Các nguồn tin Iran ngày 28/2 đã công bố đoạn video ghi lại cảnh phóng tên lửa đạn đạo Fattah – loại tích hợp phương tiện tái xâm nhập cơ động thế hệ mới nhằm né tránh hiệu quả các hệ thống phòng thủ tên lửa. Tiếp đó, ngày 1/3 được cho là lần đầu tiên Iran phóng Fattah-2, phiên bản kế nhiệm được nâng cấp mạnh mẽ.
Fattah-2 sử dụng phương tiện lướt siêu vượt âm (hypersonic glide vehicle – HGV) thay vì đầu đạn tái xâm nhập đạn đạo thông thường, cho phép di chuyển cả theo trục dọc và trục ngang, duy trì tốc độ tái xâm nhập cao hơn nhiều và tiếp cận mục tiêu từ các hướng bất ngờ. Những tên lửa dạng này có thể duy trì quỹ đạo lướt khí quyển kiểu “skip-glide” hoặc lướt nông ở tốc độ siêu vượt âm.
Các vụ phóng diễn ra sau khi Mỹ và Israel mở cuộc tấn công quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran, nhắm tới nhiều mục tiêu giá trị cao, bao gồm các nhân vật lãnh đạo chủ chốt, trong đó lãnh tụ tối cao Ali Khamenei.
Phần lớn các tên lửa đạn đạo mà Iran phóng đi được cho là thuộc nhóm giá trị thấp hơn, có thể nhằm mục đích bào mòn năng lực phòng thủ tên lửa của đối phương trong giai đoạn đầu xung đột. Trong khi đó, các tên lửa giá trị cao như Fattah và Fattah-2 có thể được sử dụng để vô hiệu hóa những mục tiêu chiến lược quan trọng cần phá hủy sớm, chẳng hạn như radar phòng thủ tên lửa bị đánh trúng tại Qatar.
Trong bối cảnh Mỹ đang thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa đánh chặn cho các hệ thống Patriot và THAAD, vẫn chưa rõ Iran đã đưa Fattah và đặc biệt là Fattah-2 vào biên chế với số lượng bao nhiêu. Fattah-2 được ước tính có chi phí cao hơn nhiều lần so với các tên lửa đạn đạo đời cũ như Khorramshahr.
Iran được cho là đã tiếp cận công nghệ đầu đạn tái xâm nhập cơ động từ Triều Tiên từ thập niên 1990. Công nghệ này cũng từng được bán cho Syria trong cùng thập kỷ để trang bị cho tên lửa Hwasong-9, nhằm đối phó với hệ thống Patriot do Israel tiếp nhận khi đó. Triều Tiên bắt đầu thử nghiệm phương tiện lướt siêu vượt âm từ tháng 9/2021 và đạt cột mốc quan trọng năm 2024 với việc đưa vào biên chế tên lửa đạn đạo tầm trung Hwasong-16B tích hợp công nghệ này. Có suy đoán cho rằng Iran có thể đã cùng phát triển hoặc mua lại công nghệ từ Triều Tiên.
Dù các hệ thống phòng thủ tên lửa của đối phương – đặc biệt là Patriot – từ lâu bị đánh giá là không hoàn toàn đáng tin cậy, năng lực xuyên thủng được cải thiện đáng kể của Fattah và Fattah-2 vẫn được coi là yếu tố thay đổi cuộc chơi đối với tiềm năng tấn công của Iran.
Fattah-2, loại phức tạp hơn, chưa từng được ghi nhận sử dụng trong chiến đấu trước ngày 1/3/2026. Trong khi đó, ngày 18/6/2025, IRGC tuyên bố đã sử dụng Fattah để tấn công các mục tiêu Israel vào rạng sáng cùng ngày. Theo IRGC, tên lửa này đã xuyên thủng được mạng lưới phòng thủ nhiều tầng của Israel và được phóng trong làn sóng tấn công thứ 11 thuộc chiến dịch “Lời hứa Đích thực III”, nhằm đáp trả các đợt không kích liên tiếp của Israel.
