Tổng thống Mỹ Donald Trump có nghĩa vụ theo Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh năm 1973 phải giới hạn chiến tranh sau 60 ngày, trừ khi được Quốc hội phê chuẩn để tiếp tục.
Khi ông Trump tuyên bố gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran vào thứ Tư trong tuần, ông không đưa ra thời hạn cụ thể cho việc nối lại đàm phán, chỉ nói rằng Mỹ sẽ tiếp tục phong tỏa Tehran trong gần một tuần và chờ “đề xuất” từ phía Iran cho các cuộc thương lượng tiếp theo.
Tuy nhiên, ông còn một thời hạn khác cần lưu ý: một thời hạn ngay tại Quốc hội Mỹ.
Ông Trump có thời hạn đến ngày 1/5 để nhận được sự chấp thuận của Quốc hội theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh. Luật này quy định rằng ông phải hạn chế việc triển khai lực lượng trong bất kỳ cuộc xung đột nào sau 60 ngày, trừ khi được cấp phép cụ thể để tiếp tục.
Để cấp phép, cả Hạ viện và Thượng viện phải thông qua một nghị quyết chung trong khoảng thời gian 60 ngày đó. Điều này cho đến nay vẫn chưa xảy ra.
Tuy nhiên, đạo luật này trước đây từng bị “lách” bởi những người tiền nhiệm của ông Trump, những người đã sử dụng các cơ sở pháp lý khác để tiến hành các hoạt động quân sự.
Đạo luật Quyền lực Chiến tranh là gì?
Luật liên bang năm 1973 được ban hành nhằm hạn chế quyền của tổng thống Mỹ trong việc đưa đất nước tham gia các cuộc xung đột vũ trang ở nước ngoài.
Theo đạo luật, Tổng thống phải thông báo cho Quốc hội trong vòng 48 giờ sau khi bắt đầu hành động quân sự và chỉ được duy trì triển khai trong 60 ngày, trừ khi được Quốc hội cho phép gia hạn thêm 30 ngày hoặc thông qua một ủy quyền cho cam kết dài hơn.
Bà Maryam Jamshidi, phó giáo sư luật tại Trường Luật Colorado, cho biết để gia hạn thêm 30 ngày, tổng thống phải xác nhận bằng văn bản với Quốc hội rằng việc tiếp tục sử dụng lực lượng vũ trang là do “nhu cầu quân sự không thể tránh khỏi”.
“Sau mốc 90 ngày này, tổng thống buộc phải chấm dứt việc triển khai lực lượng vũ trang Mỹ nếu Quốc hội không tuyên chiến hoặc không cho phép tiếp tục hành động quân sự,” bà nói.
Tuy nhiên, bà cũng lưu ý: “Không có con đường pháp lý rõ ràng để Quốc hội buộc Tổng thống tuân thủ yêu cầu chấm dứt này, và thực tế các tổng thống trước đây đã từ chối thực hiện, cho rằng phần này của đạo luật là vi hiến.”
Ông Trump có khả năng được Quốc hội phê chuẩn chiến tranh không?
Ở thời điểm hiện tại, chưa có gì chắc chắn rằng Quốc hội sẽ phê chuẩn việc tiếp tục hành động quân sự chống lại Iran do sự chia rẽ sâu sắc giữa hai đảng Dân chủ và Cộng hòa.
Ngày 15/4, một nỗ lực lưỡng đảng lần thứ tư tại Thượng viện nhằm hạn chế quyền của ông Trump trong việc tiến hành chiến tranh theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh đã thất bại với tỷ lệ 52-47, khi các nghị sĩ bỏ phiếu chủ yếu theo đường lối đảng phái.
“Chúng ta không thể không lưu ý rằng việc lãnh đạo đảng Cộng hòa tại Thượng viện từ chối giám sát một cuộc chiến tiêu tốn hàng tỷ USD mỗi tuần là điều phi thường,” Thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Murphy nói.
Các nghị sĩ Cộng hòa nhìn chung chưa can thiệp vào quyết định của Tổng thống trong 60 ngày đầu theo luật, nhưng nhiều người khẳng định rằng sự chấp thuận của Quốc hội sẽ là cần thiết sau thời hạn này.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa John Curtis viết: “Tôi ủng hộ các hành động của tổng thống nhằm bảo vệ sinh mạng và lợi ích của người Mỹ. Tuy nhiên, tôi sẽ không ủng hộ hành động quân sự kéo dài quá 60 ngày nếu không có sự phê chuẩn của Quốc hội.”
Dân biểu Cộng hòa Don Bacon cũng nói với truyền thông Mỹ: “Theo luật, chúng ta phải hoặc phê chuẩn tiếp tục hoạt động, hoặc dừng lại. Nếu không được phê chuẩn, họ phải dừng.”
