Chuyển đổi số phải bắt đầu từ nhu cầu của người dân và doanh nghiệp

Trong cuộc trao đổi dưới đây, bà chia sẻ về chiến lược xây dựng chính quyền số, kinh tế số và đô thị thông minh tại TP.HCM, cũng như những ưu tiên nếu được cử tri tín nhiệm bầu làm đại biểu Quốc hội khóa XVI, nhiệm kỳ 2026 – 2031

Thành phố phải đi đầu trong những mô hình chuyển đổi số có thể nhân rộng

-Việt Nam đang triển khai mạnh mẽ chiến lược chuyển đổi số quốc gia với 3 trụ cột là chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Theo bà, TP.HCM, với vai trò đầu tàu kinh tế, cần đi trước ở những lĩnh vực nào để tạo ra các mô hình tiêu biểu cho cả nước?

-Chuyển đổi số quốc gia là một chiến lược lớn, liên quan đến toàn bộ hệ thống quản lý nhà nước cũng như đời sống kinh tế – xã hội. Trong bối cảnh đó, TP.HCM với vai trò là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước có trách nhiệm đi trước, thử nghiệm những mô hình mới để sau đó có thể nhân rộng ra các địa phương khác. Không chỉ là đầu tàu tăng trưởng, TP.HCM còn có điều kiện thuận lợi về nguồn nhân lực, hạ tầng công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo để trở thành nơi tiên phong trong nhiều sáng kiến chuyển đổi số của quốc gia.

Theo tôi, TP.HCM cần tập trung vào 3 hướng chính.

Thứ nhất là chính quyền số và cải cách hành chính. Thành phố cần tiếp tục xây dựng hệ thống dịch vụ công trực tuyến đồng bộ, dễ sử dụng và thân thiện với người dân, doanh nghiệp. Khi các thủ tục hành chính được thực hiện trên môi trường số, người dân không cần phải đi lại nhiều lần, doanh nghiệp cũng tiết kiệm được thời gian và chi phí. Quan trọng hơn, quy trình xử lý hồ sơ sẽ trở nên minh bạch hơn, giúp nâng cao hiệu quả quản trị và tăng cường niềm tin của người dân đối với bộ máy chính quyền. Đây chính là nền tảng để hình thành một nền hành chính hiện đại, phục vụ thay vì quản lý theo cách truyền thống.

Thứ hai là phát triển kinh tế số, đặc biệt là hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản trị. TP.HCM có hệ sinh thái doanh nghiệp rất năng động, từ các tập đoàn lớn đến cộng đồng startup công nghệ. Nếu thành phố xây dựng được những nền tảng số dùng chung, các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới như dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo hay thương mại điện tử, thì năng suất và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp sẽ được nâng lên đáng kể. Khi đó, kinh tế số không chỉ là xu hướng mà sẽ trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của thành phố.

Thứ ba là xây dựng đô thị thông minh dựa trên dữ liệu. Một đô thị lớn và phức tạp như TP.HCM cần những hệ thống quản trị hiện đại để giải quyết hiệu quả các vấn đề như giao thông, môi trường, y tế, giáo dục hay quy hoạch đô thị. Khi dữ liệu được thu thập, kết nối và phân tích một cách khoa học, chính quyền có thể đưa ra những quyết định quản lý nhanh hơn, chính xác hơn và phù hợp hơn với thực tiễn. Công nghệ số vì vậy không chỉ giúp tối ưu hóa hoạt động quản lý đô thị, mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của thành phố trong tương lai.

-Với gần 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực hệ thống thông tin quản lý và cải cách hành chính, theo bà, rào cản lớn nhất hiện nay đối với quá trình xây dựng chính quyền số tại TP.HCM là gì?

-Nhiều người thường nghĩ rằng rào cản lớn nhất của chuyển đổi số là công nghệ hoặc nguồn lực tài chính. Thực tế không hoàn toàn như vậy. Trong nhiều trường hợp, công nghệ hiện nay đã khá sẵn sàng, còn các nguồn lực đầu tư cho hạ tầng số cũng ngày càng được quan tâm. Tuy nhiên, điều quyết định sự thành công của chuyển đổi số lại nằm ở con người và cách tổ chức vận hành bộ máy.

