Tối 1/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có bài phát biểu trên truyền hình toàn quốc, tuyên bố chiến dịch quân sự chống Iran đã đạt “thắng lợi nhanh chóng, mang tính quyết định và áp đảo”. Ông cho rằng quân đội Mỹ đang “phá hủy có hệ thống” năng lực quân sự của Iran và mục tiêu chiến lược cốt lõi “đã gần hoàn thành”.
Những thiệt hại không ngờ tới
Tuy nhiên, từ ngày 3 tới 5/4, quân đội Mỹ liên tiếp tổn thất nhiều máy bay chiến đấu, tình hình trở nên hết sức khó khăn, khiến bài phát biểu của ông Trump dường như không phản ánh đúng tình hình.
Sáng sớm ngày 3/4, hai chiến đấu cơ Mỹ xâm nhập không phận Iran, nhưng một chiếc F-15E đã bị bắn hạ. Hai phi công nhảy dù thoát hiểm, nhưng do rơi xuống các vị trí khác nhau nên chỉ một người được cứu ngay trong ngày, người còn lại mất tích (sau đó được cứu sau khi lực lượng cứu hộ tiếp tục gánh chịu thiệt hại lớn).
Để giải cứu phi công (được biết là một sĩ quan cấp đại tá, chuyên gia sử dụng vũ khí), quân đội Mỹ đã huy động máy bay cường kích A-10 Thunderbolt II, trực thăng cứu hộ HH-60W Jolly Green II cùng lực lượng đặc nhiệm.
Tuy nhiên, 2 chiếc A-10 bị tấn công (một chiếc rơi xuống Vịnh Ba Tư, phi công được cứu; chiếc còn lại phải hạ cánh khẩn cấp). Trực thăng HH-60W cũng trúng hỏa lực, một số thành viên bị thương; 2 máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J bị hư hại do mắc kẹt tại sân bay dã chiến trong lãnh thổ Iran khi tiến hành giải cứu, buộc phải phá hủy để tránh rơi vào tay Iran. Máy bay F-16 Fighting Falcon và 2 máy bay tiếp dầu KC-135 Stratotanker cũng phải đưa vào tình trạng khẩn cấp.
Giới chuyên gia phân tích cho rằng trong vụ này Mỹ đã mắc phải một số sai lầm.
Tin tưởng sai lầm rằng hệ thống phòng không của Iran đã bị phá hủy
Ông Trump tuyên bố: "Hải quân Iran đã bị phá hủy hoàn toàn, và không quân cùng tên lửa của nước này đã bị hư hại nghiêm trọng", và rằng tên lửa của Iran "gần như đã cạn kiệt hoặc bị phá hủy".
Do giả định rằng Iran đã mất khả năng phòng không, Mỹ đưa cả máy bay ném bom B-52 Stratofortress (không có khả năng tàng hình) vào không phận Iran. Các máy bay cường kích A-10 Thunderbolt II chậm chạp, đã dừng hoạt động từ lâu cũng được huy động tăng lên 30 chiếc để tăng cường các cuộc tấn công trên mặt đất.
Điều mà Mỹ không lường trước được là việc Iran “giấu bài”, vẫn còn nhiều tên lửa hoạt động. Các bệ phóng có thể ẩn dưới lòng đất và sử dụng chiến thuật cơ động “bắn rồi chạy”, khiến việc truy tìm rất khó khăn.
ABC News xác nhận rằng các máy bay chiến đấu F-15E đã bị Iran khóa mục tiêu bằng công nghệ cảm biến hồng ngoại thụ động tiên tiến, một công nghệ không phát ra tín hiệu radar và không thể bị phát hiện hoặc gây nhiễu bởi các hệ thống tác chiến điện tử của Mỹ.
Máy bay buộc phải bay thấp, rơi vào thế bất lợi
Trong giai đoạn đầu của chiến dịch “Cơn thịnh nộ sử thi”, quân đội Mỹ sử dụng các máy bay tàng hình như B-2 Spirit và F-35 Lightning II, kết hợp với tên lửa hành trình Tomahawk, phá hủy phần lớn hệ thống radar và tên lửa của Iran. Nhờ đó, các loại máy bay không có khả năng tàng hình của Mỹ cũng có thể tiến sâu vào không phận đối phương.
Tuy nhiên, trong chiến dịch cứu hộ mặt đất lần này, máy bay Mỹ không thể tiếp tục “bay cao ngoài tầm với” như trước.
Các phân tích cho rằng, sau khi hệ thống phòng không Iran bị phá hủy một phần, phía Mỹ đã đánh giá thấp rủi ro và áp dụng chiến thuật bay ở độ cao cực thấp — đây chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tổn thất.
Theo CNN, máy bay A-10 khi thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm giải cứu phi công của F-15E đã bị trúng tên lửa phòng không vác vai (MANPADS). Ngoài ra, ít nhất 2 trực thăng tham gia cứu hộ cũng bị loại vũ khí này tấn công.
Mặc dù các hệ thống tên lửa phòng không tầm cao của Iran có thể đã bị phá hủy đáng kể, nhưng các loại vũ khí phòng không tầm trung và thấp như MANPADS vẫn còn rất nhiều. Nếu Mỹ tiến hành chiến dịch tấn công trên bộ trong tương lai, đây sẽ là mối đe dọa không thể xem nhẹ.
Đánh giá tình báo quá lạc quan
Dù ông Trump tuyên bố sẽ “đưa Iran về thời kỳ đồ đá”, nhưng đánh giá tình báo cho thấy Iran vẫn còn khoảng một nửa bệ phóng tên lửa hoạt động và hàng nghìn UAV tự sát.
Một số quan chức quân sự bị cho là không dám nói thật, chỉ cung cấp thông tin “đẹp” để làm hài lòng lãnh đạo.
Thay tướng giữa trận, rủi ro lớn
Bộ Quốc phòng Mỹ bất ngờ cách chức nhiều tướng cấp cao, trong đó có cả Tham mưu trưởng Lục quân. Truyền thông Mỹ cho rằng đây là động thái mang tính chính trị. Theo yêu cầu của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth, Tham mưu trưởng Lục quân Mỹ Randy A. George đã thôi chức và nghỉ hưu; vị trí này do Phó Tham mưu trưởng Lục quân Christopher G. Cavoli thay thế.
Việc thay tướng trước khi tiến hành chiến dịch trên bộ quy mô lớn bị đánh giá là cực kỳ nguy hiểm, có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC) tuyên bố các đòn phản công là câu trả lời cho những phát biểu cứng rắn của Trump.
Ngày 5/4, ông Trump xác nhận Mỹ đã tiến hành thêm một đợt không kích lớn vào thủ đô Tehran, tuyên bố tiêu diệt nhiều lãnh đạo quân sự cấp cao Iran – lần đầu công khai thừa nhận tấn công trực tiếp vào trung tâm quyền lực của Iran.
Ông cũng đưa ra tối hậu thư 48 giờ, cảnh báo Iran sẽ phải chịu hậu quả nghiêm trọng nếu không nhượng bộ. Tuy nhiên, với lập trường cứng rắn của Iran, khả năng họ “đầu hàng” là rất thấp.
Theo Creaders
