Những hình ảnh được công bố tại Iran ngày 10/6 đã lần đầu tiên cho thấy các tiêm kích F-14 Tomcat hạ cánh sau khi hoàn thành nhiệm vụ tác chiến. Đây được xem là dấu hiệu rõ ràng nhất từ trước tới nay cho thấy dòng chiến đấu cơ huyền thoại này đang trực tiếp tham gia vào cuộc xung đột hiện nay giữa Iran với Mỹ cùng các đồng minh phương Tây và đối tác khu vực.
Trước đó, truyền thông Iran từng ghi nhận các máy bay chiến đấu F-4 Phantom II và F-5 Tiger, cùng các tiêm kích MiG-29A do Liên Xô chế tạo và Yak-130 của Nga, liên tục thực hiện các phi vụ nhằm vào những mục tiêu đối địch. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên xuất hiện bằng chứng trực quan xác nhận F-14 vẫn đang hoạt động trong môi trường chiến đấu thực tế.
Iran hiện là quốc gia duy nhất trên thế giới còn vận hành F-14 Tomcat. Trong thập niên 1970, nước này đã mua tổng cộng 79 chiếc từ Mỹ trước khi cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 làm thay đổi hoàn toàn quan hệ giữa hai bên. Giới phân tích ước tính hiện nay vẫn còn khoảng từ 20 đến 30 chiếc F-14 đang phục vụ trong Không quân Iran.
F-14 từng là tiêm kích thế hệ 4 đầu tiên được Mỹ xuất khẩu. Dù đã có tuổi đời hàng chục năm, việc Iran liên tục đưa những dòng máy bay còn cũ hơn như F-4 và F-5 vào các nhiệm vụ phức tạp, bao gồm các đòn không kích tầm xa và nhiệm vụ xuyên phá phòng không, khiến nhiều chuyên gia cho rằng F-14 có thể đang giữ một vai trò đáng kể trong chiến dịch quân sự hiện tại.
Dù phần lớn giới quân sự đánh giá F-14 không còn phù hợp để đối đầu trực tiếp với các chiến đấu cơ hiện đại trong các trận không chiến, loại máy bay này lại sở hữu một ưu thế đặc biệt: khả năng đánh chặn tên lửa hành trình tầm xa.
Ngay từ khi được thiết kế trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, F-14 đã được phát triển với nhiệm vụ bảo vệ các nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ trước các cuộc tấn công bằng tên lửa từ khoảng cách lớn. Đây cũng là một trong những tiêm kích đầu tiên trên thế giới được tối ưu hóa cho nhiệm vụ chống tên lửa.
Radar AN/AWG-9 của F-14 ngày nay đã lỗi thời khi đối đầu với các hệ thống tác chiến điện tử hiện đại và có thể bị gây nhiễu trong các trận không chiến với chiến đấu cơ thế hệ mới. Tuy nhiên, hệ thống này vẫn được đánh giá có khả năng phát hiện và dẫn bắn hiệu quả đối với các mục tiêu như tên lửa hành trình.
Điều đó đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh Mỹ đã sử dụng số lượng lớn tên lửa Tomahawk của Hải quân và tên lửa hành trình tàng hình JASSM của Không quân trong chiến dịch quân sự hiện nay.
Một số chuyên gia cho rằng việc sử dụng F-14 để săn lùng tên lửa hành trình có thể mang lại lợi thế đáng kể cho Iran. Nếu các tiêm kích này có thể bắn hạ được một phần đáng kể số tên lửa đối phương, chúng sẽ góp phần làm tiêu hao kho dự trữ vũ khí tấn công tầm xa vốn đang chịu nhiều áp lực sau nhiều tháng giao tranh liên tiếp.
Một điểm mạnh khác của F-14 là radar AN/AWG-9 có kích thước rất lớn, được xem là một trong những radar mạnh nhất từng được tích hợp trên một tiêm kích phương Tây. Hệ thống này có khả năng theo dõi đồng thời nhiều mục tiêu và dẫn bắn vào nhiều tên lửa hành trình cùng lúc nếu chúng bay theo đội hình tương đối gần nhau.
Vũ khí chủ lực của F-14 là tên lửa không đối không AIM-54 Phoenix nổi tiếng. Mặc dù loại tên lửa này được cho là kém hiệu quả trước các máy bay hiện đại có khả năng gây nhiễu điện tử mạnh, nó vẫn có thể là công cụ hữu hiệu để tiêu diệt các mục tiêu có đường bay tương đối ổn định như tên lửa hành trình.
Trong nhiều năm qua, quân đội Mỹ đã thu thập lượng lớn dữ liệu tình báo điện tử về các hệ thống phòng không mặt đất của Iran. Điều này khiến các radar phòng không cố định của Tehran dễ bị phát hiện và trở thành mục tiêu tấn công nếu phát sóng trong thời gian dài.
Ngược lại, F-14 có thể đóng vai trò như một nền tảng radar bay, cho phép Iran triển khai năng lực cảnh giới và đánh chặn cơ động hơn, đồng thời giảm nguy cơ bị đối phương xác định vị trí.
Ngoài AIM-54, Iran còn được cho là đã phát triển tên lửa không đối không nội địa Fakour-90, một biến thể hiện đại hóa dựa trên công nghệ của Phoenix. Nhiều nguồn tin cho rằng loại tên lửa này có thiết kế tương tự nhưng được nâng cấp đáng kể về điện tử và khả năng tác chiến. Tuy nhiên, số lượng Fakour-90 đang được sản xuất và triển khai vẫn chưa được công bố.
Sự xuất hiện trở lại của F-14 trên chiến trường vì thế không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Sau hơn nửa thế kỷ kể từ ngày ra đời, dòng tiêm kích từng là niềm tự hào của Hải quân Mỹ có thể đang đảm nhiệm một vai trò hoàn toàn mới: trở thành lá chắn trên không chống lại các đòn tấn công bằng tên lửa hành trình trong cuộc đối đầu căng thẳng nhất giữa Iran và Mỹ trong nhiều năm qua.
Theo MW