Theo tôi, thách thức lớn nhất chính là thay đổi tư duy và cách làm việc. Chuyển đổi số không chỉ đơn giản là đưa phần mềm hay hệ thống công nghệ vào trong cơ quan nhà nước. Điều quan trọng hơn là phải thay đổi cách tổ chức quy trình công việc. Khi quy trình vẫn giữ nguyên như trước đây, chỉ chuyển từ giấy sang máy tính thì hiệu quả sẽ không cao. Chuyển đổi số đòi hỏi các cơ quan phải thiết kế lại quy trình theo hướng đơn giản, minh bạch và dựa trên dữ liệu. Điều này cũng đồng nghĩa với việc thay đổi thói quen làm việc của cán bộ, công chức – một quá trình không thể diễn ra trong ngày một ngày hai.

Một rào cản khác là việc kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan. Trong nhiều năm trước đây, dữ liệu thường được lưu trữ phân tán theo từng đơn vị, từng ngành. Khi triển khai chính quyền số, việc liên thông dữ liệu là yếu tố rất quan trọng để giảm trùng lặp thông tin, giúp các cơ quan phối hợp hiệu quả hơn và phục vụ người dân tốt hơn. Tuy nhiên, quá trình này cũng đòi hỏi phải xây dựng những quy định rõ ràng về quản trị dữ liệu, bảo vệ thông tin cá nhân và đảm bảo an toàn, an ninh mạng.

Ngoài ra, nguồn nhân lực số cũng là yếu tố cần được đặc biệt quan tâm. Chuyển đổi số không chỉ cần các chuyên gia công nghệ thông tin mà còn cần đội ngũ cán bộ quản lý hiểu được cách ứng dụng công nghệ vào hoạt động quản trị và cung cấp dịch vụ công. Khi cán bộ, công chức có đủ kỹ năng và tư duy số, họ sẽ chủ động hơn trong việc cải tiến quy trình, từ đó giúp chuyển đổi số thực sự mang lại hiệu quả cho xã hội.

Người dân và doanh nghiệp phải là trung tâm của chuyển đổi số

-Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM hiện đang triển khai nhiều chương trình, đề án về đô thị thông minh và chuyển đổi số. Bà có thể chia sẻ những nhiệm vụ trọng tâm của trung tâm trong giai đoạn tới?

-Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM có nhiệm vụ triển khai các chương trình, đề án chuyển đổi số của thành phố, đồng thời hỗ trợ các cơ quan nhà nước, tổ chức và doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi số. Đây là một nhiệm vụ khá rộng, bởi chuyển đổi số hiện nay không còn giới hạn trong lĩnh vực công nghệ thông tin mà đã trở thành một động lực quan trọng cho phát triển kinh tế- xã hội của TP.HCM.

Trong giai đoạn tới, chúng tôi tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết là phát triển các nền tảng số dùng chung cho toàn thành phố. Thay vì mỗi cơ quan, đơn vị xây dựng một hệ thống riêng lẻ, việc phát triển các nền tảng dùng chung sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực, tiết kiệm chi phí đầu tư và đảm bảo sự đồng bộ trong toàn bộ hệ thống quản lý. Các nền tảng này bao gồm hệ thống quản lý dữ liệu, các nền tảng tích hợp – chia sẻ dữ liệu, cũng như các hệ thống hỗ trợ điều hành và giám sát hoạt động của chính quyền. Khi các nền tảng số được kết nối đồng bộ, việc chia sẻ thông tin giữa các cơ quan sẽ thuận lợi hơn, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân.

