Bộ Ngoại giao Mỹ đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp liên quan đến cuộc chiến với Iran nhằm bỏ qua quy trình phê duyệt của Quốc hội để bán hơn 20.000 quả bom cho Israel, với tổng giá trị gần 660 triệu USD, theo hai quan chức Mỹ đương nhiệm và một cựu quan chức.
Israel hiện đang ném bom Iran trong cuộc chiến bắt đầu ngày 28/2 với sự tham gia của Mỹ. Chiến dịch này nhằm tiêu diệt các lãnh đạo Iran và phá hủy chương trình tên lửa đạn đạo cũng như các cơ sở hạt nhân của nước này, dù chương trình hạt nhân của Iran đã bị suy yếu đáng kể sau một cuộc tấn công của Mỹ vào tháng 6 năm ngoái.
Trong tuyên bố đưa ra tối thứ Sáu, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết ông Marco Rubio, Ngoại trưởng Mỹ, đã xác định rằng “tồn tại tình trạng khẩn cấp đòi hỏi phải ngay lập tức bán” cho Israel 12.000 quả bom cỡ lớn nặng 1.000 pound mỗi quả.
Chính quyền của Donald Trump hiện chưa nhận được sự cho phép của Quốc hội cho cuộc chiến với Iran.
Ngoài gói bom 1.000 pound, thương vụ còn bao gồm 10.000 quả bom nặng 500 pound và 5.000 bom đường kính nhỏ. Tổng giá trị của các loại vũ khí này, cùng với dịch vụ và phụ kiện đi kèm, vượt quá 500 triệu USD.
Tuyên bố chính thức của Bộ Ngoại giao không nêu chi tiết các loại vũ khí trên. Tuy nhiên, hai quan chức Mỹ đương nhiệm cùng ông Josh Paul — cựu chuyên gia phụ trách chuyển giao vũ khí của Bộ Ngoại giao — xác nhận rằng những loại bom này nằm trong thương vụ khẩn cấp. Các quan chức hiện tại phát biểu với điều kiện giấu tên do tính nhạy cảm của các giao dịch vũ khí.
Đây là lần đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump, chính quyền Mỹ chính thức tuyên bố tình trạng khẩn cấp theo Đạo luật Kiểm soát Xuất khẩu để bỏ qua Quốc hội và bán vũ khí cho Israel.
Trước đó, chính quyền Trump đã ba lần bỏ qua quy trình xem xét không chính thức tại Quốc hội để bán hoặc viện trợ vũ khí cho Israel, nhưng chưa từng tuyên bố tình trạng khẩn cấp.
Vào tháng 1, Bộ Ngoại giao Mỹ cũng đã vượt qua Quốc hội để thông báo gửi bốn hệ thống vũ khí cho Israel với tổng trị giá 6,5 tỷ USD. Gói này bao gồm trực thăng tấn công Boeing AH-64 Apache và các phương tiện chiến đấu trên bộ. Thỏa thuận đã được xem xét tại hai ủy ban của Quốc hội trong nhiều tháng trước khi Bộ Ngoại giao quyết định thúc đẩy việc xuất khẩu.
Hàng năm, Mỹ cung cấp khoảng 3,8 tỷ USD viện trợ cho Israel, số tiền mà nước này dùng để mua vũ khí. Những hệ thống vũ khí này thường — nhưng không phải lúc nào cũng — được sản xuất bởi các công ty Mỹ. Trong nhiều trường hợp, Israel tự chi trả để mua vũ khí từ các nhà thầu Mỹ.
Năm 2023, chính quyền của Joe Biden đã hai lần tuyên bố tình trạng khẩn cấp để gửi vũ khí cho Israel. Một gói bao gồm 13.000 viên đạn xe tăng, còn gói thứ hai gồm đạn pháo. Các quyết định này được đưa ra sau cuộc tấn công ngày 7/10/2023 của Hamas vào Israel, khiến Israel tiến hành chiến dịch ném bom và tấn công trên bộ vào Gaza.
Chính quyền Biden cũng hai lần sử dụng điều khoản khẩn cấp để đẩy nhanh việc chuyển vũ khí tới Ukraine sau khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện vào năm 2022.
Trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump, Bộ Ngoại giao Mỹ từng tuyên bố tình trạng khẩn cấp liên quan đến Iran để bán số vũ khí trị giá 8,1 tỷ USD cho Arab Saudi và UAE. Quyết định năm 2019 của Ngoại trưởng khi đó là Mike Pompeo đã bị thanh tra Bộ Ngoại giao xem xét.
Số bom hiện được chuyển cho Israel thuộc hai gói bán vũ khí từng được Quốc hội xem xét không chính thức nhưng chưa được hai ủy ban liên quan phê duyệt. Một số nghị sĩ đã chỉ trích việc chính quyền bỏ qua Quốc hội trong các thương vụ vũ khí.
Hạ nghị sĩ Gregory W. Meeks của bang New York — người đứng đầu phe Dân chủ trong Ủy ban Đối ngoại Hạ viện — cho rằng quyết định này cho thấy “mâu thuẫn rõ rệt” trong lập luận của chính quyền về cuộc chiến.
“Chính quyền Trump liên tục khẳng định họ đã chuẩn bị đầy đủ cho cuộc chiến này”, ông nói trong tuyên bố. “Nhưng việc vội vàng viện dẫn quyền khẩn cấp để vượt qua Quốc hội lại cho thấy một câu chuyện khác. Đây là tình trạng khẩn cấp do chính quyền Trump tự tạo ra”.
Công ty sản xuất loại bom 1.000 pound trong thương vụ là Repkon USA, thuộc sở hữu của công ty Thổ Nhĩ Kỳ Repkon.
Trong khi đó, cả Israel và Mỹ đều đang nhanh chóng tiêu hao kho đạn dược và tên lửa đánh chặn phòng không trong cuộc chiến với Iran.
Theo NYTimes
