Dữ liệu còn phân tán, rời rạc, thiếu kết nối và chia sẻ
Trong bài phát biểu gửi tới Diễn đàn cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam - châu Á (DX Summit) 2026 (ngày 28/5), ông Nguyễn Duy Ngọc, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số cho rằng hành trình hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số đang gặp nhiều lực cản và điểm nghẽn nội tại lớn.
Theo ông Nguyễn Duy Ngọc, điểm nghẽn cố hữu hiện nay nằm ở chất lượng dữ liệu và hạ tầng nền tảng. Việc tạo lập dữ liệu số bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống” trên quy mô quốc gia và tại các tổ chức, doanh nghiệp còn nhiều hạn chế. Phần lớn cơ sở dữ liệu vẫn đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện; dữ liệu còn phân tán, rời rạc, thiếu kết nối và chia sẻ đồng bộ giữa các cấp, các ngành và địa phương.
“Chưa thể biến dữ liệu thành dòng chảy giá trị kinh tế bởi cơ chế liên thông còn nghẽn, các nền tảng số phát triển còn manh mún, chưa đồng bộ, và đặc biệt là một số nền tảng cốt lõi chưa thực sự thân thiện, dễ tiếp cận cho đại đa số người dân và doanh nghiệp”, ông Ngọc nêu quan điểm
Bên cạnh đó, ông cũng chỉ ra những thách thức lớn khác như thể chế chưa đồng bộ cho các mô hình kinh doanh mới; hạ tầng số và hạ tầng năng lượng chưa sẵn sàng cho làn sóng AI diện rộng; cùng tình trạng thiếu hụt nhân lực công nghệ lõi trong các lĩnh vực như chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng.
Không thể mãi dừng lại ở một quốc gia gia công phần mềm
Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số nêu 5 định hướng chiến lược lớn cho quá trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế số thời gian tới.
Thứ nhất là đột phá mạnh mẽ về thể chế, tháo gỡ mọi rào cản cho đổi mới sáng tạo. Thể chế phải đi trước một bước để mở đường cho công nghệ phát triển, chứ không phải đi sau để quản lý và hạn chế. Khẩn trương cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị. Tập trung xây dựng các hành lang pháp lý minh bạch, thông thoáng, an toàn, các cơ chế thử nghiệm (sandbox) vượt trội cho AI, dữ liệu lớn, công nghệ bán dẫn và tài sản số,...
Cơ quan Nhà nước phải chuyển từ tư duy "quản lý" sang tư duy "kiến tạo", tạo điều kiện tối đa để kinh tế tư nhân, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ tham gia hiến kế và cùng gánh vác để giải các bài toán lớn của quốc gia.
Thứ hai là chuyển đổi số phải đi đôi với cấu trúc lại hệ thống và chuẩn hoá quy trình. Nếu mang quy trình thủ công, rườm rà, rồi số hoá lên máy tính, thì chỉ có một "quy trình rườm rà trên máy tính" chứ không có chuyển đổi số. Công nghệ là cơ hội để tinh gọn bộ máy, làm sạch dữ liệu và tối ưu hoá quy trình, cách thức vận hành.
"Chuyển đổi số nếu không đi kèm với cấu trúc lại quy trình và thể chế thì hành động sẽ bị bó buộc, không thể đột phá được", ông Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh.
Định hướng thứ ba, theo ông Nguyễn Duy Ngọc là phải xây dựng được một hạ tầng số hiện đại, đồng bộ, tạo lập và liên thông dữ liệu. Hạ tầng số giống như mạch máu. Mạch máu có thông suốt từ Trung ương đến cơ sở thì cơ thể mới khoẻ mạnh. Chúng ta phải coi dữ liệu là tài sản quốc gia, là dòng máu của nền kinh tế số.
Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số đề nghị các bộ ngành và địa phương tập trung tổng lực cho công tác tạo lập dữ liệu sạch, chuẩn hoá theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống". Thúc đẩy kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống trong khu vực công và giữa khu vực công và khu vực tư một cách thông suốt, hiệu quả.
Trong dòng chảy dữ liệu đó, an toàn thông tin, an ninh dữ liệu phải được xem là điều kiện tiên quyết, là huyết mạch của sự phát triển bền vững", ông Ngọc nói.
Thứ tư là chuyển dịch từ "ứng dụng công nghệ" sang "làm chủ công nghệ lõi" và tự chủ số.
Theo ông Ngọc, Việt Nam không thể mãi dừng lại ở một quốc gia gia công phần mềm hay ứng dụng các công nghệ có sẵn của nước ngoài. Để bứt phá vươn mình, các tập đoàn công nghệ lớn, các doanh nghiệp tiên phong của Việt Nam phải dấn thân vào các lĩnh vực khó, nghiên cứu và làm chủ các công nghệ chiến lược then chốt: AI, chip bán dẫn, IoT, mạng 5G và tương lai là 6G...
"Chúng ta phải dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình tối ưu quy trình sang mô hình tự động hoá quy mô lớn, hướng tới các mô hình doanh nghiệp tự động hoá/tự hành, thông minh, nâng cao năng suất lao động gắn liền với phát triển năng lượng xanh bền vững", ông Ngọc nhấn mạnh.
Thứ năm là chiến lược phát triển nguồn nhân lực công nghệ số mang tầm nhìn toàn cầu. Con người luôn là yếu tố quyết định mọi sự thành bại. Để phục vụ mục tiêu bứt phá kinh tế số, chúng ta cần một cuộc cách mạng về giáo dục và đào tạo.
Ông Ngọc đề nghị các Bộ, ngành phối hợp chặt chẽ với các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp xây dựng các chương trình đào tạo chất lượng, hiệu quả, chú trọng đào tạo ra những thế hệ con người có tư duy số, có trách nhiệm với dữ liệu và có khát vọng cống hiến, đổi mới sáng tạo.