Thứ hai là nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến. Mục tiêu của chúng tôi là để người dân và doanh nghiệp có thể thực hiện ngày càng nhiều thủ tục hành chính trên môi trường số một cách thuận tiện, nhanh chóng và minh bạch. Không chỉ dừng lại ở việc đưa thủ tục lên mạng, điều quan trọng là phải thiết kế lại quy trình theo hướng đơn giản và thân thiện với người sử dụng. Khi đó, người dân có thể nộp hồ sơ, theo dõi tiến độ xử lý và nhận kết quả trực tuyến mà không cần phải đi lại nhiều lần. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng chính quyền phục vụ.

Thứ ba là hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. TP.HCM có một cộng đồng doanh nghiệp rất năng động, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc ứng dụng công nghệ vào quản lý và sản xuất kinh doanh. Vì vậy, trung tâm sẽ phối hợp với các sở, ngành và các tổ chức liên quan để triển khai các chương trình tư vấn, đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các giải pháp công nghệ phù hợp. Khi doanh nghiệp ứng dụng công nghệ tốt hơn, năng suất lao động sẽ được cải thiện, khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp cũng được nâng cao, từ đó góp phần thúc đẩy sự phát triển của kinh tế số tại thành phố.

Bên cạnh ba nhiệm vụ trọng tâm này, chúng tôi cũng chú trọng xây dựng hệ sinh thái dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin, bởi đây là nền tảng quan trọng để quá trình chuyển đổi số diễn ra bền vững và hiệu quả trong dài hạn. Chuyển đổi số không phải là một dự án ngắn hạn, mà là một hành trình lâu dài đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cơ quan, tổ chức và toàn xã hội.

-Bà nhiều lần nhấn mạnh nguyên tắc “đặt người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của chuyển đổi số”. Theo bà, điều này cần được thể hiện như thế nào trong thực tế?

-Đây là một nguyên tắc rất quan trọng trong quá trình triển khai chuyển đổi số, đặc biệt tại một đô thị lớn và năng động như TP.HCM. Nếu chuyển đổi số chỉ dừng lại ở việc xây dựng những hệ thống công nghệ phức tạp mà người dân khó tiếp cận, khó sử dụng, thì mục tiêu phục vụ xã hội sẽ không đạt được. Công nghệ khi đó có thể hiện đại, nhưng lại xa rời nhu cầu thực tế của cuộc sống.

Vì vậy, khi thiết kế các dịch vụ số, chúng ta cần bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản nhưng mang tính nền tảng: người dân và doanh nghiệp thực sự cần gì? Từ câu hỏi đó, các cơ quan quản lý mới có thể xây dựng những dịch vụ công trực tuyến phù hợp, dễ sử dụng và thực sự mang lại lợi ích cho xã hội. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận lấy trải nghiệm của người dùng làm trung tâm, thay vì chỉ tập trung vào yếu tố kỹ thuật.

Chẳng hạn, nếu một thủ tục hành chính có thể được thực hiện hoàn toàn trực tuyến, người dân sẽ tiết kiệm được rất nhiều thời gian đi lại, giảm chi phí và giảm áp lực trong quá trình làm thủ tục. Doanh nghiệp cũng có thể dành nhiều nguồn lực hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đổi mới sáng tạo thay vì phải mất quá nhiều thời gian cho các quy trình hành chính. Khi đó, chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn trực tiếp góp phần cải thiện môi trường kinh doanh.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số còn có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao tính minh bạch của bộ máy thực thi công vụ. Khi các quy trình hành chính được thực hiện trên nền tảng số, mọi bước xử lý hồ sơ đều có thể được theo dõi và cập nhật rõ ràng. Người dân có thể biết hồ sơ của mình đang được xử lý ở đâu, trong thời gian bao lâu và do đơn vị nào phụ trách. Điều này giúp giảm bớt tình trạng chậm trễ, hạn chế những phiền hà không cần thiết và góp phần xây dựng một nền hành chính công khai, minh bạch.

Quan trọng hơn, khi người dân và doanh nghiệp cảm nhận được lợi ích thiết thực từ chuyển đổi số, họ sẽ chủ động tham gia và ủng hộ các chương trình chuyển đổi số của chính quyền. Và chính sự tham gia của xã hội sẽ là yếu tố quyết định để quá trình chuyển đổi số diễn ra thành công và bền vững.

