Việt Nam đang có bao nhiêu nhà máy lọc dầu?
Xung đột quân sự tại Trung Đông đang tạo ra những cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng thế giới, kéo theo nguy cơ gián đoạn nguồn cung và biến động mạnh giá xăng dầu.
Tại Việt Nam, tồn tại 2 nhà máy lọc dầu lớn là Nhà máy lọc dầu Dung Quất (Quảng Ngãi) được vận hành CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (Mã chứng khoán: BSR) và Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn (Thanh Hóa) của Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn.
Hai nhà máy Dung Quất và Nghi Sơn có tổng công suất thiết kế khoảng 14 – 18 triệu tấn sản phẩm mỗi năm, qua đó cung cấp tổng khoảng 60 – 70% nhu cầu xăng dầu trong nước thông qua việc phân phối cho các tập đoàn, tổng công ty bán lẻ xăng dầu (như Petrolimex và PV OIL,…), phần còn lại phải nhập khẩu.
Năm 2025, Nhà máy lọc dầu Dung Quất của BSR đạt sản lượng xuất bán hơn 7,7 triệu tấn, trong đó khoảng 65% - 70% là sử dụng dầu thô từ các mỏ khai thác trong nước. Khoảng 30–35% còn lại là dầu thô nguyên liệu được nhập khẩu. Thị trường dầu thô mà BSR chủ yếu từ Tây Phi, khu vực Địa Trung Hải, Mỹ và một phần từ Trung Đông.
Đối với Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn – đơn vị chiếm tới 35 - 40% thị phần cung ứng xăng dầu trong nước lại phụ thuộc chủ yếu vào nguồn dầu thô từ Kuwait - quốc gia giáp ranh với Iran, sở hữu trữ lượng dầu lớn và là một trong những nhà xuất khẩu dầu thô quan trọng của thế giới.
Từng là “ngôi sao” xuất khẩu, vì sao giờ đây dầu thô được nhập nhiều hơn?
Trong quá khứ, giai đoạn 2004 - 2008, dầu thô nằm trong nhóm mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch hằng năm từ 5 tỷ USD đến 10 tỷ USD, chiếm 1/5 tỷ trọng xuất khẩu của nước ta cách đây khoảng hai thập kỷ.
Tuy nhiên sau khi Việt Nam xây dựng hai Nhà máy lọc dầu với Dung Quất (vận hành từ 2009) và Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn (vận hành thương mại từ 2018), một lượng lớn dầu thô đã được giữ lại để sản xuất lọc trong nước. Ngoài ra, các mỏ khai thác dầu lớn bước vào giai đoạn suy giảm nên buộc Việt Nam phải nhập khẩu dầu thô từ nước ngoài.
Theo dữ liệu từ Cục Hải quan, năm 2025 Việt Nam nhập khẩu 9,9 triệu tấn xăng dầu các loại, với kim ngạch khoảng 6,8 tỷ USD. Trong cơ cấu này, diesel chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 3,3 tỷ USD; xăng khoảng 1,6 tỷ USD, nhiên liệu bay hơn 1,5 tỷ USD, và dầu mazut.
Cùng với xăng dầu thành phẩm, nhập khẩu LPG (khí dầu mỏ hóa lỏng) đạt có kim ngạch 2,1 tỷ USD trong cả năm. Ở nhóm dầu thô, lượng nhập khẩu lên tới 14 triệu tấn, với kim ngạch khoảng 7,7 tỷ USD.
Như vậy, riêng ba nhóm năng lượng chủ chốt này đã tiêu tốn xấp xỉ 17 tỷ USD trong năm 2025, cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể của Việt Nam vào nguồn cung bên ngoài, dù trong nước vẫn có sản xuất và chế biến.
Bên cạnh nguyên nhân là sản lượng khai thác dầu thô từ các mỏ ngoài khơi suy giảm, còn những lý do khác nữa khiến Việt Nam phải nhập khẩu mặt hàng nhiên liệu này.
Thứ nhất là về thiết kế của các nhà máy lọc dầu. Mỗi mỏ khai thác cho ra một loại dầu thô khác nhau về tính chất vật lý, thành phần hóa học. Thông thường, dầu thô được chia thành dầu ngọt và dầu chua (dựa trên hàm lượng lưu huỳnh) và dầu nặng, dầu nhẹ (dựa trên tỷ trọng của dầu).
Trong khi đó, mỗi nhà máy lọc dầu được thiết kế để lọc một loại dầu nhất định, hoặc một hỗn hợp dầu có tính chất nhất định.
Trong đó, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất được thiết kế để lọc dầu từ mỏ Bạch Hổ. Dầu Bạch Hổ của Liên doanh Vietsovpetro là loại dầu ngọt nhẹ, hàm lượng lưu huỳnh rất ít,
Còn Nhà máy Lọc dầu Nghi Sơn được thiết kế cho hỗn hợp dầu Kuwait hàm lượng lưu huỳnh cao hơn. Do đó dù có khai thác được dầu trong nước nhưng không phải dầu thô nào cũng phù hợp với công nghệ lọc của hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Dung Quất.
