Các đoạn video xuất hiện trên mạng cho thấy tên lửa Iran xuyên thủng các hệ thống phòng thủ của Mỹ và Israel trước khi đánh trúng mục tiêu quân sự, làm dấy lên nghi vấn rằng các hệ thống đánh chặn hiện tại gặp nhiều khó khăn trước vũ khí siêu vượt âm.
Cùng ngày Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích vào Iran, một nhóm nghiên cứu do ông Liao Longwen thuộc Viện Công nghệ Hạt nhân Tây Bắc, Trung Quốc dẫn đầu đã công bố một bài nghiên cứu trên tạp chí quân sự Trung Quốc Công nghệ Tên lửa Chiến thuật về khả năng đánh chặn vũ khí siêu vượt âm của các hệ thống phòng thủ tên lửa Mỹ.
Kết luận của nhóm nghiên cứu cho rằng các hệ thống phòng thủ của Mỹ hiện nay đang gặp bất lợi đáng kể trước loại mối đe dọa này.
“Các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện tại của Mỹ về mặt lý thuyết có thể đánh chặn một số vũ khí siêu vượt âm ở giai đoạn cuối của hành trình bay, nhưng tốc độ cao, khả năng cơ động và đặc tính tàng hình khiến việc này trở nên rất khó khăn”, ông Liao và các cộng sự viết trong bài nghiên cứu được công bố hôm thứ Bảy.
Nhận định này dường như được củng cố bởi các đoạn video xuất hiện vài ngày sau đó, cho thấy tên lửa Iran vượt qua các hệ thống phòng thủ của Israel và Mỹ trên bầu trời Tel Aviv và nhiều khu vực khác, trước khi đánh trúng các mục tiêu quân sự có giá trị với tốc độ cực cao.
Hôm 5/3, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố rằng trong đợt tấn công thứ 17 của chiến dịch “Lời hứa đích thực 4” (True Promise 4), các tên lửa siêu vượt âm và máy bay không người lái (UAV) tấn công của họ đã xuyên thủng hệ thống THAAD do Mỹ chế tạo, đánh trúng tòa nhà Bộ Quốc phòng của Israel và sân bay quốc tế Ben Gurion gần Tel Aviv.
Tên lửa siêu vượt âm được định nghĩa bởi tốc độ cực cao, khả năng cơ động mạnh và quỹ đạo bay khó đoán, cho phép chúng xuyên thủng các hệ thống phòng không thông thường trong thời gian rất ngắn. Để đối phó với loại vũ khí này, Mỹ đã triển khai cả hệ thống phòng thủ tên lửa giai đoạn giữa hành trình bay và giai đoạn cuối.
Khi phân tích điểm mạnh và điểm yếu của các hệ thống này, nhóm nghiên cứu cho biết đối với đánh chặn ở giai đoạn giữa hành trình bay, Mỹ chủ yếu dựa vào hệ thống phòng thủ giai đoạn giữa từ mặt đất (Ground-Based Midcourse Defence, GMD) và hệ thống phòng thủ tên lửa trên tàu chiến Aegis SM-3. Cả hai loại tên lửa đánh chặn này đều được thiết kế theo nguyên tắc “hit-to-kill”, tức là tiêu diệt mục tiêu bằng va chạm trực tiếp.
“Tuy nhiên, do nhiệt lượng sinh ra khi vật thể di chuyển với tốc độ cao trong khí quyển có thể làm mù các cảm biến hồng ngoại dùng để khóa mục tiêu, các tên lửa đánh chặn này chỉ hiệu quả đối với mục tiêu ở ngoài khí quyển, tức ở độ cao trên 100 km”, bài nghiên cứu cho biết.
Trong khi đó, các hệ thống phòng thủ giai đoạn cuối được thiết kế để đánh chặn vũ khí đang lao xuống mục tiêu trong chặng bay cuối cùng. Những hệ thống này còn được gọi là hệ thống phòng thủ “trong khí quyển”, bao gồm THAAD, Patriot và các tên lửa đánh chặn Aegis SM-2 và SM-6.
THAAD hiện được triển khai tại nhiều căn cứ quân sự của Mỹ ở Bahrain và Kuwait, cũng như tại Hàn Quốc và Israel. Các tên lửa đánh chặn của hệ thống này có tốc độ khoảng Mach 9 và được trang bị hai hệ thống động cơ – một để cơ động và một để kiểm soát tư thế – nhằm thực hiện các cú đánh chặn trực tiếp.
“Hệ thống này hoạt động ở độ cao từ 40 km đến 150 km. Khi tên lửa siêu vượt âm lướt ở độ cao thấp hơn, chúng trở nên khó bị đánh chặn; còn ở độ cao lớn hơn, chúng dễ bị ảnh hưởng bởi các mục tiêu giả”, nhóm nghiên cứu cho biết.
