Tomahawk là tên lửa hành trình tầm xa với khả năng tấn công chính xác cao, từ lâu trở thành “vũ khí ưa chuộng” trong các chiến dịch quân sự gần đây của Mỹ tại Trung Đông. Đồng thời, chúng cũng được xem là khí tài thiết yếu cho bất kỳ kịch bản xung đột cường độ cao nào tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, nơi hỏa lực tầm xa được coi là yếu tố then chốt.
Các quan chức và chuyên gia Mỹ đã bày tỏ lo ngại rằng kho dự trữ Tomahawk đang bị bào mòn sau khi được sử dụng để tấn công các mục tiêu tại Nigeria, Yemen, Iran và nay lại tiếp tục nhằm vào Iran — làm dấy lên nguy cơ Mỹ có thể không có đủ số lượng cần thiết nếu xảy ra xung đột với một đối thủ tầm cỡ, ví dụ như Trung Quốc.
Tuy nhiên, các nỗ lực tăng sản lượng đang được triển khai. Trong một thỏa thuận mới với Lầu Năm Góc, tập đoàn RTX Corporation cho biết trong tháng này họ sẽ nâng sản lượng Tomahawk hàng năm lên hơn 1.000 quả như một phần của kế hoạch kéo dài nhiều năm.
Business Insider dẫn lời một quan chức Mỹ nói rằng tên lửa hành trình Tomahawk nằm trong tổ hợp vũ khí, bao gồm cả UAV, được sử dụng trong các đòn không kích Iran hôm 28/2 thuộc Chiến dịch “Epic Fury”. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) sau đó đã công bố video ghi lại cảnh phóng tên lửa.
Phát biểu với điều kiện giấu tên để thảo luận về diễn biến quân sự, quan chức này cho biết các chiến hạm Mỹ đã phóng Tomahawk vào các mục tiêu Iran, trong khi lực lượng mặt đất sử dụng Hệ thống Pháo phản lực Cơ động Cao (HIMARS). Ông không nêu rõ số lượng Tomahawk được phóng hay các địa điểm bị tấn công.
Trước khi Chiến dịch Epic Fury bắt đầu, Mỹ đã triển khai một lực lượng quân sự lớn tại và xung quanh Trung Đông, bao gồm 13 tàu khu trục hải quân. Theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nếu toàn bộ các tàu này đều trong tầm tác chiến, chúng có thể phóng từ 150 đến 250 quả Tomahawk.
Nếu chiến dịch có sự tham gia của 1 trong 4 tàu ngầm lớp Ohio được cải hoán để mang tên lửa hành trình, con số này có thể tăng thêm 154 quả Tomahawk. Tuy nhiên, hiện chưa rõ liệu các đòn tấn công của Mỹ có sử dụng tàu ngầm mang tên lửa dẫn đường hay không.
“Epic Fury” là chiến dịch quân sự mới nhất của Mỹ sử dụng Tomahawk. Trước đó là Chiến dịch “Midnight Hammer” nhắm vào các cơ sở hạt nhân Iran mùa hè năm ngoái, cùng nhiều năm không kích lực lượng Houthi tại Yemen. Tháng 12, Tomahawk cũng được phóng vào các địa điểm tại Nigeria liên quan đến một chi nhánh của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS).
Trong các chiến dịch này, giới chức Mỹ nhiều lần nhấn mạnh vai trò then chốt của Tomahawk trong kho vũ khí quốc gia, cũng như sự cần thiết phải tăng sản lượng.
“Các loại đạn dược dẫn đường chính xác tầm xa như Tomahawk, tên lửa chống hạm tầm xa, ngư lôi hạng nặng — tất cả đều cần tăng sản xuất”, Đô đốc James Kilby, khi đó là Tư lệnh Tác chiến Hải quân, phát biểu trước Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện hồi tháng 5 năm ngoái, đồng thời cho rằng có thể phải xem xét các phương án thay thế nếu dây chuyền sản xuất hiện tại không đáp ứng đủ.
