Tình hình Trung Đông gần đây liên tục biến động. Khi nhiều người cho rằng liên quân Mỹ – Israel với ưu thế tuyệt đối trên không đã phá hủy hoàn toàn hệ thống phòng không của Iran, thì một số bức ảnh rò rỉ từ tỉnh Markazi ở đông bắc Iran đã khiến Lầu Năm Góc rơi vào im lặng.
Trong ảnh là xác một quả tên lửa hành trình tàng hình AGM-158 JASSM của Mỹ, loại vũ khí được mệnh danh là “bóng ma trên không”, và được cho là lần đầu tiên bị đánh chặn thành công bởi Iran.
Cần biết rằng loại tên lửa này cực kỳ khó đánh chặn. Nó được thiết kế tàng hình hoàn toàn, khiến radar đối phương chỉ nhìn thấy tín hiệu nhỏ giống như một con chim sẻ, khiến nhiều hệ thống phòng không khó phát hiện được.
Thông tin AGM-158 JASSM bị đánh chặn thành công khiến nhiều nhà quan sát quân sự trên thế giới bất ngờ.
Một trong những vũ khí tấn công chủ lực của Mỹ
Tên lửa hành trình phóng từ trên không AGM-158 JASSM (Joint Air-to-Surface Standoff Missile) được Mỹ phát triển sau Chiến tranh Lạnh, là vũ khí tấn công ngoài vùng phòng không chủ lực để đối phó với các đối thủ có hệ thống phòng không mạnh, được Lockheed Martin phát triển cho Lực lượng Vũ trang Mỹ.
Tên lửa AGM-158 JASSM có tầm bắn cơ bản 370km, phiên bản ER trên 1.000 km, bản cải tiến XR đang thử nghiệm có tầm bắn hơn 1.900km Các máy bay ném bom như B-1B Lancer, B-52H Stratofortress có thể phóng tên lửa từ ngoài vùng nguy hiểm, cách mục tiêu hàng trăm đến hàng nghìn km. Tên lửa dài 4,27 m, sải cánh 2,4 m, trọng lượng 1.020 kg, mang đầu đạn xuyên phá nặng khoảng 450 kg, chuyên phá hủy mục tiêu sở chỉ huy ngầm, hầm phóng tên lửa bằng bê tông kiên cố…
Tuy nhiên, tên lửa tàng hình AGM-158 JASSM vẫn có điểm yếu. Nhiều người nghĩ “tàng hình” nghĩa là không thể phát hiện. Thực tế, khả năng tàng hình của AGM-158 JASSM chủ yếu dựa vào thiết kế khí động học đặc biệt và vật liệu hấp thụ sóng radar. Những yếu tố này giúp giảm diện tích phản xạ radar, khiến radar đối phương phát hiện muộn hơn và khó theo dõi liên tục.
Tuy nhiên, nó có một nhược điểm chí mạng, đó là tốc độ chậm. Tốc độ hành trình của AGM-158 JASSM chỉ khoảng 0,8 Mach, thuộc loại tên lửa cận âm. Nó thường bay bám địa hình ở độ cao thấp để tránh radar. Chiến thuật này có hiệu quả ở các khu vực có mạng phòng không yếu như Iraq hay Syria, nhưng với một quốc gia có hệ thống phòng không dày đặc như Iran, nguy cơ bị đánh chặn cao hơn.
Quá trình đánh chặn trong vòng 45 giây
Hiện chưa có thông tin chính thức về chi tiết vụ đánh chặn, nhưng theo nhiều nguồn, quá trình có thể diễn ra như sau: Máy bay ném bom của Mỹ hoạt động trên Vịnh Ba Tư phóng loạt tên lửa vào Iran nhằm phá hủy hoàn toàn hệ thống phòng không. Trước đó một tuần, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố hệ thống phòng không S-300 của Iran đã gần như bị phá hủy.
Tuy nhiên, radar Iran vẫn phát hiện được tín hiệu yếu của tên lửa AGM-158 JASSM. Nguyên nhân là trong một số thời điểm khi bay tên lửa phải tăng độ cao để vượt địa hình, hoặc ngẩng đầu dò để nhận dạng mục tiêu ở giai đoạn cuối, khi đó diện tích phản xạ radar sẽ tăng đột ngột.
Có thể chính vài giây ngắn ngủi này khiến nó đã bị radar Iran phát hiện. Sau đó Iran phóng tên lửa phòng không tầm ngắn AD-08 Majid, bắn hạ AGM-158 JASSM cách bờ biển khoảng 3 km. Toàn bộ quá trình được cho là chỉ mất 45 giây.
Mỹ lo ngại công nghệ bị Iran nghiên cứu và giải mã
Vấn đề khiến Mỹ lo ngại hơn là xác tên lửa AGM-158 JASSM còn khá nguyên vẹn và rơi vào tay Iran. Người Iran vốn có khả năng sao chép ngược (reverse engineering) khá mạnh trong lĩnh vực UAV và tên lửa. Nếu họ nghiên cứu tìm ra được thiết kế khí động học và công nghệ lớp phủ tàng hình thì có thể phát triển loại tên lửa tương tự AGM-158 JASSM trong tương lai.
Một ví dụ điển hình là UAV Shahed-136. Loại UAV này từng bị phương Tây gọi là “tên lửa hành trình của người nghèo” vì chi phí chỉ khoảng 20.000 USD, nhưng có thể buộc đối phương phải dùng tên lửa phòng không trị giá hàng triệu USD để đánh chặn.
Theo nhiều nhà phân tích, chiến lược của Iran không phải phản công ồ ạt ngay từ đầu. Trong giai đoạn đầu xung đột, Iran chủ yếu sử dụng vũ khí cũ, nhưng tập trung tấn công các mục tiêu có giá trị cao.
Ví dụ, radar AN/TPY-2 thuộc hệ thống THAAD tại Jordan – trị giá gần 500 triệu USD – đã bị tên lửa Iran phá hủy. Radar này được xem là “đôi mắt” của hệ thống THAAD. Khi radar bị phá hủy, toàn bộ hệ thống phòng thủ sẽ mất hiệu quả. Sau đó Iran tiếp tục tấn công trụ sở Hạm đội 5 Hải quân Mỹ ở Manama, Bahrain và nhiều căn cứ quân sự Mỹ.
Theo ước tính chưa đầy đủ, chỉ trong 36 giờ đầu của cuộc chiến, hai bên đã tiêu thụ hơn 3.000 vũ khí dẫn đường và tên lửa đánh chặn. Ngay cả Mỹ cũng khó duy trì nhịp độ tiêu hao như vậy.
Khi mà chiến tranh bước sang giai đoạn mới, Iran cho biết những vũ khí họ đã sử dụng trong mấy ngày qua chủ yếu là các loại đã tồn tại hơn 10 năm, còn thế hệ tên lửa mới vẫn chưa được đưa vào chiến đấu.
Dù lời nói này có thể mang tính tuyên truyền, nhưng nếu xét đến việc đánh chặn được AGM-158 JASSM, năng lực công nghiệp quân sự của Iran có thể mạnh hơn nhiều so với dự đoán của bên ngoài.
Hiện nay liên quân Mỹ – Israel vẫn tiếp tục theo dõi hệ thống phòng không Iran, không loại trừ khả năng tiếp tục không kích chúng. Trong khi đó Iran đang sửa chữa hệ thống phòng không, tăng cường sản xuất vũ khí mới.
Theo Toutiao
