Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) được cho là đã phá hủy các hệ thống radar quân sự giá trị cao trị giá khoảng 2,7 tỷ USD trong tuần đầu giao tranh với quân đội Mỹ, sau khi lực lượng này đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran từ ngày 28/2 bằng các đợt phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) quy mô lớn nhằm vào những mục tiêu quân sự và chiến lược quan trọng trên khắp Trung Đông.
Mặc dù nhiều hệ thống radar với giá trị khác nhau đã bị tấn công – bao gồm cả những radar giá thấp hơn như AN/TPS-59 radar, có giá khoảng 70 triệu USD – nhưng ba hệ thống radar giá trị cao nhất của quân đội Mỹ được xác nhận đã bị phá hủy.
Tổn thất lớn nhất là AN/FPS-132 radar, một radar cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo tầm xa được thiết kế để tạo thành lớp ngoài cùng của hệ thống phòng thủ tên lửa Mỹ. Radar này có khả năng phát hiện các vụ phóng tên lửa ở khoảng cách lên tới 5.000 km, theo dõi đồng thời hàng trăm mục tiêu và cung cấp dự đoán quỹ đạo chính xác cho tên lửa đạn đạo.
Radar AN/FPS-132 đóng vai trò đặc biệt quan trọng khi cung cấp dữ liệu chỉ thị mục tiêu cho các hệ thống phòng thủ tên lửa, đồng thời đưa ra cảnh báo sớm để quân nhân và dân thường kịp thời tìm nơi trú ẩn. Mỗi hệ thống radar có giá ước tính khoảng 1,1 tỷ USD. Theo các nguồn tin Mỹ, sẽ mất từ 5 đến 8 năm để thay thế hệ thống vừa bị phá hủy.
Hệ thống radar duy nhất loại này bên ngoài nước Mỹ được đưa vào hoạt động tại Qatar từ năm 2013, với mục tiêu cụ thể là đối phó kho tên lửa đạn đạo của Iran và Syria. Tuy nhiên, kho tên lửa của Syria gần như bị vô hiệu hóa sau khi chính quyền Damascus sụp đổ vào tháng 12/2024.
Dù nhiều nỗ lực nhằm giảm nhẹ mức độ thành công của các cuộc tấn công của Iran, các báo cáo từ nguồn tin Mỹ cho biết việc phá hủy radar AN/FPS-132 vào ngày 28/2 đã làm suy giảm đáng kể năng lực cảnh báo tên lửa trong khu vực, bởi những hệ thống radar loại này rất hiếm và khó thay thế.
Việc hệ thống này bị lựa chọn làm mục tiêu ưu tiên ngay trong những giờ đầu của chiến sự cho thấy Tehran có thể xem đây là yếu tố “nhân bội sức mạnh” cho các cuộc tấn công tên lửa đạn đạo tiếp theo.
Ngoài AN/FPS-132, lực lượng Iran còn phá hủy 2 radar di động băng tần X AN/TPY-2 radar, vốn là thành phần của hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD.
Một radar AN/TPY-2 được quân đội Mỹ triển khai tại căn cứ không quân Muwafak Salti ở Jordan, trong khi radar còn lại thuộc lực lượng vũ trang UAE.
Trên toàn thế giới hiện ước tính chỉ có khoảng 15 radar AN/TPY-2, phần lớn trong số đó là thành phần của các hệ thống THAAD. Giá của mỗi radar loại này dao động từ 550 triệu USD đến 1 tỷ USD, tùy cấu hình và gói hỗ trợ. Điều này khiến AN/TPY-2 trở thành radar phòng không có giá trị cao nhất đang được Quân đội Mỹ vận hành.
Nếu lấy mức giá trung bình khoảng 800 triệu USD mỗi radar, thì việc mất 2 hệ thống AN/TPY-2 cùng với radar AN/FPS-132 hiếm hơn sẽ nâng tổng thiệt hại lên khoảng 2,7 tỷ USD.
Các hệ thống phòng không phương Tây như THAAD thường chỉ dựa vào một radar duy nhất. Vì vậy, nếu thiếu radar AN/TPY-2, một khẩu đội THAAD sẽ không thể tự tìm kiếm hoặc theo dõi mục tiêu. Dù hệ thống vẫn có thể phóng tên lửa đánh chặn dựa trên dữ liệu từ các cảm biến bên ngoài, phạm vi bao phủ sẽ giảm đáng kể và hiệu quả tác chiến cũng suy giảm mạnh trong nhiều điều kiện cụ thể.
Điều này trái ngược với các hệ thống phòng không của Nga như S-400, vốn triển khai nhiều loại radar bổ trợ khác nhau – thường lên tới khoảng 6 hệ thống – cho phép chúng vẫn duy trì khả năng hoạt động và nhận thức tình huống cao ngay cả khi một radar tầm xa bị phá hủy, điều từng được ghi nhận trong chiến trường Ukraine.
Phòng thủ tên lửa đạn đạo đã trở thành một trong những chi phí lớn nhất đối với Quân đội Mỹ trong các chiến dịch đối phó Iran. Chỉ riêng việc sử dụng THAAD từ ngày 13 đến 25/6/2025 đã tiêu tốn hơn 150 tên lửa đánh chặn để đối phó các cuộc tấn công tên lửa đạn đạo của Iran.
Với chi phí khoảng 15,5 triệu USD cho mỗi tên lửa đánh chặn, tổng chi phí trong giai đoạn đó ước tính vượt 2,35 tỷ USD. Lượng tên lửa được sử dụng đã làm cạn hơn 25% kho dự trữ tên lửa đánh chặn THAAD của quân đội Mỹ trên toàn cầu.
Do cường độ tấn công tên lửa của Iran từ ngày 28/2 được cho là cao hơn nhiều, cùng với việc Mỹ triển khai sẵn số lượng lớn tên lửa đánh chặn tại Trung Đông, giới phân tích ước tính số lượng tên lửa tiêu hao trong tuần đầu giao tranh có thể lớn hơn đáng kể so với 12 ngày giao tranh vào tháng 6/2025.
Ngay cả khi giả định mức tiêu hao tương đương giai đoạn trước – dù thực tế có thể cao hơn nhiều – tổng chi phí mà Iran gây ra cho Mỹ chỉ riêng trong việc vận hành hệ thống THAAD và radar AN/FPS-132 cũng đã vượt 5 tỷ USD chỉ trong chưa đầy một tuần giao tranh.
Theo MW
