AI bị lợi dụng để lừa đảo, giả mạo trên các nền tảng số
Trong bối cảnh thương mại điện tử và các nền tảng số phát triển mạnh mẽ, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, bao gồm công nghệ Deepfake và các thuật toán tự động, đã mang lại nhiều lợi ích trong kinh doanh, quảng bá sản phẩm, kết nối người tiêu dùng và tối ưu hóa trải nghiệm trực tuyến.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy các công nghệ này cũng đang bị lợi dụng để tạo ra nội dung giả mạo, gây nhầm lẫn, thậm chí lừa đảo người tiêu dùng. AI hiện có thể tạo ra hình ảnh, video, giọng nói và nội dung mô phỏng rất giống thật, khiến việc phân biệt thật – giả trở nên khó khăn.
Một số đối tượng đã sử dụng công nghệ Deepfake để giả mạo người nổi tiếng, chuyên gia, bác sĩ hoặc lực lượng chức năng nhằm quảng cáo sai sự thật, bán hàng hóa không rõ nguồn gốc, dẫn dụ người dùng tham gia các giao dịch có dấu hiệu lừa đảo. Ngoài ra, các hình thức quảng cáo sử dụng hình ảnh “trước – sau”, lời chứng thực giả hoặc livestream giả mạo cũng xuất hiện ngày càng nhiều.
Nền tảng số tăng cường kiểm soát nội dung do AI tạo ra
Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) cho biết qua các báo cáo gần đây từ Lazada, Meta và TikTok, các nền tảng đã chủ động nhận diện những rủi ro phát sinh liên quan đến nội dung có yếu tố giả mạo và từng bước triển khai các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát.
Theo báo cáo của TikTok, nền tảng này áp dụng cơ chế kiểm duyệt theo thời gian thực đối với video ngắn và livestream có yếu tố nội dung do AI tạo ra (AIGC), đồng thời theo dõi các chỉ số khiếu nại để nâng cấp hệ thống quét tự động. Trong quý I/2026, TikTok đã xử lý khoảng 94.900 video vi phạm.
TikTok cũng triển khai xác thực người dùng bằng số điện thoại hoặc email, cho phép người sáng tạo gắn nhãn nội dung được tạo bởi AI và cung cấp công cụ để người dùng chủ động báo cáo các video, livestream có dấu hiệu vi phạm.
Đối với Meta – đơn vị vận hành Facebook và Instagram – doanh nghiệp này cho biết đang kết hợp giữa hệ thống AI tự động và đội ngũ kiểm duyệt thủ công nhằm phát hiện, xử lý các nội dung lừa đảo, giả mạo hoặc sử dụng công nghệ Deepfake. Theo Meta, việc ứng dụng mô hình ngôn ngữ lớn đã giúp doanh nghiệp ngăn chặn thêm khoảng 5.000 hành vi lừa đảo mỗi ngày và giảm hơn 80% các báo cáo về giả mạo người nổi tiếng.
Meta cũng áp dụng cơ chế gắn nhãn “Có dùng AI” đối với nội dung do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa, yêu cầu xác thực số điện thoại đối với nhà quảng cáo tại Việt Nam, đồng thời xây dựng các trung tâm thông tin và công cụ hỗ trợ giúp người dùng nhận diện lừa đảo trực tuyến.
Đối với Lazada, nền tảng này cho biết đang sử dụng đồng thời các biện pháp rà soát tự động và thủ công để kiểm duyệt nội dung bán hàng, đánh giá và phản hồi của người dùng. Lazada triển khai nhiều công cụ giám sát dựa trên từ khóa, hành vi và thuật toán nhằm phát hiện gian lận, lừa đảo hoặc nội dung gây nhầm lẫn. Người bán bắt buộc phải xác thực danh tính trước khi được phép đăng bán sản phẩm.
Người tiêu dùng cần chủ động thận trọng, cảnh giác
Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho hay sẽ tiếp tục theo dõi việc thực thi quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên môi trường số; tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và chủ động rà soát, ghi nhận các phản ánh của người tiêu dùng phát sinh trong quá trình giao dịch để kịp thời phát hiện, ngăn chặn hoặc xử lý các hành vi vi phạm quyền lợi người tiêu dùng.
Để tránh bị giả mạo thông tin, lừa đảo bằng AI, Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia khuyến cáo người dân cần nâng cao cảnh giác khi tiếp cận các nội dung quảng cáo, Livestream, video giới thiệu sản phẩm hoặc thông tin được lan truyền trên môi trường số, đặc biệt đối với các nội dung có sử dụng hình ảnh, giọng nói hoặc nhân vật được tạo ra, chỉnh sửa bằng công nghệ AI, Deepfake hoặc các công nghệ kỹ thuật số có khả năng gây nhầm lẫn.
Người tiêu dùng cần thận trọng trước các quảng cáo có dấu hiệu thổi phồng công dụng sản phẩm, sử dụng hình ảnh người nổi tiếng, chuyên gia hoặc cơ quan, tổ chức để tạo lòng tin nhưng không có căn cứ xác thực rõ ràng.
Bên cạnh đó cần kiểm tra kỹ thông tin về người bán, sản phẩm, nguồn gốc xuất xứ hàng hóa, điều kiện giao dịch, chính sách bảo hành, đổi trả cũng như độ tin cậy của các đánh giá, phản hồi trên nền tảng trước khi thực hiện giao dịch trực tuyến; không nên chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện giao dịch chỉ dựa trên các nội dung quảng cáo hấp dẫn hoặc mức giá bất thường so với thị trường.
Người tiêu dùng cần ưu tiên giao dịch thông qua các nền tảng, gian hàng và tài khoản đã được xác thực, đồng thời chủ động tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn khác nhau để đối chiếu, kiểm chứng trước khi đưa ra quyết định mua sắm.
Trong trường hợp phát hiện các dấu hiệu giả mạo, lừa đảo, quảng cáo sai sự thật hoặc hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, người tiêu dùng cần kịp thời phản ánh tới cơ quan chức năng hoặc sử dụng tính năng báo cáo của nền tảng để được hỗ trợ xử lý.
Bùng nổ lừa đảo sử dụng AI
Năm 2025 ghi nhận sự bùng nổ của các hình thức lừa đảo sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là công nghệ Deepfake, gây ra những thiệt hại kinh tế nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu và tại Việt Nam.
Thống kê tại Việt Nam năm 2025 cho thấy thiệt hại tài chính ước tính đạt hơn 8.000 tỷ đồng trong cả năm 2025.
Trên toàn cầu trong năm 2025 riêng các vụ lừa đảo liên quan đến Deepfake đã gây thiệt hại 1,65 tỷ USD (chiếm phần lớn trong tổng số 2,19 tỷ USD thiệt hại kể từ khi công nghệ này xuất hiện).
