Câu chuyện của bà Chen không còn là hiếm gặp tại Trung Quốc, nơi thế hệ "tóc bạc" đang dần thu hẹp khoảng cách công nghệ để tận dụng sức mạnh của AI trong đời sống hàng ngày.
Kể từ khi cài đặt Doubao, bà Chen coi đây là trợ lý đắc lực trong cuộc sống hằng ngày. AI thậm chí hiểu được giọng tiếng Quảng Đông đậm địa phương của bà, giúp bà bớt lệ thuộc vào con cái. Doubao hiện là chatbot phổ biến nhất tại Trung Quốc nhờ khả năng tương tác bằng giọng nói tự nhiên, không cần gõ văn bản và biết cách xưng hô thân mật như "ông", "bà" để tạo sự kết nối cảm xúc với người dùng cao tuổi.
Sự bùng nổ của AI trong nhóm cư dân lớn tuổi diễn ra trong bối cảnh xã hội Trung Quốc đang già hóa nhanh chóng. Đến cuối năm 2025, quốc gia này có khoảng 323 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 23% tổng dân số.
Chính phủ Trung Quốc đang tích cực thúc đẩy "nền kinh tế bạc", dự kiến sẽ đóng góp khoảng 10% vào tổng sản phẩm quốc nội vào năm 2035. Trước tiềm năng tiêu thụ khổng lồ này, các tập đoàn công nghệ lớn đang chạy đua để giành lấy thị phần. Theo báo cáo từ Trung tâm Thông tin mạng Internet Trung Quốc, dù người dùng AI chủ yếu là giới trẻ nhưng tỷ lệ người từ 50 đến 59 tuổi đã đạt 10,1% và người trên 60 tuổi chiếm 5,1%
Các khảo sát cho thấy mặc dù người cao tuổi bắt đầu tiếp cận AI chậm hơn nhưng khi đã sử dụng, họ có xu hướng trung thành và sử dụng thường xuyên hơn. Để đáp ứng nhu cầu này, Tencent đã xây dựng kho dữ liệu văn bản từ hàng nghìn cuộc đối thoại thực tế với người già để cải thiện khả năng thấu hiểu của mô hình ngôn ngữ lớn. Trong khi đó, Ant Group ra mắt ứng dụng sức khỏe Ant Afu vào tháng 6 năm 2025, thu hút hơn 25% người dùng trên 55 tuổi, chủ yếu đến từ các thành phố nhỏ.
Tuy nhiên, việc cung cấp dịch vụ cho người cao tuổi cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các chuyên gia lo ngại về tính chính xác của những chẩn đoán y tế từ chatbot. Một nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng tỷ lệ chẩn đoán sai của AI có thể lên tới hơn 80% nếu dữ liệu bệnh nhân không đầy đủ.
Tại Trung Quốc, những bài học từ quá khứ về việc quảng cáo bệnh viện thiếu kiểm soát của Baidu vẫn còn gây ám ảnh. Do đó, các ứng dụng như Afu phải khẳng định rằng các câu trả lời của họ hoàn toàn không chứa yếu tố thương mại hay quảng cáo sản phẩm để duy trì lòng tin.
Bên cạnh hỗ trợ kỹ thuật, giá trị tinh thần cũng là một điểm bán hàng quan trọng. Bà Yu Shumin 78 tuổi, cảm thấy vô cùng xúc động khi chatbot bày tỏ sự đồng cảm với những ký ức tuổi thơ cơ cực của bà. Những lời an ủi như "cháu thấy thương cô quá" giúp những người già vốn thường xuyên cô đơn cảm thấy được lắng nghe và thấu hiểu lần đầu tiên sau một thời gian dài.
Dẫu vậy, ông Guo Tao từ Trung tâm Dịch vụ Chuyên gia Thương mại Điện tử Trung Quốc cảnh báo rằng sự tiện lợi của AI đi kèm với nguy cơ rò rỉ thông tin cá nhân như số căn cước hay tài khoản ngân hàng. Việc quá lệ thuộc vào AI trong các quyết định quản lý tài sản và sức khỏe có thể làm giảm khả năng tư duy độc lập của người già, khiến họ dễ trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo tài chính hoặc thông tin y tế giả mạo. Cuộc cách mạng AI cho người cao tuổi tại Trung Quốc vì thế vẫn cần sự cân bằng giữa hỗ trợ công nghệ và các biện pháp bảo vệ an toàn nghiêm ngặt.
Theo Nikkei Asia
