Bộ trưởng Quốc phòng Hà Lan Gijs Tuinman cho biết tồn tại khả năng các quốc gia vận hành tiêm kích thế hệ 5 F-35 có thể “bẻ khóa” hệ thống, buộc máy bay chấp nhận phần mềm bên thứ ba bất chấp các hạn chế do nhà phát triển Lockheed Martin áp đặt.
“Nếu bất chấp mọi thứ mà bạn vẫn muốn nâng cấp, tôi sẽ nói điều mà lẽ ra không nên nói – nhưng tôi vẫn nói: bạn có thể bẻ khóa một chiếc F-35 giống như iPhone”, ông nhận định.
Vị Bộ trưởng không cung cấp thêm chi tiết về quy trình này sẽ diễn ra như thế nào, cũng như liệu đây có phải là phương án từng được các nước châu Âu nghiêm túc xem xét hay chưa.
Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh rạn nứt chính trị giữa châu Âu và Mỹ gia tăng, cùng với nhiều dấu hiệu cho thấy Washington có kế hoạch sáp nhập lãnh thổ Greenland của Đan Mạch. Những yếu tố này làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ có thể áp đặt thêm hạn chế đối với cách các khách hàng và đối tác châu Âu vận hành F-35.
Tuyên bố của ông Tuinman đặt ra câu hỏi lớn về khả năng các nước vận hành F-35 giành được quyền tự chủ cao hơn đối với phi đội của mình – điều có thể tạo ra tác động mang tính bước ngoặt đối với toàn bộ chương trình.
Mỹ áp đặt các quy định nghiêm ngặt về cách thức vận hành chiến đấu cơ, bao gồm việc được sử dụng từ căn cứ quân sự nào và với loại vũ khí nào. Tuy nhiên, các hạn chế được cho là mềm mỏng hơn đối với các thành viên NATO chủ chốt.
Một số báo cáo chưa được xác nhận cho rằng Israel và Singapore từng đạt được mức độ “bẻ khóa” nhất định với phi đội F-16, cho phép vận hành tự chủ và tùy biến sâu hơn. Điều này có thể được xem là tiền lệ cho các khách hàng F-35. Tuy nhiên, độ phức tạp chưa từng có của phần mềm trên tiêm kích thế hệ 5 khiến kịch bản tương tự trở nên rất khó xảy ra.
Chuyên gia về chương trình F-35 Abraham Abrams trong cuốn sách “F-35 Joint Strike Fighter: A Great and Terrible Program” (F-35 Joint Strike Fighter: Một chương trình Vĩ đại và Tệ hại) đã chỉ ra mức độ phụ thuộc vào phần mềm của dòng máy bay này là cao chưa từng có.
Cụ thể, tỷ lệ chức năng do phần mềm đảm nhiệm tăng mạnh qua từng thế hệ chiến đấu cơ Mỹ: dưới 10% ở F-4A (1960), 35% ở F-15A/B (1975), 65% ở B-2 (1997), 80% ở F-22 (2005), và đạt mức cao hơn đáng kể – dù không công bố cụ thể – ở F-35.
Số dòng mã nguồn cũng tăng vọt: từ 1.000 dòng trên F-4A, lên 1,7 triệu dòng ở F-22 và tới 5,7 triệu dòng ở F-35.
Chính quá trình phát triển phần mềm đã trở thành một trong những nguyên nhân chính gây chậm tiến độ chương trình F-35. Do đó, khả năng các quốc gia khác – đặc biệt là những nước có ngành công nghiệp quốc phòng nhỏ hơn nhiều – tự phát triển phần mềm thay thế từ bên ngoài chương trình là rất hạn chế.
Cho đến nay, không quốc gia nào ngoài Mỹ có quyền sửa đổi mã nguồn F-35. Không quân Israel là lực lượng duy nhất được phép “cắm thêm” phần mềm nội địa lên trên nền tảng phần mềm sẵn có, mà không được chỉnh sửa trực tiếp mã gốc.
Các nỗ lực của Israel nhằm đàm phán quyền truy cập sâu hơn vào mã nguồn để chỉnh sửa đều bị Mỹ bác bỏ.
Việc phát triển phần mềm thay thế không chỉ khó khả thi, đặc biệt với các nước châu Âu do hạn chế năng lực công nghiệp quốc phòng, mà còn vi phạm điều khoản sử dụng F-35. Hệ quả có thể là Mỹ cắt nguồn cung phụ tùng và hỗ trợ kỹ thuật – yếu tố sống còn đối với khả năng sẵn sàng chiến đấu của phi đội.
Dù nhiều quốc gia châu Âu mong muốn tăng cường tự chủ quốc phòng và giảm phụ thuộc vào trang bị quân sự Mỹ, F-35 vẫn liên tục chứng minh ưu thế vượt trội so với các tiêm kích có nguồn gốc châu Âu. Lợi thế áp đảo về năng lực tàng hình và tác chiến dường như vẫn lớn hơn đáng kể so với những bất lợi từ sự phụ thuộc vào Washington.
Theo MW
