Thủ tướng Mark Carney cho biết ông lo ngại về việc Mỹ gia tăng căng thẳng liên quan tương lai và chủ quyền của Greenland, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump đe dọa áp thuế.
Kịch bản quân đội Canada mô phỏng tình huống Mỹ mở chiến dịch quân sự nhằm vào Canada nghe có vẻ phi thực tế, nhưng động thái này lại diễn ra ngay trong thời điểm Canada tiến hành đánh giá lại các rủi ro chiến lược dưới chính quyền Donald Trump.
Kịch bản xung đột và phản ứng
Hãng Globe and Mail dẫn lời hai quan chức cấp cao của chính phủ, Lực lượng Vũ trang Canada (CAF) đã xây dựng một mô hình quân sự cho kịch bản giả định.
Đây là lần đầu trong hơn một thế kỷ qua, quân đội Canada xây dựng mô hình mô phỏng “Mỹ tấn công Canada”. Canada là thành viên sáng lập NATO và nhiều thập niên hợp tác chặt chẽ với Mỹ trong khuôn khổ Bộ Tư lệnh Phòng không Bắc Mỹ (NORAD).
Theo các quan chức nắm thông tin, kịch bản này giả định Mỹ tấn công từ hướng nam và dự báo quân đội Mỹ có thể kiểm soát các điểm trọng yếu trên đất liền và trên biển của Canada chỉ trong một tuần – thậm chí nhanh nhất là 3 ngày.
Do quân đội Canada hoàn toàn bất lợi về quân số và trang bị, mô hình chuyển hướng sang tác chiến bất đối xứng, gồm phục kích, phá hoại, tác chiến bằng thiết bị không người lái, và chiến thuật “đánh rồi rút” do các nhóm nhỏ hoặc lực lượng dân quân vũ trang tiến hành.
Một quan chức cho biết mô hình này tham khảo chiến thuật của lực lượng du kích Afghanistan chống quân đội Liên Xô trong giai đoạn 1979–1989; những chiến thuật này sau đó cũng được Taliban sử dụng để chống lại quân Mỹ và các đồng minh. Trong giai đoạn tham chiến tại Afghanistan từ 2001 đến 2014 bên cạnh quân đội Mỹ, quân đội Canada mất 158 binh sĩ.
Bài báo nhận định: cuộc diễn tập mô phỏng này phản ánh đánh giá rủi ro mới của Canada đối với chính quyền Donald Trump.
Tuy nhiên, quan chức này nhấn mạnh quan hệ quốc phòng giữa hai nước hiện vẫn tích cực. Hai bên đang hợp tác triển khai hệ thống phòng thủ Bắc Mỹ mới mang tên “Vòm Vàng” (Golden Dome) nhằm đối phó mối đe dọa tên lửa từ Nga hoặc Trung Quốc. Quân đội Canada cũng từng mô phỏng kịch bản Nga hoặc Trung Quốc tấn công bằng tên lửa vào các thành phố và hạ tầng trọng yếu của Canada.
Theo các kịch bản quân sự, nếu Mỹ có hành động quân sự, sẽ có các dấu hiệu rõ ràng, ví dụ Mỹ tuyên bố chấm dứt hợp tác phòng không NORAD. Một quan chức cho biết hiện nay Canada chưa xem xét đến việc tái áp dụng nghĩa vụ quân sự, nhưng “người dân Canada phải hy sinh đến mức nào” vẫn là vấn đề trọng tâm cần thảo luận.
Tổng tham mưu trưởng Wayne Eyre Carignan trước đó từng đề xuất xây dựng lực lượng dự bị tự nguyện gồm hơn 400.000 người; trong tình huống cực đoan, họ có thể được trang bị vũ khí hoặc thực hiện nhiệm vụ gây cản trở lực lượng chiếm đóng.
Một quan chức Bộ Quốc phòng nhận định Canada chỉ có tối đa 3 tháng để chuẩn bị đối phó với một cuộc xâm lược trên bộ hoặc trên biển. Tín hiệu cảnh báo sớm có thể là việc phía Mỹ thông báo chấm dứt chia sẻ phòng không. Nếu liên minh phòng thủ bị phá vỡ, các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân như Pháp hoặc Anh có thể được yêu cầu hỗ trợ Canada.
Trung tướng về hưu David Fraser – người từng cùng phía Mỹ chỉ huy quân Canada tại Afghanistan – cho biết việc Canada phải lập kế hoạch đối phó Mỹ là “thật sự khó tin”. Ông nói mọi động thái của ông Trump liên quan đến Greenland hoặc khả năng can thiệp quân sự vào Mexico đều sẽ tác động đến bất kỳ kế hoạch ứng phó nào của Canada.
Dù “khó tưởng tượng” về việc phải chuẩn bị cho một cuộc tấn công từ Mỹ, tướng Fraser cho rằng Canada có thể học hỏi kinh nghiệm của Ukraine trong việc đối phó Nga: sử dụng UAV và vũ khí chống tăng để làm chậm bước tiến đối phương.
Ông tin rằng nếu Canada bị tấn công, nước này sẽ nhận được ủng hộ từ châu Âu, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc và các quốc gia dân chủ khác. Theo ông, Canada nên nhanh chóng triển khai thêm lực lượng ở miền Bắc nhằm khẳng định chủ quyền khu vực này. Ông cũng lưu ý rằng nếu mối đe dọa từ Mỹ trở nên nghiêm trọng, Canada cần bố trí lực lượng sát biên giới, dù khả năng chiến thắng Mỹ “gần như bằng không”.
Trung tướng về hưu Mike Day thì cho rằng ý tưởng Mỹ tấn công Canada là “phi thực tế”. Ông thừa nhận Canada không thể chống đỡ trực diện lực lượng quân sự mạnh nhất thế giới này; tuy nhiên, việc Mỹ chiếm đóng lâu dài lãnh thổ rộng lớn như Canada cũng là điều vô cùng khó khăn. Ông Mike Day nói dù Mỹ có quân đội hùng hậu, họ không có đủ nhân lực để duy trì kiểm soát tất cả các thành phố lớn của Canada.
Canada không chuẩn bị cho chiến tranh, mà chuẩn bị cho sự bất định
Điều đáng chú ý nhất không phải việc Canada mô phỏng “Mỹ tấn công Canada”, mà là cách họ nhìn nhận trật tự chiến lược mới: liên minh với Mỹ không còn là ràng buộc tuyệt đối, mà là thỏa thuận có điều kiện.
Trong thế giới nơi các cấu trúc an ninh biến động, Mỹ có thể tái ưu tiên, NATO có thể phân rã, Nga – Trung mở rộng ảnh hưởng ở cực Bắc, thì Canada buộc phải tự trả lời câu hỏi nền tảng: làm thế nào giữ vững chủ quyền trước khi trông đợi vào đồng minh?
Kịch bản tưởng tượng này vì vậy không phải là bi quan, mà là dấu hiệu Canada đang chuyển từ “phòng thủ theo liên minh” sang “răn đe theo năng lực” – xu hướng chung của các quốc gia tầm trung trong thập kỷ mới.
Nhiều học giả và chuyên gia quốc phòng nhất trí rằng, ngay cả khi Mỹ không dùng đến vũ lực, Canada vẫn cần phải nâng cấp mạnh năng lực phòng vệ nội địa nhằm gửi thông điệp rõ ràng tới quốc gia láng giềng phía nam: Canada đủ khả năng và sẵn sàng là một đồng minh đáng tin cậy, đồng thời cũng có thể tự bảo vệ mình!
Theo Singtao