IRGC tuyên bố việc sử dụng Fattah đánh dấu “khởi đầu cho hồi kết” của hệ thống phòng thủ tên lửa “huyền thoại” của Israel. “Các tên lửa Fattah mạnh mẽ và có khả năng cơ động cao đã nhiều lần làm rung chuyển các hầm trú ẩn của những kẻ theo chủ nghĩa phục quốc Do Thái hèn nhát tối nay, gửi đi thông điệp rõ ràng về sức mạnh của Iran tới đồng minh hiếu chiến của Tel Aviv, lực lượng vẫn đang chìm trong ảo tưởng và những giả định sai lầm”, IRGC tuyên bố, đồng thời khẳng định loại tên lửa mới này khiến Israel gần như không thể chống đỡ trước các đòn đánh chính xác của Iran.
Khả năng duy trì sự cơ động có kiểm soát trong khí quyển của Fattah khiến nỗ lực đánh chặn bằng các hệ thống như Arrow của Israel hay THAAD của Lục quân Mỹ trở nên phức tạp hơn nhiều. Tên lửa này được cho có tầm bắn khoảng 1.400 km và theo các nguồn Iran, sử dụng phương tiện lướt siêu vượt âm để đạt tốc độ cuối quỹ đạo từ Mach 13 đến Mach 15. Sự kết hợp giữa tốc độ và khả năng cơ động khiến việc đánh chặn gần như bất khả thi.
Những thách thức công nghệ hàng đầu khi chuyển từ đầu đạn tái xâm nhập cơ động sang phương tiện lướt siêu vượt âm bao gồm việc chịu được nhiệt độ bề mặt vượt quá 2.000 độ C, tránh nứt vỡ vật liệu composite và duy trì kiểm soát ổn định bất chấp hiện tượng bào mòn. Hệ thống dẫn đường quán tính có độ chính xác cực cao cùng dữ liệu địa hình và quỹ đạo được lập trình sẵn cũng đóng vai trò sống còn. Cả Fattah và Fattah-2 đều được đánh giá là đã làm phức tạp đáng kể kế hoạch phòng thủ tên lửa của phương Tây và Israel.
Tháng 8/2025, Phó Chủ tịch phụ trách hệ thống phòng thủ tên lửa của tập đoàn Rafael Advanced Defence Systems của Israel, ông Yuval Baseski, thừa nhận việc Iran phát triển tên lửa siêu vượt âm đã buộc công ty và Lực lượng Phòng vệ Israel phải xem xét lại cách tiếp cận phòng thủ.
“Các tên lửa siêu vượt âm mở ra một kỷ nguyên mới trong phòng không”, ông Baseski nhận định, cảnh báo rằng các phương pháp truyền thống không thể dựa vào để đối phó với mục tiêu như vậy. “Mọi hệ thống phòng không hiện nay đều dựa trên nguyên tắc bay nhanh hơn mục tiêu. Nhưng nguyên tắc này không áp dụng với tên lửa siêu vượt âm. Để đánh chặn một vật thể bay ở Mach 10, cần một hệ thống phòng thủ đạt Mach 30, điều không thể trong khí quyển do ma sát”, ông nói.
So sánh với bóng rổ, ông cho rằng: “Một tên lửa đánh chặn truy đuổi một tên lửa siêu vượt âm giống như một cầu thủ đơn lẻ cố phòng thủ LeBron James. Bạn có thể đuổi theo anh ta, nhưng sẽ không thể ngăn anh ta ghi điểm”. Ông đề xuất mô hình “phòng thủ khu vực”, trong đó nhiều tên lửa đánh chặn bao phủ các khu vực xác định và tấn công mục tiêu khi chúng xâm nhập.
Theo MW