Tên lửa BGM-109 Tomahawk Land Attack Missile do RTX Corporation sản xuất và được biên chế từ đầu những năm 1980. Giá ước tính mỗi quả khoảng 1,3 triệu USD. Đây là tên lửa hành trình cận âm sử dụng động cơ phản lực, tích hợp nhiều hệ thống dẫn đường như GPS và camera so sánh địa hình với bản đồ tham chiếu được nạp sẵn. Tầm bắn phụ thuộc vào từng biến thể.
Tomahawk đã được chứng minh năng lực trong thực chiến, thường được phóng nhiều quả vào cùng một mục tiêu để đảm bảo tiêu diệt hoàn toàn. Dù tốc độ chậm hơn tên lửa đạn đạo, Tomahawk có khả năng cơ động ở giai đoạn cuối để né tránh hệ thống phòng không.
Theo RTX, Mỹ và các đồng minh đã sử dụng Tomahawk hơn 2.350 lần trong môi trường tác chiến thực tế.
Tốc độ tiêu hao thay đổi tùy chiến dịch. Trong chiến dịch “Midnight Hammer”, khoảng 30 quả Tomahawk được phóng từ tàu ngầm lớp Ohio nhằm vào các cơ sở hạt nhân Iran. Trong các đòn đánh lực lượng Houthi, Mỹ đã phóng hơn 135 quả. Tháng 12/2025, hơn một chục quả được sử dụng để tấn công mục tiêu IS tại Nigeria.
Việc sử dụng Tomahawk dường như vượt quá tốc độ mua sắm. Trong năm tài khóa 2025, Hải quân Mỹ dự kiến mua 72 quả, và sang năm tài khóa 2026 con số giảm xuống còn 57. Trong khi đó, thời gian sản xuất một quả có thể kéo dài tới 2 năm, làm gia tăng sức ép lên lượng tồn kho.
Tomahawk chủ yếu được phóng từ tàu chiến và tàu ngầm Hải quân Mỹ, với tầm bắn thường vượt quá 800 dặm (1.287 km). Chương trình mới của Lục quân Mỹ mang tên Typhon cũng cho phép phóng Tomahawk từ bệ phóng mặt đất cơ động, có thể khiến nhu cầu đạn dược tăng mạnh.
Bà Mackenzie Eaglen, chuyên gia cao cấp tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, viết trong bài phân tích năm 2024 rằng “chiến thắng trong cuộc chiến tiếp theo đòi hỏi một kho vũ khí dồi dào và chiều sâu đạn dược lớn hơn cho lực lượng chiến đấu”.
“Trong Chiến dịch Tự do Iraq năm 2003, Mỹ đã phóng khoảng 800 quả Tomahawk trong giai đoạn đầu cuộc chiến. Với tốc độ sản xuất hiện nay, phải mất một thập kỷ mới bù đắp được số đó. Một cuộc xung đột giả định với Trung Quốc chắc chắn sẽ cần nhiều hơn thế — và Bắc Kinh hiểu điều đó”, bà nói.
Kịch bản xung đột với Trung Quốc đã trở thành chuẩn tham chiếu cho mức dự trữ đạn dược, bởi giới chức Mỹ tin rằng lực lượng nước này sẽ phải phá hủy số lượng lớn vũ khí Trung Quốc, đặc biệt là các bệ phóng tên lửa mặt đất, ở khoảng cách rất xa.
Các cuộc diễn tập và phân tích, trong đó có nghiên cứu của CSIS đầu năm 2023, cho thấy nền công nghiệp quốc phòng Mỹ chưa sẵn sàng duy trì sản xuất ở quy mô cần thiết cho một cuộc xung đột với Trung Quốc, trong khi các cuộc xung đột gần đây càng làm gia tăng áp lực.
Dù một số đồng minh như Nhật Bản cũng đang mua Tomahawk, vẫn còn nhiều lo ngại về số lượng cần thiết nếu xung đột bùng phát tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Theo BI