Vì vậy, Việt Nam vẫn phải xuất dầu thô không phù hợp công nghệ lọc trong nước và nhập khẩu loại dầu thô thích hợp để về lọc.
Ngoài ra còn nhiều yếu tố khác khiến nghịch lý trên tồn tại nhiều năm qua. Trong đó, Nhà máy Nghi Sơn có hợp đồng nhập dầu từ Kuwait – là một phần của thỏa thuận đầu tư ban đầu.
Nói thêm, Công ty Dầu khí Kuwait là một trong 4 cổ đông lớn của Nhà máy Nghi Sơn, chiếm 35,1% vốn đầu tư của tổ hợp lọc dầu này.
Mặt khác, việc nhập khẩu một lượng dầu thô nhất định hằng năm cũng liên quan đến bài toán kinh tế.
Việt Nam xuất khẩu dầu thô được khai thác trong nước, đây là loại dầu nhẹ, chất lượng tốt và bán được giá cao hơn. Trong khi đó vẫn nhập dầu thô khác về lọc với mức giá thấp hơn. Điều này giúp công ty lọc dầu tối ưu hóa lợi nhuận trong chuỗi giá trị ngành xăng dầu.
Công ty lọc dầu chịu tác động bởi giá dầu thế giới ra sao?
Giá dầu thế giới ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của các công ty lọc dầu vì dầu thô là nguyên liệu đầu vào lớn nhất. Tuy nhiên điều quan trọng không phải chỉ là giá dầu tăng hay giảm, mà là chênh lệch giữa giá dầu thô và giá sản phẩm xăng dầu - hay thường được gọi là crack – speed.
Quay lại thời điểm 2022, trong nửa đầu năm giá dầu thô thế giới đã tăng dựng đứng và có lúc chạm 120 USD/thùng do chịu tác động từ khủng hoảng năng lượng giữa cuộc xung đột Nga – Ukraine. Điều này đã giúp lợi nhuận của hai nhà máy lọc dầu của Việt Nam cao kỷ lục kể từ khi thành lập.
Điều này được lý giải là, dầu thô tồn kho của các doanh nghiệp lọc dầu Việt Nam đã được tích trữ trước đó với giá thấp. Khi giá xăng dầu tăng lên và nhu cầu tiêu thụ hồi phục sau dịch COVID, giá bán ra sẽ cao hơn, qua đó làm nới rộng khoảng cách giữa chi phí giá nhập và giá được bán ra, tức là crack – speed tăng.
Năm 2022, BSR báo lãi sau thuế kỷ lục lên tới gần 14.700 tỷ đồng, gấp 2,2 lần năm trước đó. Công ty nộp ngân sách nhà nước khoảng 18.300 tỷ đồng. Cho đến nay, công ty vẫn chưa đạt được mốc lợi nhuận trên chục nghìn tỷ đồng này.
Giữa xung đột Trung Đông, các nhà máy lọc dầu đã chuẩn bị gì?
Ngày 6/3, thông tin về thị trường xăng dầu trước những biến động từ xung đột Trung Đông, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, xung đột quân sự tại Trung Đông đang tạo ra những cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng thế giới, kéo theo nguy cơ gián đoạn nguồn cung và biến động mạnh giá xăng dầu.
Trước bối cảnh đó, Chính phủ đã chủ động triển khai các giải pháp nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 385 thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng trước diễn biến phức tạp của cuộc xung đột tại Trung Đông; đồng thời Bộ Công Thương cũng thành lập tổ công tác chuyên trách để theo dõi sát tình hình và kịp thời tham mưu các giải pháp điều hành.
Phía Công ty BSR cho biết, thực hiện chỉ đạo của Bộ Công Thương và Petrovietnam, trong giai đoạn tháng 3–5/2026, BSR đã ký hợp đồng mua khoảng 3 triệu thùng dầu thô nhập khẩu thông qua các đầu mối (Qua Iboe, Bu Attifel, Medanito và Palanca Blend). Mặc dù các nguồn này không thuộc khu vực xung đột trực tiếp, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông vẫn có thể tác động gián tiếp đến tiến độ giao hàng, chi phí vận tải, bảo hiểm và an toàn hàng hải.
Đáng chú ý, với nhu cầu mua bổ sung theo hợp đồng chuyến trong tháng 5/2026 ước khoảng 900.000-1 triệu thùng và tháng 6/2026 khoảng 1-1,3 triệu thùng, việc vận hành nhà máy Dung Quất ở mức 118–120% công suất sẽ chịu áp lực lớn về giá cả và khả năng tiếp cận nguồn hàng.
Cũng theo Tổng Giám đốc BSR Nguyễn Việt Thắng, trong tháng 2 vừa qua, BSR đã triển khai mua cấu tử xăng có trị số octane cao để phối trộn nhưng do nguồn cung khan hiếm và thị trường biến động mạnh, BSR chưa thể mua đủ khối lượng theo kế hoạch, ảnh hưởng đến phương án gia tăng chế biến trong tháng 3/2026.
