Theo các hãng tin nước ngoài, kế hoạch xây dựng siêu nhà máy (Gigafactory) của Tesla tại Ấn Độ đã chính thức đổ vỡ sau gần 5 năm đàm phán.
Bộ trưởng Công nghiệp nặng Ấn Độ H.D. Kumaraswamy xác nhận Tesla đã chấm dứt kế hoạch xây dựng nhà máy tại nước này, khép lại một trong những dự án đầu tư được Ấn Độ kỳ vọng nhất trong lĩnh vực xe điện.
Nút thắt khiến đàm phán Tesla - Ấn Độ đổ vỡ
Câu hỏi "giảm thuế trước hay xây nhà máy trước" chính là nguyên nhân trực tiếp và cũng là bất đồng cốt lõi khiến các cuộc đàm phán giữa Tesla và chính phủ Ấn Độ đi vào ngõ cụt.
Lập luận của Tesla khá đơn giản. Hiện Ấn Độ áp thuế nhập khẩu ô tô từ 70% đến 110%, khiến giá một chiếc Tesla Model Y tại nước này lên tới khoảng 6 triệu rupee, cao gấp hơn hai lần so với thị trường Trung Quốc. Với mức giá đó, phần lớn người tiêu dùng Ấn Độ khó có khả năng tiếp cận.
Vì vậy tỷ phú Elon Musk muốn Ấn Độ hạ thuế nhập khẩu xuống khoảng 15%, tạo điều kiện để Tesla thử nghiệm nhu cầu thị trường trước. Nếu doanh số đạt kỳ vọng, hãng mới cân nhắc đầu tư hàng tỷ USD xây dựng nhà máy sản xuất tại chỗ.
Đây là lựa chọn mà bất kỳ doanh nghiệp nào cũng sẽ cân nhắc trong bối cảnh phải đối mặt với một thị trường chưa được kiểm chứng. Không nhà đầu tư nào muốn bỏ ra hàng chục tỷ USD khi chưa biết nhu cầu thực tế ra sao.
Tuy nhiên, chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi lại giữ lập trường cứng rắn: Tesla phải cam kết sản xuất tại Ấn Độ trước, đổi lại mới được hưởng các ưu đãi về thuế.
Từ góc nhìn của phía Ấn Độ, nếu giảm thuế ngay từ đầu, Tesla hoàn toàn có thể xuất khẩu xe từ nhà máy tại Thượng Hải sang Ấn Độ để khai thác thị trường mà không cần đầu tư sản xuất trong nước. Khi đó, Ấn Độ chỉ thu được một phần thuế nhập khẩu, trong khi những lợi ích lớn hơn như việc làm, công nghệ và chuỗi cung ứng vẫn nằm ngoài tầm với.
Chính vì vậy, hai bên đã giằng co suốt gần 5 năm mà không tìm được tiếng nói chung.
Cả năm Tesla chỉ bán được vài trăm xe
Nếu thuế quan là nguyên nhân khởi đầu, thì thực tế thị trường mới là yếu tố khiến Tesla cuối cùng quyết định từ bỏ kế hoạch đầu tư.
Tháng 7/2025, Tesla chấp nhận bước vào thị trường Ấn Độ thông qua hình thức nhập khẩu xe nguyên chiếc. Khi đó, nhiều chuyên gia dự báo một cách đầy lạc quan: chỉ cần một tỷ lệ nhỏ trong nhóm người có thu nhập cao lựa chọn Tesla, doanh số cũng có thể dễ dàng vượt mốc hàng chục nghìn xe mỗi năm.
Tuy nhiên, thực tế lại khác xa kỳ vọng. Theo dữ liệu của cơ quan đăng ký phương tiện giao thông Ấn Độ, Tesla chỉ bán được 227 xe trong cả năm 2025. Trong bốn tháng đầu năm 2026, doanh số cộng dồn cũng mới đạt 383 xe.
