Khi Mỹ tiếp tục triển khai một đợt tăng cường quân sự quy mô lớn tại Trung Đông, với mục tiêu là chuẩn bị cho hành động quân sự quy mô lớn chống lại Iran, khả năng các đối tác an ninh của Washington tham gia vào các hoạt động thù địch vẫn ở mức cao.
Các nhà lãnh đạo trong khối phương Tây, đặc biệt tại châu Âu, đã bày tỏ sự ủng hộ rõ ràng đối với mục tiêu lật đổ chính quyền Iran. Vương quốc Anh đã triển khai lực lượng, bao gồm cả máy bay chiến đấu, tới Trung Đông và sẵn sàng hỗ trợ.
Trong khi các quốc gia khu vực như Jordan từng tham gia các chiến dịch do phương Tây dẫn đầu chống Iran trước đây, quy mô và cường độ lớn hơn nhiều của một giai đoạn xung đột mới có thể dẫn tới sự tham gia sâu rộng hơn của các nước trong khu vực thân phương Tây, trong đó Thổ Nhĩ Kỳ được xem là nhân tố then chốt.
Thổ Nhĩ Kỳ đã đóng vai trò chủ chốt trong chiến dịch rộng lớn của Mỹ chống Iran thông qua các cuộc tấn công kéo dài và hỗ trợ lực lượng bán quân sự thánh chiến nhằm vào đối tác an ninh chính của Tehran là Syria. Các diễn biến này góp phần dẫn tới sự sụp đổ của nhà nước Syria vào tháng 12/2024, sau gần 14 năm xung đột.
Sau cuộc tấn công của Israel nhằm vào Iran ngày 13/6/2025, Trạm radar Kurecik của Thổ Nhĩ Kỳ tại tỉnh Malatya đã đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hệ thống phòng thủ tên lửa Israel nhằm đánh chặn các đòn phản công bằng tên lửa đạn đạo từ Iran.
Đài truyền hình nhà nước Iran Press TV dẫn lời các quan chức cho rằng Thổ Nhĩ Kỳ đang “do thám Iran vì lợi ích của chủ nghĩa phục quốc”.
Các hệ thống radar AN/TPY-2 tại cơ sở này được quân đội Mỹ lắp đặt từ đầu những năm 2010 và chính thức vận hành từ năm 2012.
Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ xác nhận dữ liệu radar từ căn cứ Kurecik được chia sẻ với các thành viên khác của NATO, đồng thời nhấn mạnh cơ sở này được thiết lập phù hợp với lợi ích an ninh quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ và nhằm bảo vệ các đồng minh NATO. Điều này đồng nghĩa dữ liệu có thể được sử dụng để bảo vệ lực lượng Mỹ và phương Tây tại các căn cứ khắp Trung Đông, bao gồm cả các đơn vị Mỹ tại Israel.
Ngoài hệ thống AN/TPY-2, Thổ Nhĩ Kỳ còn vận hành một trong những hệ thống phòng không – phòng thủ tên lửa mạnh nhất Trung Đông: S-400 do Nga sản xuất.
Các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ từng viện dẫn nhu cầu phòng thủ trước Iran để biện minh cho việc mua S-400. Hệ thống này không chỉ có năng lực phòng thủ tên lửa tiên tiến mà còn có thể cung cấp cảnh báo sớm và dữ liệu mục tiêu vượt xa biên giới Thổ Nhĩ Kỳ.
Radar giám sát tầm xa 3D 91N6E “Big Bird” của S-400 có khả năng quét không phận diện rộng tới 600 km, cho phép “nhìn sâu” vào lãnh thổ Iran, theo dõi hàng trăm mục tiêu cùng lúc và có khả năng chống gây nhiễu điện tử.
Bên cạnh đó, radar 3D 96L6 được tối ưu hóa để phát hiện mục tiêu bay thấp như máy bay không người lái và tên lửa hành trình, bổ sung khoảng trống mà radar chính có thể bỏ sót.
Các hệ thống này có thể cung cấp cảnh báo sớm quan trọng trước các cuộc tấn công tên lửa của Iran, giúp máy bay Mỹ và Israel tiến hành các đòn đánh chính xác vào vị trí phóng tên lửa Iran từ giai đoạn sớm hơn, đồng thời điều phối các hệ thống phòng thủ tên lửa phương Tây và Israel trong khu vực.
Trong trường hợp xung đột cường độ cao, khả năng S-400 được sử dụng không chỉ cho cảnh báo sớm mà còn trực tiếp đánh chặn là rất đáng kể, đặc biệt khi Thổ Nhĩ Kỳ là đồng minh hiệp ước của Mỹ và có quan hệ chiến lược lâu dài với Israel.
Tên lửa 40N6 của S-400 được cho là có thể đánh chặn mục tiêu đạn đạo siêu vượt âm với tốc độ lên tới Mach 8 ở tầm bắn 400 km – năng lực mà các hệ thống phương Tây và Israel hiện chưa sánh kịp. Điều này có thể được dùng để bảo vệ các cơ sở của Mỹ và đồng minh trước tên lửa đạn đạo Iran.
Sau khi nhà nước Syria sụp đổ, Iran bị đánh giá là ngày càng cô lập, trong khi Mỹ có thể dựa vào mạng lưới đối tác an ninh rộng khắp để theo đuổi mục tiêu chiến lược của mình. Trong bối cảnh đó, vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ được xem là đặc biệt trung tâm.
Với việc Nga trao cho Ankara quyền tự chủ đầy đủ trong vận hành S-400 – hệ thống đã được tùy chỉnh để tích hợp với mạng lưới tiêu chuẩn NATO – tổ hợp này có thể đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực phòng thủ tên lửa chung của các đồng minh tại Trung Đông nếu xung đột bùng nổ.
Theo MW