Hợp tác công - tư là động lực quan trọng của kinh tế số

-TP.HCM đang hướng tới xây dựng đô thị thông minh. Theo bà, dữ liệu sẽ đóng vai trò như thế nào trong mô hình quản trị đô thị mới này?

-Dữ liệu có thể coi là “tài nguyên” quan trọng nhất của một đô thị thông minh. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu không chỉ đơn thuần là thông tin được lưu trữ trong các hệ thống công nghệ, mà còn là nền tảng để các nhà quản lý hiểu rõ hơn về hoạt động của đô thị và đưa ra những quyết định chính xác, kịp thời. Đối với một đô thị lớn và năng động như TP.HCM, việc xây dựng hệ sinh thái dữ liệu đồng bộ sẽ đóng vai trò then chốt trong nâng cao hiệu quả quản trị và cải thiện chất lượng sống của người dân.

Khi có hệ thống dữ liệu đầy đủ và được phân tích một cách khoa học, các cơ quan quản lý có thể đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm hay cảm tính. Chẳng hạn, trong lĩnh vực giao thông, nếu thành phố có dữ liệu thời gian thực về lưu lượng phương tiện, mật độ giao thông tại các tuyến đường hay các nút giao thông trọng điểm, việc điều phối và tổ chức giao thông sẽ trở nên hiệu quả hơn. Các cơ quan chức năng có thể dự báo tình trạng ùn tắc, điều chỉnh tín hiệu đèn giao thông hoặc đưa ra các giải pháp điều tiết kịp thời.

Tương tự, trong lĩnh vực y tế, dữ liệu có thể giúp dự báo nhu cầu khám chữa bệnh của người dân, từ đó phân bổ nguồn lực y tế hợp lý hơn, tránh tình trạng quá tải ở một số bệnh viện. Trong giáo dục, dữ liệu về dân số, quy mô học sinh hay nhu cầu học tập của từng khu vực sẽ giúp các nhà quản lý hoạch định chính sách phát triển trường lớp một cách khoa học và hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, việc khai thác dữ liệu trong quản trị đô thị cũng phải đi kèm với các nguyên tắc bảo vệ quyền riêng tư và đảm bảo an toàn thông tin. Dữ liệu chỉ thực sự phát huy giá trị khi được quản lý minh bạch, an toàn và tuân thủ các quy định pháp luật. Vì vậy, trong quá trình xây dựng đô thị thông minh, việc thiết lập các cơ chế quản trị dữ liệu, bảo vệ thông tin cá nhân và bảo đảm an ninh mạng là yếu tố rất quan trọng, nhằm vừa khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên dữ liệu, vừa tạo dựng niềm tin của xã hội đối với các hệ thống số.

-TP.HCM có hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ và startup khá năng động. Theo bà, vai trò của khu vực tư nhân trong chuyển đổi số là gì?

-Khu vực tư nhân đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, đặc biệt tại một trung tâm kinh tế lớn như TP.HCM. Trong nhiều trường hợp, chính các doanh nghiệp công nghệ là lực lượng tiên phong trong việc nghiên cứu, phát triển và đưa vào ứng dụng những giải pháp công nghệ mới. Nhờ khả năng đổi mới sáng tạo nhanh, linh hoạt và nhạy bén với thị trường, các doanh nghiệp có thể tạo ra những sản phẩm, dịch vụ số phù hợp với nhu cầu thực tế của xã hội.

Nếu chính quyền xây dựng được cơ chế hợp tác hiệu quả với khu vực tư nhân, nhiều giải pháp công nghệ tiên tiến có thể được triển khai nhanh chóng trong các lĩnh vực quản lý đô thị, dịch vụ công hay phát triển kinh tế số. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm nguồn lực đầu tư từ ngân sách nhà nước mà còn tận dụng được trí tuệ, kinh nghiệm và năng lực sáng tạo của cộng đồng doanh nghiệp. Doanh nghiệp là nơi tri thức từ các viện trường được ứng dụng. Có thể nói, đây là điểm giao thoa để thúc đẩy yếu tố đổi mới sáng tạo.

