Không quân Hoàng gia Đan Mạch đã trở thành lực lượng không quân thứ ba trên thế giới vận hành một phi đội tiêm kích 100% thế hệ 5, sau Không quân Hoàng gia Na Uy vào năm 2022 và Không quân Hoàng gia Hà Lan vào năm 2024. Cả ba quốc gia Bắc Âu này đều là đối tác trong chương trình F-35 và lựa chọn biến thể F-35A để thay thế các phi đội F-16 thế hệ 4 có nguồn gốc từ thời Chiến tranh Lạnh.
Chiếc F-16 cuối cùng của Đan Mạch chính thức nghỉ hưu vào ngày 18/1, khép lại hơn bốn thập kỷ phục vụ. Những chậm trễ lớn trong quá trình phát triển và sản xuất F-35 từng buộc nhiều nước trên thế giới, bao gồm cả Không quân Mỹ, phải duy trì F-16 lâu hơn dự kiến. Tuy nhiên, các nguồn tin quốc phòng Đan Mạch cho biết việc bảo dưỡng ở mức rất cao đã giúp các tiêm kích thời Chiến tranh Lạnh này tiếp tục hoạt động hiệu quả trong thời gian dài.
Trong suốt vòng đời hoạt động, F-16 của Đan Mạch đã tham gia nhiều chiến dịch quân sự phương Tây nhằm vào các đối thủ khác nhau. Lần đầu tiên chúng tham chiến là trong cuộc không kích của NATO vào Nam Tư năm 1999, thuộc Chiến dịch Allied Force. Sau đó, các máy bay này được triển khai hỗ trợ các chiến dịch chống nổi dậy tại Afghanistan giai đoạn 2002–2003, sau cuộc xâm lược do Mỹ dẫn đầu năm 2001. Đan Mạch cũng tham gia chiến dịch không kích Libya năm 2011 dưới khuôn khổ Chiến dịch Unified Protector của NATO.
Ngoài ra, F-16 Đan Mạch còn được triển khai trong Chiến dịch Enduring Freedom tại Trung Đông các năm 2014–2015 và tiếp tục vào năm 2016, với hoạt động trên cả không phận Iraq và Syria. Riêng tại Syria, các hoạt động này diễn ra mà không có sự cho phép của chính quyền Damascus, đôi khi dẫn tới va chạm với lực lượng Syria. Các tiêm kích F-16 của Đan Mạch cũng từng tham gia nhiệm vụ Air Policing tại khu vực Baltic, gần lãnh thổ Nga.
Không quân Hoàng gia Đan Mạch sở hữu một trong những phi đội F-16 “già” nhất thế giới, với các đơn hàng gồm 77 chiếc F-16A/B Block 1/15 được đặt mua theo hai đợt lớn từ cuối những năm 1970. Dù 61 chiếc trong số này được nâng cấp theo chương trình Mid-Life Update, các tiêm kích F-16 của Đan Mạch trong nhiều thập kỷ qua vẫn bị xem là lạc hậu. Khi tiếp nhận F-35, Đan Mạch đã xuất khẩu một số F-16 thời Chiến tranh Lạnh sang Argentina và chuyển giao số khác cho Ukraine.
Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen vào tháng 7/2024 xác nhận Không quân Ukraine có thể sử dụng các F-16 do Đan Mạch viện trợ để tấn công mục tiêu bên trong lãnh thổ Nga theo chuẩn mực quốc tế, khiến Đan Mạch trở thành một trong những nước đầu tiên công khai không áp đặt hạn chế về cách sử dụng các máy bay này trong cho nỗ lực chiến tranh của Kiev. Tuy nhiên, tuổi đời quá cao đã khiến giá trị tác chiến của chúng trước lực lượng Nga bị hạn chế đáng kể.
Trong giai đoạn cuối những năm 2010, Đan Mạch chịu áp lực lớn từ Mỹ nhằm tăng số lượng đặt mua F-35. Đại sứ Mỹ tại Copenhagen khi đó, bà Carla Sands, từng tuyên bố vào tháng 11/2019 rằng việc Đan Mạch chỉ tiếp nhận khoảng 22 chiếc F-35A tại chỗ, trong khi số còn lại phục vụ huấn luyện tại Mỹ, đồng nghĩa với việc tổng số máy bay chiến đấu sẽ ít hơn nhiều so với 38–40 chiếc F-16 trước đây. Sau đó, Bộ Quốc phòng Đan Mạch đã nâng tổng số đơn đặt hàng F-35 từ 27 lên 43 chiếc.
F-35A đã chứng tỏ ưu thế áp đảo tại thị trường châu Âu, giành chiến thắng trong mọi gói thầu mà nó cạnh tranh với F-18 hay các dòng tiêm kích châu Âu như Eurofighter. Các khách hàng đều đánh giá F-35 có lợi thế vượt trội về hiệu năng tác chiến.
Việc F-16 Đan Mạch trở nên lỗi thời khiến quá trình chuyển sang F-35 mang tính “cách mạng”, với khoảng cách công nghệ lên tới hơn ba thập kỷ. Điều này giúp tiềm lực chiến đấu của Không quân Hoàng gia Đan Mạch tăng lên nhiều lần so với trước đây. Các hệ thống cảm biến độc đáo của F-35 khiến loại máy bay này đặc biệt được coi trọng trong các chiến dịch tại châu Âu. Không quân Mỹ từng triển khai F-35 tới lục địa này để thu thập tình báo điện tử giá trị về hệ thống phòng không Nga trong bối cảnh chiến sự tại Ukraine.
Diễn biến này đã dẫn tới những gì các nhà phân tích gọi là các “cuộc đấu trong phổ điện từ” giữa tiêm kích F-35 và các khí tài mặt đất của Nga như hệ thống S-300. Khả năng tàng hình và tác chiến điện tử của F-35 được xem là mang tính đột phá, hiện gần như không có đối thủ tương xứng trong khu vực, ngoại trừ các tiêm kích Trung Quốc như J-20 và J-35 – những dòng hiếm hoi được đánh giá là đạt trình độ ngang hàng về hiệu năng và mức độ tinh vi.
Theo MW
