Iran được cho là đã ký hợp đồng mua 12 tiêm kích đa năng Su-30SM2 từ Nga, tương đương biên chế của một tiểu đoàn không quân, theo nhiều nguồn tin quân sự Nga được công bố ngày 4/6. Các máy bay dự kiến sẽ được bàn giao từ giữa năm 2027 và hoàn tất vào cuối năm, trong khi công tác chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật, đào tạo và bảo đảm hậu cần cho phía Iran được cho là sẽ sớm bắt đầu.
Thông tin xuất hiện trong bối cảnh Tehran vẫn đang đối mặt với môi trường an ninh đặc biệt căng thẳng, khi các cuộc đối đầu với Mỹ và một số đối thủ khu vực như Israel, Saudi Arabia, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Theo các báo cáo từ Nga, số Su-30SM2 được bàn giao sẽ là máy bay đã qua sử dụng nhưng có số giờ bay rất thấp. Điều này được cho là giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuyển giao so với việc chờ dây chuyền sản xuất chế tạo máy bay mới.
Bước tiếp theo sau thương vụ Su-35?
Thương vụ Su-30SM2 diễn ra không lâu sau khi các tài liệu chính phủ Nga bị rò rỉ cuối năm 2025 cho thấy Moscow có kế hoạch chuyển giao 48 tiêm kích Su-35 cho Iran. Thực tế, từ năm 2022 đã liên tục xuất hiện các báo cáo cho rằng Tehran đã đặt mua Su-35 nhằm thay thế dần phi đội máy bay chiến đấu già cỗi của mình.
Một số nguồn tin quốc phòng cho biết Iran thậm chí có thể mở rộng quy mô mua sắm lên tới 64 chiếc Su-35 hoặc nhiều hơn nữa. Mục tiêu là thay thế phần lớn gần 300 chiến đấu cơ đã phục vụ hàng chục năm, trong đó nhiều chiếc có nguồn gốc từ thời Chiến tranh Việt Nam.
Su-30SM2 và Su-35 có nhiều điểm chung khi đều được phát triển từ nền tảng tiêm kích Su-27 nổi tiếng của Liên Xô. Hai dòng máy bay này sử dụng cùng loại động cơ AL-41F-1S, giúp giảm đáng kể chi phí hậu cần, bảo dưỡng và đào tạo phi công.
Tuy nhiên, Su-30SM2 có giá thành thấp hơn khoảng 40% so với Su-35. Mẫu máy bay hai chỗ ngồi này cũng được đánh giá là dễ vận hành hơn, dù không sở hữu một số công nghệ cao cấp của Su-35 như radar băng tần L gắn ở gốc cánh. Chính vì vậy, Su-30SM2 đã đạt được thành công xuất khẩu lớn hơn so với người anh em Su-35 tại nhiều thị trường quốc tế.
Liệu Iran còn nhắm tới Su-57?
Hiện Nga đang sản xuất bốn dòng tiêm kích chủ lực gồm Su-30SM2, Su-34M, Su-35S và Su-57 thế hệ thứ năm.
Đầu năm nay, Bộ trưởng Công Thương Nga Anton Alikhanov tiết lộ Moscow đã ký các hợp đồng xuất khẩu Su-57 với khách hàng Trung Đông. Đến tháng 4, Tập đoàn Rosoboronexport tiếp tục xác nhận nhiều quốc gia đã đặt mua dòng tiêm kích tàng hình này.
Điều đó làm dấy lên suy đoán rằng Iran có thể là một trong những khách hàng bí mật của Su-57. Nhiều chuyên gia quân sự nhận định hiện không có quá nhiều quốc gia Trung Đông phù hợp với vai trò khách hàng tiềm năng của dòng máy bay này.
Nếu kịch bản đó trở thành hiện thực, Không quân Iran trong tương lai có thể vận hành một lực lượng hỗn hợp gồm Su-30SM2, Su-35 và Su-57. Trong đó, Su-30SM2 với cấu hình hai chỗ ngồi có thể đảm nhận thêm vai trò huấn luyện chuyển loại cho phi công.
Một số nhà quan sát cho rằng tốc độ bàn giao nhanh chính là yếu tố quan trọng khiến Tehran lựa chọn Su-30SM2 vào thời điểm hiện nay, khi nước này vẫn đang ở trong tình trạng đối đầu quân sự kéo dài và cần tăng cường năng lực tác chiến trong thời gian ngắn.
Không quân già cỗi nhưng vẫn liên tục tham chiến
Không quân Iran hiện được đánh giá là một trong những lực lượng sử dụng máy bay chiến đấu lâu đời nhất thế giới. Xương sống của lực lượng này vẫn là các tiêm kích F-4 Phantom II và F-5 Tiger do Mỹ cung cấp từ thập niên 1970, trước cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Dù vậy, Tehran vẫn duy trì được khả năng tác chiến đáng kể nhờ chương trình tự bảo dưỡng, nâng cấp trong nước. Trong nhiều năm qua, các tiêm kích F-4 của Iran từng tham gia không kích các mục tiêu tại Iraq, trong khi một số chiến dịch được cho là đã đưa máy bay Iran tiến sâu vào không phận được bảo vệ nghiêm ngặt của Saudi Arabia và Kuwait.
Theo giới phân tích quân sự, việc sở hữu Su-30SM2 có thể tạo ra bước nhảy vọt đáng kể cho Không quân Iran. So với các tiêm kích F-4 và F-5 đã hàng chục năm tuổi, Su-30SM2 có tốc độ cao hơn, khả năng cơ động vượt trội, hệ thống tác chiến điện tử hiện đại và khả năng sử dụng nhiều loại vũ khí dẫn đường chính xác tầm xa.
Các chuyên gia nhận định nếu thương vụ được thực hiện đúng kế hoạch, đây sẽ là một trong những chương trình hiện đại hóa không quân quan trọng nhất của Iran trong nhiều thập kỷ qua, đồng thời có thể tác động đáng kể tới cán cân sức mạnh trên không tại Trung Đông trong những năm tới.
Theo MW, UAC