Để đạt công suất quy đổi tối thiểu 120% (bao gồm dầu thô và nguyên liệu trung gian), BSR đang nỗ lực tìm kiếm và mua bổ sung nguồn nguyên liệu trong tháng 3–4/2026, làm gia tăng áp lực mua hàng trong bối cảnh thị trường bất lợi.
Bên cạnh yếu tố giá, một rủi ro khác là khả năng gián đoạn chuỗi cung ứng do một số quốc gia có thể hạn chế xuất khẩu để ưu tiên nhu cầu nội địa, trong bối cảnh thị trường vận tải biển và bảo hiểm biến động khó lường, thời gian giao hàng kéo dài. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch vận hành nhà máy, đặc biệt trong giai đoạn cuối quý II và đầu quý III/2026, Tổng Giám đốc BSR Nguyễn Việt Thắng chia sẻ.
Thực tế cho thấy, khi xảy ra bất ổn địa chính trị và xung đột tại Trung Đông, nhu cầu đối với dầu thô nội địa sẽ gia tăng, dẫn đến cạnh tranh gay gắt trong các đợt đấu thầu quốc tế mua dầu thô Việt Nam.
Để giảm thiểu nguy cơ thiếu hụt dầu thô nguyên liệu khiến nhà máy lọc dầu Dung Quất phải điều chỉnh giảm công suất hoặc không hoàn thành kế hoạch được giao, BSR đã kiến nghị các cấp có thẩm quyền và Petrovietnam xem xét cơ chế ưu tiên cho BSR được mua tối đa dầu thô và khí ngưng tụ condensate khai thác trong nước.
Đồng thời, BSE kiến nghị cơ quan quản lý cần áp dụng cơ chế tạm thời ưu tiên dầu thô nội địa cho nhà máy lọc dầu Dung Quất để chế biến xăng dầu thành phẩm, cũng như hạn chế xuất khẩu dầu thô nội địa trong giai đoạn cao điểm rủi ro (đến hết quý III/2026 hoặc đến khi thị trường quốc tế ổn định), nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Đặc biệt, để bảo đảm đủ dầu phục vụ vận hành trong tháng 5–6/2026, BSR đề nghị được phép mua trực tiếp dầu thô từ các lô Ruby, Bunga Orkid (BO) và Chim Sáo giao trong giai đoạn này theo mức giá chào thầu cao nhất của kỳ gần nhất, như một giải pháp tình thế nhằm bảo đảm nguồn cung kịp thời trong bối cảnh thị trường biến động mạnh.
Còn phía Lọc hóa dầu Nghi Sơn cho biết, dựa trên các đánh giá hiện nay, hoạt động sản xuất của nhà máy chưa ghi nhận bất kỳ ảnh hưởng tức thời nào. Tuy nhiên, để phòng rủi ro căng thẳng kéo dài, nhà máy sẽ đẩy nhanh công tác đa dạng hóa nguồn dầu thô.
Đồng thời, công ty Lọc hóa dầu Nghi Sơn sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương và các nhà đầu tư để bảo đảm an ninh nguồn cung và duy trì vận hành ổn định của nhà máy, góp phần đáp ứng nhu cầu năng lượng của Việt Nam.
Theo báo cáo của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), Nhà máy lọc dầu Dung Quất có thể duy trì vận hành ổn định ở mức công suất khoảng 118% ít nhất đến hết tháng 4/2026 và bảo đảm cung cấp xăng dầu theo các hợp đồng đã ký với thương nhân đầu mối.
Trong khi đó, Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn vẫn đang duy trì hoạt động ổn định với nguồn nguyên liệu bảo đảm cho kế hoạch sản xuất trong thời gian tới.
Hai nhà máy lọc dầu lớn trong nước là Dung Quất và Nghi Sơn vẫn đang vận hành bình thường, bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho các thương nhân đầu mối theo hợp đồng đã ký đến hết tháng 3/2026.
Song song với nguồn sản xuất trong nước, các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu vẫn đang tiếp tục nhập khẩu xăng dầu thành phẩm để cung ứng cho thị trường, dù chi phí nhập khẩu và vận chuyển có xu hướng tăng. Cùng với lượng dự trữ lưu thông tại doanh nghiệp theo quy định, nguồn cung xăng dầu cho thị trường trong tháng 3/2026 cơ bản được bảo đảm.
Tuy nhiên, nếu chiến sự tại Trung Đông kéo dài sang tháng 4, thị trường có thể đối mặt với nhiều khó khăn hơn. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng Bộ Công Thương và các Bộ, ngành liên quan đang khẩn trương chỉ đạo tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất và nhập khẩu xăng dầu, nhằm bảo đảm đủ nguồn cung cho thị trường trong các tháng tiếp theo.
