Khi Tổng thống Donald Trump kêu gọi các quốc gia tham gia nỗ lực toàn cầu chống Iran và triển khai tàu để mở lại eo biển Hormuz – tuyến đường gần như bị phong tỏa khiến kinh tế toàn cầu nghẹt thở – ông đã bị một số đồng minh thân cận nhất của Mỹ từ chối.
Ông Merz nói với các nhà lập pháp Đức hôm 18/3 rằng ông đồng ý rằng Iran không được phép đe dọa các nước láng giềng, nhưng bày tỏ hoài nghi về cơ sở của cuộc chiến do Mỹ - Israel khởi xướng.
“Cho đến hôm nay, vẫn chưa có một kế hoạch thuyết phục nào về cách chiến dịch này có thể thành công. Washington không tham vấn chúng tôi và cũng không nói rằng sự hỗ trợ của châu Âu là cần thiết”, ông nói. “Chúng tôi đã khuyên không nên theo đuổi hướng đi như vậy. Vì thế, chúng tôi tuyên bố rằng chừng nào chiến tranh còn tiếp diễn, chúng tôi sẽ không tham gia đảm bảo tự do hàng hải tại eo biển Hormuz, ví dụ bằng biện pháp quân sự”.
Các nhà lãnh đạo châu Âu đã từ chối tham gia trực tiếp vào các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel chống Iran, lo ngại bị cuốn vào một cuộc xung đột khó lường mà họ không hiểu rõ mục tiêu và vốn không được lòng người dân trong nước.
Khi làm như vậy, họ tính toán rằng lợi ích của việc đứng ngoài lớn hơn những rủi ro đối với quan hệ xuyên Đại Tây Dương – vốn đã chịu sức ép nặng nề từ cuộc chiến Ukraine cho tới tranh chấp thuế quan.
Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cũng thẳng thắn như cấp trên khi nói hôm đầu tuần: “Đây không phải cuộc chiến của chúng tôi, chúng tôi không khởi xướng nó”. Lặp lại lập trường của Đức, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng tuyên bố: “Chúng tôi không phải là một bên của cuộc xung đột”.
Châu Âu phản đối chiến tranh với Iran
Từ lâu, các nước châu Âu lo ngại rằng việc khiến ông Trump phật ý có thể khiến ông cắt giảm hỗ trợ cho Ukraine hoặc ép Kiev chấp nhận một thỏa thuận có lợi cho Moscow. Ngay cả sự tồn tại của liên minh NATO cũng bị đặt dấu hỏi, khi các quốc gia lo lắng trước ý định của ông Trump về việc tiếp quản Greenland từ Đan Mạch – một thành viên NATO – hồi đầu năm.
Dù không cho thấy ý định trừng phạt các đồng minh NATO, ông Trump nói họ đã mắc “một sai lầm rất ngu ngốc” khi không tham gia chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran.
Ông Trump đặc biệt chỉ trích Thủ tướng Anh Keir Starmer, nói rằng ông “không phải Winston Churchill” – lãnh đạo Anh trong Thế chiến II.
Tuy nhiên, ông Starmer và các lãnh đạo khác lại nhận được sự ủng hộ của dư luận. Một khảo sát của YouGov cho thấy người Anh phản đối các cuộc tấn công với tỷ lệ 49% so với 28% ủng hộ.
Điều đó buộc đảng Cải cách Vương quốc Anh (Reform UK) của ông Nigel Farage và phe đối lập Bảo thủ phải giảm bớt sự ủng hộ ban đầu đối với các cuộc không kích của Mỹ và Israel.
“Tôi là người chỉ trích ông Keir Starmer nhiều nhất, nhưng những lời công kích từ Nhà Trắng là trẻ con”, lãnh đạo đảng Bảo thủ Kemi Badenoch nói.
“Tôi không thích việc Thủ tướng của chúng ta bị các lãnh đạo nước ngoài công kích”, ông Robert Jenrick của đảng Reform UK cho biết.
Tại Tây Ban Nha, Thủ tướng Pedro Sanchez nhanh chóng lên án các cuộc tấn công vào Iran là liều lĩnh và bất hợp pháp, đồng thời bác bỏ lời đe dọa từ ông Trump về việc cắt giảm thương mại nếu Madrid không cho phép sử dụng các căn cứ chung.
“Chúng tôi chắc chắn sẽ không trở thành chư hầu của bất kỳ ai, chúng tôi không chấp nhận đe dọa và sẽ bảo vệ các giá trị của mình”, Phó Thủ tướng Maria Jose Montero tuyên bố.
Lập trường của chính phủ được người dân Tây Ban Nha ủng hộ rộng rãi, với 68% phản đối chiến tranh, theo khảo sát của công ty 40db.
Một khảo sát của ARD DeutschlandTrend cho thấy 58% người Đức phản đối chiến tranh, trong khi 25% ủng hộ. Ngay cả đảng cực hữu Sự Thay thế cho nước Đức (AfD) – vốn từng tìm cách tiếp cận chính quyền Trump – cũng chỉ trích.
“Ông Donald Trump bắt đầu như một Tổng thống hòa bình – nhưng sẽ kết thúc như một Tổng thống thời chiến”, đồng lãnh đạo đảng này, ông Tino Chrupalla, nói.
Châu Âu tìm cách “ứng phó” với sự khó lường của ông Trump
Các chính phủ châu Âu cho biết họ không muốn tham gia vào một cuộc chiến mà họ không có tiếng nói và cũng không nhìn thấy điểm kết thúc.
Một quan chức châu Âu giấu tên cho biết mục tiêu chiến tranh của Mỹ không rõ ràng và có thể khác với mục tiêu của Israel, đặc biệt là về vấn đề thay đổi chế độ tại Iran.
Trong một dấu hiệu khác của căng thẳng, ông Merz và các lãnh đạo khác chỉ trích ông Trump vì nới lỏng trừng phạt dầu mỏ đối với Nga nhằm hạ nhiệt giá toàn cầu, cho thấy Mỹ đã “đánh úp” đồng minh.
Các cường quốc châu Âu đã phản ứng với cuộc chiến Iran theo cách riêng.
Ông Starmer cho biết Anh đang làm việc với các đồng minh về kế hoạch mở lại eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới.
Pháp đang tìm cách xây dựng một liên minh nhằm bảo đảm an ninh cho eo biển này sau khi tình hình ổn định – và không có vai trò của Mỹ.
Paris đã tham vấn các nước châu Âu, châu Á (bao gồm Ấn Độ) và các quốc gia Arab vùng Vịnh trong tuần qua về một kế hoạch cuối cùng sẽ triển khai tàu chiến hộ tống tàu chở dầu và tàu thương mại.
Theo ông Macron, kế hoạch này sẽ cần các cuộc thảo luận chính trị và kỹ thuật, bao gồm với ngành hàng hải, các công ty bảo hiểm và các bên liên quan khác: “Công việc này sẽ đòi hỏi đối thoại và giảm leo thang với Iran”.
Cuối cùng, các lãnh đạo châu Âu đang cố gắng thể hiện sự đoàn kết, đồng thời học cách xử lý điều mà họ coi là phong cách lãnh đạo khó đoán của ông Trump.
Người đứng đầu chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas nói với Reuters tuần này rằng khối này “giờ bình tĩnh hơn, bởi chúng tôi… đã quen với việc những điều khó lường luôn xảy ra, và chúng tôi chấp nhận điều đó, giữ cái đầu lạnh và tập trung”.
Theo Reuters
