷ lệ ủng hộ giảm, ông Trump đang chịu áp lực trong nước phải chấm dứt cuộc chiến không được lòng dân. Trong khi đó, dù suy yếu về quân sự, Iran lại có lợi thế đàm phán nhờ khả năng kiểm soát Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 1/5 dầu toàn cầu.
Tehran gần như đã đóng cửa eo biển, trong khi Washington áp đặt phong tỏa các cảng của Iran.
Ông Araqchi trở lại Islamabad sau khi đàm phán tại Oman và sau đó lên đường sang Nga.
Đại sứ Iran tại Nga Kazem Jalali cho biết ông Araqchi sẽ gặp ông Putin “nhằm tiếp tục nỗ lực ngoại giao bảo vệ lợi ích quốc gia trong bối cảnh các mối đe dọa bên ngoài”.
“Iran và Nga đang đứng cùng một chiến tuyến trước chiến dịch của các lực lượng toàn trị toàn cầu chống lại các quốc gia độc lập và công bằng,” ông Jalali viết.
Truyền thông nhà nước Iran cho biết ông Araqchi đã thảo luận vấn đề an ninh tại eo biển Hormuz với Quốc vương Oman Haitham bin Tariq al-Said và kêu gọi một cơ chế an ninh khu vực không có sự can thiệp từ bên ngoài.
Ông Araqchi cũng viết trên X rằng các cuộc thảo luận tại Oman tập trung vào “các cách đảm bảo lưu thông an toàn có lợi cho tất cả các nước láng giềng và thế giới”.
Hãng Tasnim cho biết các cuộc trao đổi với Pakistan bao gồm việc “thiết lập chế độ pháp lý mới tại eo Hormuz, yêu cầu bồi thường, đảm bảo không tái diễn hành động quân sự và dỡ bỏ phong tỏa hải quân”.
Bất đồng sâu rộng giữa Mỹ và Iran
Ông Trump cho biết đã hủy chuyến đi của các đặc phái viên do chi phí và thời gian di chuyển lớn, trong khi đề xuất mới của Iran “có nhiều điểm nhưng chưa đủ”.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif rằng Tehran sẽ không tham gia “đàm phán áp đặt” dưới đe dọa hoặc phong tỏa, và Mỹ cần gỡ bỏ các trở ngại trước.
Bất đồng giữa hai bên không chỉ nằm ở chương trình hạt nhân hay eo Hormuz.
Ông Trump muốn hạn chế việc Iran hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah ở Lebanon và Hamas ở Gaza, cũng như năng lực tấn công bằng tên lửa đạn đạo. Ngược lại, Iran yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt và chấm dứt các cuộc tấn công của Israel.
Các cuộc đàm phán tại Islamabad hồi đầu tháng do Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance dẫn đầu đã kết thúc mà không đạt thỏa thuận.
Sau khi chuyến đi ngoại giao mới bị hủy, hai máy bay vận tải C-17 của Không quân Mỹ đã rời Pakistan cùng nhân sự và thiết bị an ninh.
Ông Trump cho rằng nội bộ Iran đang có “mâu thuẫn và hỗn loạn lớn”, trong khi ông Pezeshkian khẳng định đất nước đoàn kết dưới sự lãnh đạo tối cao.
Cuộc chiến đã làm rung chuyển Trung Đông. Iran đã tấn công các nước vùng Vịnh, trong khi xung đột giữa Israel và Hezbollah tại Lebanon bùng phát trở lại.
Tại Lebanon, các cuộc không kích của Israel khiến 14 người thiệt mạng và 37 người bị thương vào Chủ nhật, theo Bộ Y tế nước này. Quân đội Israel cảnh báo người dân rời khỏi bảy thị trấn ngoài “vùng đệm” mà họ kiểm soát, trong bối cảnh lệnh ngừng bắn vẫn chưa thể chấm dứt hoàn toàn giao tranh.
Theo Reuters
