Doanh nghiệp Nhà nước gấp rút lên phương án
Mới đây, HĐQT Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex - Mã: PLX) thông qua chủ trương bán toàn bộ 23,29 triệu cổ phiếu quỹ đang nắm giữ. Theo doanh nghiệp, việc thoái lượng cổ phiếu quỹ này nhằm đáp ứng các điều kiện của công ty đại chúng theo quy định hiện hành, đồng thời tăng cường năng lực tài chính và cân đối nguồn vốn dài hạn.
Theo quy định, công ty đại chúng phải có tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.
Trước đó, Petrolimex thông báo không còn đáp ứng tiêu chuẩn công ty đại chúng khi nhóm cổ đông không phải cổ đông lớn chỉ nắm giữ hơn 9,4% vốn điều lệ, thấp hơn mức tối thiểu 10% theo quy định.
Tại Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Becamex (Becamex IDC - Mã: BCM), Nhà nước hiện đang nắm giữ 95,44% vốn điều lệ, khiến hơn 9.200 cổ đông nhỏ lẻ chỉ sở hữu tỷ lệ 4,56% quyền biểu quyết. Để khắc phục tỷ lệ này, doanh nghiệp xây dựng phương án và kiến nghị UBND TP HCM phê duyệt việc giảm tỷ lệ vốn Nhà nước xuống mức trên 65% trong giai đoạn 2026-2030 thông qua hình thức phát hành cổ phiếu ra công chúng.
Tổng CTCP Đầu tư Quốc tế Viettel (Viettel Global – Mã: VGI) hiện không còn đáp ứng tiêu chí công ty đại chúng khi công ty mẹ là Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) đang sở hữu tới 99,03% vốn điều lệ. Điều này khiến lượng cổ phiếu do các cổ đông bên ngoài nắm giữ chỉ còn chưa đến 1%.
Tại ĐHĐCĐ thường niên, Tổng Giám đốc Nguyễn Thị Hoa cho biết doanh nghiệp cần tăng tỷ lệ sở hữu của nhóm cổ đông bên ngoài thêm khoảng 9% để đáp ứng quy định tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết phải được nắm giữ bởi ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn. Để giải quyết tình trạng này, Viettel Global đang phối hợp với các đơn vị tư vấn triển khai công tác định giá, đồng thời làm việc với các cơ quan có thẩm quyền nhằm hoàn thiện các thủ tục cần thiết và xây dựng phương án phù hợp cho lộ trình đáp ứng điều kiện công ty đại chúng.
Tương tự, Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS – Mã: GAS) cũng có cơ cấu cổ đông rất cô đặc khi PVN nắm giữ tới 95,76% số cổ phiếu có quyền biểu quyết, trong khi gần 17.500 cổ đông còn lại chỉ sở hữu tỷ lệ trôi nổi 4,24%. Thay vì bán vốn, PV GAS đã chủ động làm việc với PVN, đồng thời báo cáo Bộ Tài chính và Chính phủ nhằm đề xuất một cơ chế riêng để PV GAS cùng một số doanh nghiệp quy mô lớn tiếp tục duy trì niêm yết với các giải pháp phù hợp.
Ngoài ra, còn nhiều doanh nghiệp Nhà nước đến nay chưa chuẩn đại chúng gồm Tổng Công ty Đầu tư và Phát triển Công nghiệp (Becamex- Mã: BCM), Tổng CTCP Phát triển Khu công nghiệp Sonadezi (Mã: SNZ)…
Không lo ngại rủi ro hủy niêm yết
Trao đổi với VietTimes, ông Nguyễn Thế Minh – giám đốc khối Ngân hàng Đầu tư Chứng khoán ABS cho rằng việc nhiều doanh nghiệp Nhà nước hiện nay chưa thỏa mãn được các yếu tố về điều kiện đại chúng (do tỷ lệ sở hữu Nhà nước còn quá lớn) là một vấn đề có thể giải quyết được dựa trên các định hướng và cơ chế hiện hành.
Theo Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển doanh nghiệp Nhà nước, các ngành nghề đã được quy hoạch rất rõ ràng thành 2 nhóm chính. Nhóm ngành trọng yếu, bao gồm các lĩnh vực như viễn thông, an ninh năng lượng, an ninh lương thực... Với nhóm này, tỷ lệ sở hữu Nhà nước vẫn phải nắm quyền chi phối, ít nhất là từ 51% trở lên. Đối với nhóm ngành không trọng yếu thì tỷ lệ sở hữu Nhà nước có thể giảm xuống dưới 50%.
Tuy nhiên, Luật Quản lý và Đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15) cũng quy định cơ chế đặc thù, theo đó trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước đã được phê duyệt, các doanh nghiệp Nhà nước chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần nhưng chưa đáp ứng đủ điều kiện công ty đại chúng sẽ không bị hủy tư cách ngay trong giai đoạn tái cấu trúc.
Theo ông Minh, các cổ đông không cần quá lo lắng việc các doanh nghiệp Nhà nước như Petrolimex, Lọc hoá dầu Bình Sơn, PV GAS… bị huỷ niêm yết vì sẽ có phương hướng giải quyết. Vì đây là các doanh nghiệp Nhà nước có vốn lớn, việc quyết định tỷ lệ sở hữu thường thuộc thẩm quyền của Thủ tướng. Do đó, nhiều khả năng sẽ có những cơ chế phê duyệt đặc thù hoặc gia hạn thêm thời gian để các đơn vị này xử lý các điều kiện về mặt thời gian.
Bên cạnh đó, có nhiều phương án kỹ thuật để đưa doanh nghiệp đạt tiêu chí chuẩn đại chúng như Nhà nước giảm tỷ lệ sở hữu xuống. Thứ hai là pha loãng cổ phiếu bằng cách chi trả cổ tức bằng cổ phiếu hoặc tăng vốn mà Nhà nước không nộp thêm tiền để giữ tỷ lệ sở hữu, bán cổ phiếu quỹ.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể chào bán trực tiếp cổ phiếu cho các nhà đầu tư tổ chức. Thực tế, cổ phần của các nhóm doanh nghiệp Nhà nước này luôn được các quỹ đầu tư săn đón vì có tài sản chất lượng, nền tảng cơ bản tốt và độ an toàn cao. Nhu cầu từ thị trường là không thiếu, vấn đề chỉ nằm ở mức giá "thuận mua vừa bán" khi thoái vốn.
Trước đó, Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương cũng khẳng định vai trò của các doanh nghiệp Nhà nước niêm yết và đăng ký giao dịch rất quan trọng. Đây chính là nhóm doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn, hoạt động trong các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế và có khả năng tạo ra sức hút mạnh mẽ đối với dòng vốn trong và ngoài nước.
Để hỗ trợ doanh nghiệp duy trì tư cách công ty đại chúng và nâng cao hiệu quả huy động vốn, UBCKNN đã và đang triển khai nhiều giải pháp như hoàn thiện cơ chế chính sách, đơn giản hóa thủ tục chào bán chứng khoán, đẩy mạnh ứng dụng dịch vụ công trực tuyến, tăng cường hướng dẫn và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình phát hành cổ phiếu, thoái vốn và cơ cấu lại cổ đông.