Con số này thấp đến mức sản lượng một ngày của nhà máy Tesla tại Thượng Hải còn vượt tổng doanh số cả năm của hãng tại Ấn Độ. Nguyên nhân nằm ở sức mua thực tế của thị trường. Mặc dù có dân số hơn 1,4 tỷ người, GDP bình quân đầu người của Ấn Độ hiện chỉ khoảng 2.500 USD/năm. Nhóm khách hàng đủ khả năng chi trả cho những mẫu xe có giá tương đương 600.000 NDT là tương đối hạn chế.
Điều đó cho thấy quy mô dân số không đồng nghĩa với quy mô thị trường tiêu dùng hiệu quả. Với Tesla, con số 1,4 tỷ dân chủ yếu mang ý nghĩa về mặt tiềm năng hơn là doanh số thực tế.
Chuỗi cung ứng chưa hoàn thiện
Ngay cả khi vấn đề thuế quan được giải quyết, việc xây dựng một nhà máy Tesla tại Ấn Độ vẫn là thách thức lớn. Nguyên nhân là ngành công nghiệp xe điện của nước này chưa sở hữu hệ sinh thái cung ứng đủ hoàn chỉnh.
Ba cấu phần cốt lõi của xe điện gồm pin, động cơ điện và hệ thống điều khiển hiện vẫn có tỷ lệ nội địa hóa rất thấp. Nhiều linh kiện quan trọng khác như chip bán dẫn, linh kiện điện tử đạt chuẩn ô tô hay các chi tiết cơ khí chính xác vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung bên ngoài.
Trong trường hợp xây dựng nhà máy tại Ấn Độ, Tesla sẽ phải đối mặt với hai lựa chọn: hoặc nhập khẩu phần lớn linh kiện từ nước ngoài với chi phí cao, hoặc mất nhiều năm để xây dựng một mạng lưới nhà cung ứng hoàn chỉnh ngay từ đầu.
Cả hai phương án đều không dễ dàng. Trong khi đó, Trung Quốc hiện sở hữu một trong những chuỗi cung ứng xe điện hoàn chỉnh nhất thế giới, từ khai thác nguyên liệu, sản xuất pin, chế tạo linh kiện đến lắp ráp xe hoàn chỉnh. Chính lợi thế này đã giúp Tesla Gigafactory Thượng Hải được xây dựng và đưa vào vận hành với tốc độ rất nhanh, đồng thời trở thành một trong những nhà máy hiệu quả nhất của Tesla trên toàn cầu.
Bài học không chỉ dành cho Ấn Độ
Việc Tesla rút lui kế hoạch xây dựng nhà máy được xem là một đòn giáng mạnh vào tham vọng đưa Ấn Độ trở thành trung tâm sản xuất toàn cầu của chính phủ của Narendra Modi. Không chỉ mất cơ hội thu hút một trong những thương hiệu xe điện lớn nhất thế giới, Ấn Độ còn phải đối mặt với nguy cơ các tập đoàn đa quốc gia khác đánh giá thận trọng hơn về môi trường đầu tư tại nước này.
Ở chiều ngược lại, quyết định của Tesla được nhiều chuyên gia xem là một lựa chọn mang tính kinh doanh thuần túy. Thay vì tiếp tục theo đuổi một dự án còn nhiều bất định, hãng có xu hướng tập trung nguồn lực vào những thị trường đã chứng minh được nhu cầu và hiệu quả đầu tư như Trung Quốc hay châu Âu.
Câu chuyện giữa Tesla và Ấn Độ vì thế vượt ra ngoài khuôn khổ của một thương vụ đầu tư đơn thuần. Nó cho thấy rằng quy mô dân số lớn chưa chắc đồng nghĩa với một thị trường hấp dẫn, và việc thu hút ngành công nghiệp công nghệ cao không thể chỉ dựa vào tiềm năng trên giấy.
Để hấp dẫn các nhà đầu tư toàn cầu, một quốc gia cần nhiều hơn những lời hứa hay mục tiêu đầy tham vọng. Điều quan trọng là phải xây dựng được chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, môi trường kinh doanh ổn định và các chính sách có tính dự báo cao.
Đó có lẽ cũng là bài học mà không chỉ Ấn Độ, mà nhiều nền kinh tế mới nổi khác cần suy ngẫm trong cuộc cạnh tranh thu hút vốn đầu tư toàn cầu hiện nay.
Theo Sina