Một số nghị sĩ Cộng hòa, dù ủng hộ ông Trump, cũng bắt đầu lo ngại về nguy cơ chiến tranh kéo dài, làm giảm khả năng Quốc hội thông qua.
Chiến sự thực sự đã dừng lại chưa?
Dù Mỹ và Iran tuyên bố ngừng bắn hai tuần từ ngày 8/4 và ông Trump sau đó đơn phương gia hạn, áp lực quân sự vẫn tiếp diễn, chủ yếu trên biển.
Hôm đầu tuần này, lực lượng Mỹ đã nổ súng và bắt giữ tàu container mang cờ Iran Touska tại phía bắc biển Arap gần eo biển Hormuz, khi tàu này hướng về cảng Bandar Abbas. Ông Trump nói con tàu đã phớt lờ lệnh đổi hướng của Mỹ. Chiến dịch này diễn ra sau khi Washington áp đặt phong tỏa hải quân đối với tất cả các cảng Iran từ ngày 13/4.
Hai ngày sau, Iran đáp trả bằng cách bắt giữ hai tàu thương mại nước ngoài tại eo biển Hormuz và đưa về bờ. Hãng Reuters đưa tin Mỹ cũng đã chặn ít nhất ba tàu chở dầu mang cờ Iran tại vùng biển châu Á, chuyển hướng khỏi khu vực gần Ấn Độ, Malaysia và Sri Lanka.
Ông Trump có tiếp tục chiến tranh sau hạn chót 1/5 không?
Ông Salar Mohandesi, giáo sư lịch sử tại Bowdoin College, cho rằng cuộc chiến là “rất bất lợi” cho ông Trump, khi các cuộc thăm dò cho thấy người dân Mỹ phản đối, nhưng ông có khả năng vẫn tiếp tục theo một hình thức nào đó.
“Thương hiệu của ông ấy là chiến thắng. Ông từng hứa sẽ đạt thỏa thuận tốt hơn với Iran và không đưa Mỹ vào chiến tranh, trong khi đảng của ông đang bước vào bầu cử giữa kỳ giữa một cuộc chiến không được ủng hộ,” ông nói với Al Jazeera. “Ông Trump vẫn có thể rút lui, nhưng điều đó đồng nghĩa thừa nhận thất bại. Ông là người ưa mạo hiểm, nên rất có thể sẽ tiếp tục leo thang để tìm kiếm chiến thắng.”
Câu hỏi đặt ra là: ông sẽ tiếp tục chiến tranh theo cách nào, và làm sao để vượt qua Quốc hội nếu cần?
Ông Trump có thể “lách” Quốc hội bằng cách nào?
Ủy quyền Sử dụng Vũ lực Quân sự (AUMF) là một cơ sở pháp lý khác cho phép Tổng thống sử dụng vũ lực cho các mục tiêu cụ thể.
Luật này được thông qua lần đầu năm 2001 sau vụ khủng bố 11/9, và một lần nữa vào năm 2002 để lật đổ Saddam Hussein và cho phép chiến tranh Iraq 2003. Các chính quyền sau đó đã sử dụng AUMF để biện minh cho nhiều hoạt động quân sự.
Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã dùng AUMF 2002 để ra lệnh ám sát tướng Iran Qassem Soleimani tại Baghdad năm 2020.
Một báo cáo Quốc hội năm 2015 cho thấy cựu Tổng thống Barack Obama đã dùng AUMF 2001 không chỉ để tiếp tục chiến tranh Afghanistan mà còn mở rộng chiến dịch chống IS tại nhiều quốc gia.
Các Tổng thống Mỹ trước đây “lách” Quốc hội ra sao?
Trên thực tế, kể từ năm 1973, các tổng thống Mỹ thường xuyên tiến hành hoạt động quân sự mà không có sự chấp thuận rõ ràng của Quốc hội, sử dụng nhiều cơ sở pháp lý khác nhau.
Cựu Tổng thống Bill Clinton đã phê duyệt nhiều chiến dịch quân sự trong thập niên 1990, bao gồm tại Iraq và Somalia.
Tháng 3/1999, ông triển khai lực lượng Mỹ tấn công Nam Tư mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội. Một vụ kiện nhằm ngăn chặn chiến dịch này đã thất bại, và chiến dịch kéo dài 79 ngày.
Trong chiến dịch Libya năm 2011, chính quyền Obama lập luận rằng chiến dịch không đáp ứng định nghĩa “giao tranh” theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh, nên không cần sự phê chuẩn của Quốc hội vì không có “trao đổi hỏa lực trực tiếp” với lực lượng thù địch.
Theo AJ
