Tờ New York Times ngày 20/5 đưa tin trong giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh chống Iran, Mỹ và Israel từng có ý định thúc đẩy thay đổi chế độ tại Iran, với kế hoạch đưa cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad trở lại nắm quyền.
Kế hoạch lớn bị chết yểu
Theo New York Times, chỉ vài ngày sau khi cùng Israel tiến hành các cuộc không kích trong chiến tranh khiến lãnh tụ tối cao Iran cùng nhiều quan chức cấp cao thiệt mạng, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng công khai tuyên bố rằng tốt nhất nên để “một người nào đó bên trong Iran” tiếp quản đất nước này.
Được biết, ngay từ khi xung đột nổ ra, Mỹ và Israel đã nhắm tới một nhân vật rất bất ngờ: cựu tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad, vốn nổi tiếng với lập trường cứng rắn, chống Mỹ và chống Israel nhưng lại là người đối đầu với chính quyền thần quyền và đang bị giam lỏng.
Toàn bộ kế hoạch được cơ quan tình báo Mossad của Israel xây dựng. Giám đốc Mossad là David Barnea đã trực tiếp sang Mỹ vào tháng 1 năm nay để thuyết phục chính quyền Donald Trump, sau đó quay về cam kết chắc chắn với Thủ tướng Benjamin Netanyahu.
Mỹ và Israel đã tính toán khá kỹ: ngày 28/2, các cuộc không kích sẽ trước tiên loại bỏ lãnh tụ tối cao Iran cùng một loạt quan chức cấp cao, khiến trung tâm quyền lực của Iran tê liệt hoàn toàn. Vài ngày sau đó, Trump công khai phát tín hiệu rằng tốt nhất nên để “một người bên trong Iran” tiếp quản đất nước. Câu nói đó rõ ràng không phải phát biểu tùy hứng, mà là bước dọn đường dư luận.
Khi ấy, ông Ahmadinejad đang bị Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) quản thúc tại gia, và lực lượng này còn lập chốt an ninh ở đầu ngõ. Israel quyết định ngay trong ngày đầu khai chiến sẽ đánh bom phá hủy chốt canh gác đó để “giải cứu” ông Ahmadinejad, rồi trực tiếp đưa ông lên vị trí lãnh đạo tối cao, nhưng không may ông Ahmadinejad lại bị thương trong vụ tấn công khiến kế hoạch này nhanh chóng gặp trục trặc.
Trong những năm gần đây, ông Ahmadinejad có mâu thuẫn với giới lãnh đạo Iran và từng chỉ trích họ tham nhũng. Ông nhiều lần bị cấm tái tranh cử tổng thống, các trợ lý thân cận của ông bị bắt giữ, còn phạm vi hoạt động của ông bị hạn chế trong căn nhà ở phía đông Tehran.
Nguồn tin trong chính quyền Mỹ cho biết ông Ahmadinejad sống sót sau cuộc không kích, nhưng sau khi suýt mất mạng, ông đã từ bỏ mọi ảo tưởng về kế hoạch thay đổi chế độ. Kể từ đó, ông không còn xuất hiện công khai, và hiện chưa rõ tung tích cũng như tình trạng của ông.
Ông Mahmoud Ahmadinejad vốn nổi tiếng với lập trường cứng rắn chống Israel và chống Mỹ. Trong thời gian giữ chức Tổng thống Iran từ năm 2005 đến 2013, ông từng kêu gọi “xóa sổ Israel khỏi bản đồ”, vì vậy bài viết của New York Times đã khiến dư luận bất ngờ.
Nguồn tin thân cận cho biết phía Mỹ tin rằng ông Ahmadinejad có khả năng kiểm soát “tình hình chính trị, xã hội và quân sự của Iran”. Tuy nhiên, việc ông Ahmadinejad đã được Mỹ và Israel tiếp cận, lôi kéo tham gia cụ thể như thế nào vẫn chưa được làm rõ.
Lý giải kế hoạch của Washington
Nếu thông tin trên New York Times là chính xác, thì việc Mỹ và Israel cân nhắc đưa cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad trở lại nắm quyền có thể xuất phát từ tính toán chiến lược hơn là vì họ “ưa thích” ông.
Điều này nghe ra có vẻ nghịch lý, vì ông Ahmadinejad từng là một trong những lãnh đạo Iran chống Mỹ và chống Israel mạnh mẽ nhất. Tuy nhiên, trong chính trị quyền lực, các nước đôi khi chọn người “có thể kiểm soát được tình hình” thay vì người cùng quan điểm.
Có một số lý do được các nhà phân tích nhắc tới: Thứ nhất, ông Ahmadinejad có nền tảng chính trị mạnh trong tầng lớp bảo thủ, dân túy và một bộ phận lực lượng an ninh Iran. Nếu chế độ hiện tại rơi vào khủng hoảng, ông có thể là người đủ tên tuổi để nhanh chóng tập hợp lực lượng và tránh khoảng trống quyền lực.
Thứ hai, dù trước đây chống phương Tây, nhưng ông Ahmadinejad về sau lại có mâu thuẫn sâu sắc với giới giáo sĩ cầm quyền và hệ thống thần quyền hiện tại. Ông từng công khai chỉ trích tham nhũng, bị cấm tranh cử và bị quản thúc, hạn chế hoạt động. Vì vậy, trong mắt một số chiến lược gia, ông có thể được xem là “người trong hệ thống nhưng chống hệ thống”.
Thứ ba, Mỹ và Israel có thể đánh giá rằng một nhân vật dân túy như ông Ahmadinejad sẽ làm Iran dễ chia rẽ nội bộ hơn so với bộ máy thần quyền hiện tại có cấu trúc quyền lực chặt chẽ và ổn định hơn.
Thứ tư, một khả năng khác là họ không hẳn muốn ông Ahmadinejad cầm quyền lâu dài, mà chỉ xem ông như nhân vật chuyển tiếp trong giai đoạn Iran hỗn loạn sau chiến tranh hoặc thay đổi chế độ.
Tuy vậy, cần lưu ý, đây hiện chủ yếu vẫn là thông tin báo chí và nguồn giấu tên, chưa có xác nhận chính thức từ Mỹ, Israel hay cá nhân ông Ahmadinejad.
Nhiều chuyên gia cũng hoài nghi tính khả thi của kế hoạch này, vì ông Ahmadinejad vốn có tư tưởng chống Israel cực mạnh và rất khó trở thành đồng minh thực sự của Washington hay Tel Aviv.
Nếu kế hoạch này từng tồn tại, nó có thể phản ánh tình thế khẩn cấp và thiếu sự lựa chọn của Mỹ–Israel trong việc tìm một nhân vật đủ ảnh hưởng ở Iran sau cuộc tấn công mà họ vốn tin tưởng là sớm giành thắng lợi.
Theo Singtao, NetEase