Trong thời gian qua, thành phố đã và đang thúc đẩy các mô hình hợp tác công - tư trong lĩnh vực công nghệ số, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia vào quá trình xây dựng hạ tầng số, phát triển các nền tảng công nghệ và cung cấp các dịch vụ số cho xã hội. Đây là hướng đi quan trọng nhằm huy động nguồn lực từ toàn xã hội để thúc đẩy quá trình chuyển đổi số diễn ra nhanh hơn và hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, TP.HCM cũng có lợi thế rất lớn về hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Nhiều startup công nghệ tại thành phố đang phát triển những giải pháp mới trong các lĩnh vực như thương mại điện tử, fintech, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay các nền tảng dịch vụ số. Những sáng kiến này không chỉ góp phần tạo ra các mô hình kinh doanh mới mà còn mở ra nhiều cơ hội để nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành xu hướng toàn cầu, sự tham gia tích cực của khu vực tư nhân sẽ là một trong những động lực quan trọng giúp thành phố xây dựng thành công nền kinh tế số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững.

Hoàn thiện thể chế là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số

-Nếu được cử tri tín nhiệm bầu làm đại biểu Quốc hội khóa XVI, bà kỳ vọng sẽ đóng góp gì trong việc hoàn thiện chính sách liên quan đến chuyển đổi số?

-Theo tôi, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của công nghệ mà còn là câu chuyện của thể chế và chính sách. Công nghệ có thể phát triển rất nhanh, nhưng nếu khung pháp lý chưa theo kịp thì nhiều sáng kiến đổi mới sẽ khó được triển khai trong thực tế. Vì vậy, một trong những yếu tố quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số thành công chính là xây dựng hệ thống chính sách phù hợp, tạo môi trường thuận lợi cho các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội tham gia vào quá trình này.

Nếu có cơ hội tham gia Quốc hội khóa XVI, tôi mong muốn đóng góp vào việc hoàn thiện khung pháp lý cho chính phủ số, kinh tế số và quản trị dữ liệu. Đây là ba trụ cột quan trọng trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Khi có hệ thống pháp luật rõ ràng, minh bạch và đồng bộ, các cơ quan quản lý sẽ có cơ sở để triển khai các chương trình chuyển đổi số hiệu quả hơn, đồng thời tạo niềm tin cho doanh nghiệp và người dân trong việc ứng dụng công nghệ vào đời sống.

Một trong những vấn đề cần được quan tâm đặc biệt là xây dựng hệ thống pháp luật liên quan đến dữ liệu số. Dữ liệu ngày càng trở thành nguồn tài nguyên quan trọng của nền kinh tế số. Vì vậy, cần có các quy định rõ ràng về việc thu thập, quản lý, chia sẻ và khai thác dữ liệu. Điều này bao gồm việc thúc đẩy chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời phải bảo đảm các nguyên tắc về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin. Khi dữ liệu được quản lý tốt và khai thác hợp lý, nó sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế.

Bên cạnh đó, tôi cũng cho rằng cần có các chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ số và đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp chính là lực lượng tiên phong trong việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ công nghệ mới. Nếu có cơ chế chính sách thuận lợi, các doanh nghiệp công nghệ trong nước sẽ có thêm điều kiện để nghiên cứu, phát triển và cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Điều này không chỉ góp phần nâng cao năng lực của nền kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm trong các ngành nghề mới.

Chuyển đổi số là một hành trình dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội. Nếu chúng ta xây dựng được một khung chính sách phù hợp, linh hoạt và theo kịp sự phát triển của công nghệ, quá trình chuyển đổi số sẽ diễn ra nhanh hơn, hiệu quả hơn và mang lại những lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp cũng như sự phát triển bền vững của đất nước.

-Xin cảm ơn bà về cuộc trao đổi này!