Đối với các mối đe dọa bay ở độ cao dưới 40 km, nhiệm vụ phòng thủ thuộc về các hệ thống như Patriot PAC-3 MSE, cũng như các tên lửa đánh chặn Aegis SM-2 và SM-6 triển khai trên tàu chiến. Mỗi tên lửa đánh chặn thường bảo vệ một khu vực bán kính vài chục km, phù hợp để bảo vệ các mục tiêu có giá trị cao như căn cứ quân sự hoặc sân bay.
Tuy nhiên, do việc đánh chặn diễn ra ở giai đoạn cuối của quỹ đạo bay, thời gian phản ứng của hệ thống cực kỳ hạn chế, khiến việc đối phó với các mục tiêu có khả năng cơ động cao trở nên rất khó khăn.
Nhóm nghiên cứu cũng xem xét khả năng đánh chặn thành công bằng cách mô phỏng một kịch bản sử dụng PAC-3 MSE đối phó với phương tiện siêu vượt âm HTV-2.
“Khi một tàu lượn siêu vượt âm có hình dạng nêm tiếp cận mục tiêu, nó có thể lật mình và sử dụng lực nâng để lao xuống mặt đất với góc dốc”, bài nghiên cứu cho biết. “Để đánh chặn nó, PAC-3 MSE phải tấn công bằng lực động năng. Theo lý thuyết dẫn đường, tên lửa đánh chặn cần gia tốc ngang gấp hai đến ba lần mục tiêu, tốc độ lớn hơn và lực nâng mạnh để điều chỉnh quỹ đạo trong những giây cuối cùng”.
Nhóm nghiên cứu tính toán hệ số lực nâng – yếu tố phản ánh khả năng điều chỉnh quỹ đạo ở giai đoạn cuối – của cả PAC-3 MSE và HTV-2, và kết luận rằng việc đánh chặn hiệu quả chỉ có thể xảy ra khi HTV-2 bay với tốc độ dưới Mach 6 và ở độ cao trung bình.
“Nếu HTV-2 bước vào giai đoạn lao xuống với tốc độ ban đầu trên Mach 9, nó có thể duy trì tốc độ trên Mach 6 trong suốt quá trình lao xuống, vượt ngoài khả năng đánh chặn của các hệ thống hiện tại”, bài nghiên cứu cho biết.
“Các tên lửa đánh chặn khác như Aegis SM-2 và SM-6 chỉ bay với tốc độ khoảng Mach 4, chậm hơn Patriot PAC-3, nên càng kém hiệu quả hơn trong các kịch bản đánh chặn”, nghiên cứu chỉ ra.
Ngay cả khi đánh trúng mục tiêu, điều đó cũng chưa chắc phá hủy được vũ khí.
“Tên lửa đánh chặn có thể không đánh trúng vị trí quan trọng, hoặc không gây đủ thiệt hại để ngăn tên lửa tiếp tục bay. Vũ khí siêu vượt âm thường được thiết kế với khả năng chịu hư hại và hệ thống động lực dự phòng, nên ngay cả khi bị trúng đòn một phần, chúng vẫn có thể hoàn thành nhiệm vụ”, nhóm nghiên cứu nhận định.
Theo nhóm nghiên cứu, việc cải thiện khả năng phối hợp giữa các hệ thống cảnh báo sớm trên không gian và radar mặt đất là chìa khóa để nâng cao năng lực phòng thủ trước các phương tiện lướt siêu vượt âm.
“Điều này sẽ giúp tăng độ chính xác và rút ngắn thời gian phản ứng. Một ví dụ là hệ thống vệ tinh HBTSS của Cơ quan Phòng thủ Tên lửa Mỹ, dự kiến sử dụng khoảng 200 cảm biến trên quỹ đạo để phát hiện mục tiêu”, bài nghiên cứu cho biết.
Đầu năm ngoái, chính quyền của ông Donald Trump cũng từng đề xuất hệ thống phòng thủ mang tên “Golden Dome” (Vòm Vàng). Hệ thống này dự kiến sử dụng hàng trăm vệ tinh quỹ đạo thấp được trang bị tên lửa đánh chặn, laser hoặc pháo điện từ để tiêu diệt tên lửa ngay sau khi chúng được phóng.
Mục tiêu của dự án là tạo ra một mạng lưới cảnh báo sớm toàn cầu và xây dựng hệ thống phòng thủ nhiều tầng kết hợp với các hệ thống hiện có như Patriot và THAAD. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ khi nào hệ thống này có thể đi vào hoạt động.
Theo SCMP
