Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố cuộc chiến của Mỹ với Iran sẽ kết thúc khi ông quyết định — khi, như ông nói, “tôi cảm nhận được, cảm nhận tận trong xương tủy”.
Nhưng điều đó không chỉ phụ thuộc vào Tổng thống Mỹ. Trong tuần qua, khi xung đột leo thang và gây chấn động kinh tế toàn cầu, giới lãnh đạo và các chỉ huy quân sự Iran đã phát tín hiệu rằng thay vì đầu hàng nhanh chóng, nước Cộng hòa Hồi giáo sẽ chỉ ngừng bắn theo điều kiện của riêng mình.
“Mọi người đang tập trung vào sự thay đổi thất thường của ông Trump, nhưng lại bỏ qua thực tế rằng đây là một quốc gia lớn với quyền tự quyết của riêng mình”, một quan chức phương Tây nói. “Điều đang diễn ra liên quan trực tiếp đến lý do tồn tại của chế độ này: sinh tồn và kháng cự”.
Theo các nguồn tin thân cận với chính quyền, các nhà ngoại giao và chuyên gia, Iran coi cuộc xung đột này là mối đe dọa sống còn, họ đang cố gắng khôi phục năng lực răn đe và muốn đảm bảo đối thủ không sẵn sàng trả giá cho các cuộc tấn công trong tương lai.
Tất cả cho thấy Tehran đang “cắm rễ” cho một cuộc chiến tiêu hao kéo dài, và sẽ chỉ dừng lại nếu nhận được đảm bảo trong bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào rằng Mỹ và Israel sẽ không tiếp tục tấn công.
“Iran muốn nói rằng ‘chúng tôi cần sự đảm bảo và sẽ không rút lui ngay cả khi chiến tranh kéo dài một năm’”, một nguồn tin Iran cho biết. “Nếu Iran bị phá hủy, toàn bộ khu vực cũng sẽ bị hủy diệt”.
Dẫn đầu các đòn trả đũa là Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – lực lượng tinh nhuệ khoảng 180.000 quân – đã gây hỗn loạn trong khu vực bằng các cuộc tấn công tên lửa và UAV nhằm vào căn cứ quân sự Mỹ, hạ tầng vùng Vịnh và tàu thuyền quốc tế.
“IRGC mang động cơ ý thức hệ, họ không sợ chết”, nguồn tin Iran nói, đồng thời cho rằng họ tin đây là một nỗ lực thay đổi chế độ và nếu đồng ý ngừng bắn, Mỹ và Israel sẽ còn quay lại.
Điều đó có nghĩa là nếu ông Trump tuyên bố “chiến thắng” và dừng ném bom Iran, có nguy cơ rằng Tehran vẫn có thể tiếp tục tấn công Israel và các nước vùng Vịnh, đồng thời duy trì sức ép lên hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.
Ông Trump, người mô tả quân đội Iran là “bị tàn phá”, cho biết Tehran muốn đàm phán nhưng ông chưa chấp nhận thỏa thuận vì “các điều khoản chưa đủ tốt”.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi phản bác, gọi những thông tin cho rằng Tehran muốn đình chiến là “ảo tưởng”, đồng thời bác bỏ thông tin về việc nối lại kênh liên lạc với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff.
Các quan chức khu vực cho biết không có tiến triển ngoại giao từ bất kỳ phía nào. Việc Israel ám sát ông Ali Larijani – một nhân vật bảo thủ nhưng thực dụng – được cho là càng làm giảm hy vọng nối lại đàm phán.
Một nhà ngoại giao khu vực nhận định Iran có thể ngừng tấn công các mục tiêu Mỹ nếu Washington rút khỏi cuộc chiến, qua đó cho phép Tehran tuyên bố đã buộc Mỹ phải rút lui.
Trong trường hợp đó, Iran nhiều khả năng vẫn tiếp tục tấn công Israel – quốc gia mà họ coi là nguyên nhân của cuộc chiến. Đồng thời, eo biển Hormuz có nguy cơ bị “vũ khí hóa một phần”, khi Iran kiểm soát việc tàu nào được phép đi qua.
Các quan chức Israel cũng cho biết họ sẵn sàng kéo dài xung đột, nhưng do phụ thuộc vào hỗ trợ quân sự của Mỹ, Tel Aviv nhiều khả năng sẽ theo quyết định của ông Trump.
Nhà ngoại giao này cho rằng cả Mỹ và Iran khó có thể dừng lại nếu không đạt được một thỏa thuận, nhưng ông không tin Tehran sẽ chấp nhận một lệnh ngừng bắn tạm thời như giữa Hamas và Israel trước đây.
“Không có sự rõ ràng về một thỏa thuận sẽ như thế nào”, ông nói. “Một khi đàm phán bắt đầu, mọi thứ sẽ rất khó khăn”.
Bà Sanam Vakil, đến từ Viện Quan hệ Quốc tế Hoàng gia Anh (Chatham House) cho rằng Iran sẽ không dừng lại nếu không có đảm bảo an ninh và nới lỏng trừng phạt.
“Đây đều là những mục tiêu rất khó đạt được”, bà nói. “Nếu họ không được dỡ bỏ trừng phạt và đảm bảo các cuộc tấn công không tái diễn, họ sẽ không dừng lại”.
Khi cuộc chiến bước sang tuần thứ ba, lãnh đạo Iran đang chuẩn bị tâm lý cho người dân về một cuộc chiến dài.
“Người Mỹ không biết cách bắt đầu hay kết thúc chiến tranh ở khu vực này”, ông Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran, nói. “Chúng tôi sẽ không ngồi yên để Israel và Mỹ thiết lập một trật tự mới”.
Ông nhấn mạnh Iran sẽ chỉ dừng lại khi “không còn bất kỳ mối đe dọa chiến tranh nào nữa”.
Mỹ và Israel đã tuyên bố sẽ phá hủy năng lực tên lửa của Iran và đã tiến hành hàng nghìn cuộc không kích kể từ ngày 28/2. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cam kết sẽ “làm suy yếu chế độ và tạo điều kiện thay đổi”.
Ông Rob Malley – cựu đặc phái viên Iran của Mỹ – cho rằng Tehran đang đứng giữa hai tính toán: một là muốn kết thúc chiến tranh vì chi phí quá lớn, hai là muốn buộc Mỹ và kinh tế toàn cầu phải trả giá đủ để không dám tái chiến.
Vũ khí mạnh nhất của Iran hiện nay là khả năng kiểm soát eo biển Hormuz – nơi vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt toàn cầu.
“Một khi họ thử, họ mới biết mình có thể làm được”, một quan chức phương Tây nói. “Giờ họ đã biết – và nó rất hiệu quả. Nguy cơ là họ sẽ tiếp tục giữ cả thế giới làm con tin”.
Nếu Mỹ kết thúc chiến tranh, Iran có thể chịu áp lực từ các nước trong khu vực cũng như các đồng minh như Nga và Trung Quốc – những quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu khí vùng Vịnh.
Tuy nhiên, quan chức phương Tây nhận định tương lai của Iran sẽ phụ thuộc nhiều vào mối quan hệ giữa chính quyền và người dân hơn là các cuộc không kích.
“Yếu tố quyết định là động lực giữa chế độ và người dân”, ông nói. “Và hiện tại, người dân Iran vẫn đang đứng ngoài cuộc”.
Theo FT
