Chiến tranh trên biển đang trải qua một sự thay đổi mang tính căn bản; vũ khí năng lượng định hướng (Directed Energy Weapons) không còn chỉ là nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Những cuộc thử nghiệm mới nhất trên biển cho thấy một tàu khu trục của Hải quân Mỹ, được trang bị hệ thống laser tiên tiến, đã bắn hạ thành công 4 máy bay không người lái đang tấn công trong một cuộc trình diễn.
Lần đầu chiến hạm Mỹ dùng vũ khí laser bắn hạ 4 UAV
Theo trang The War Zone (TWZ), tàu khu trục lớp Arleigh Burke USS Preble đã sử dụng hệ thống laser năng lượng cao tích hợp thiết bị làm lóa quang học và giám sát (HELIOS) để bắn hạ bốn máy bay không người lái.
HELIOS, còn có định danh Mk 5 Mod 0, là vũ khí năng lượng định hướng bằng laser công suất khoảng 60 kilowatt, được thiết kế đủ mạnh để phá hủy hoặc ít nhất gây hư hại các mục tiêu nhất định như UAV hoặc xuồng nhỏ. Đúng như tên gọi, hệ thống này còn có chức năng phụ là làm lóa và làm mù các cảm biến quang học và đầu dò, thậm chí có thể gây hỏng hoặc phá hủy chúng. Trước đây, Lockheed Martin từng đề cập khả năng nâng công suất HELIOS lên tới 150 kilowatt.
HELIOS đã được tích hợp trên USS Preble từ năm 2022 và hiện là tàu duy nhất của Hải quân Mỹ được trang bị hệ thống này. Một số tàu khu trục lớp Arleigh Burke khác đã nhận các hệ thống laser công suất thấp hơn, mang tên ODIN. Trước đây, Hải quân Mỹ cũng từng lắp đặt các vũ khí laser năng lượng cao mang tính thử nghiệm trên những tàu khác.
USS Preble đã bắn hạ thành công ít nhất một UAV bằng HELIOS trong một thử nghiệm trước đó vào năm 2024. Cột mốc này được tiết lộ trong báo cáo thường niên của Văn phòng giám sát thử nghiệm và đánh giá tác chiến (DOT&E) thuộc Lầu Năm Góc, công bố vào tháng 1/2025.
Kịch bản đối phó nhiều mục tiêu cùng lúc là bước phát triển logic tiếp theo trong việc chứng minh năng lực của HELIOS. Kinh nghiệm của Hải quân Mỹ trong các chiến dịch tại và xung quanh Biển Đỏ trong vài năm qua đã cho thấy rõ những thách thức mà lực lượng phòng thủ trên biển và trên bộ phải đối mặt khi ứng phó với các đợt tấn công UAV quy mô lớn.
Khi UAV kết hợp với các mối đe dọa khác như tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình chống hạm, mức độ phức tạp càng gia tăng. Nguy cơ các hệ thống phòng không truyền thống bị quá tải là hoàn toàn có thật. Sự phức tạp này sẽ còn tăng mạnh khi các năng lực dựa trên trí tuệ nhân tạo và học máy, bao gồm nhắm mục tiêu tự động và bầy đàn được kết nối hoàn toàn, tiếp tục lan rộng trên toàn cầu.
Giám đốc điều hành Lockheed Martin Jim Taiclet cho biết, việc bắn hạ thành công 4 UAV lần này đã chứng minh tiềm năng của vũ khí laser trong việc đối phó với các cuộc tấn công bão hòa kiểu bầy đàn. Đột phá công nghệ này có mục tiêu cốt lõi là giải quyết áp lực ngân sách tên lửa.
Trong các môi trường tác chiến thực tế như Biển Đỏ, việc sử dụng một quả tên lửa đánh chặn trị giá 1 triệu USD để đối phó với các UAV tự sát chỉ đáng giá vài nghìn USD là điều không bền vững về mặt kinh tế trong dài hạn.
Ngược lại, vũ khí laser — miễn là có đủ nguồn điện và hệ thống làm mát — sẽ có lợi thế như một “kho đạn vô hạn”, cho phép dành những tên lửa đắt tiền để đối phó với các mối đe dọa nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như tên lửa chống hạm.
Kế hoạch và kỳ vọng phát triển vũ khí laser của Hải quân Mỹ
Dù vũ khí laser vẫn gặp vấn đề suy giảm hiệu quả trong điều kiện thời tiết xấu như trời mưa và sương mù, Bộ Tư lệnh Hải quân Mỹ đã đặt ra mục tiêu: trong tương lai, mọi tàu chiến đều phải được trang bị laser.
Tiếp theo, Hải quân Mỹ đã có kế hoạch nâng công suất lên mức “megawatt (MW)”, và tích hợp lên thế hệ tàu chiến mới mang tên “lớp Trump” (Trump-class).
Đô đốc Daryl Caudle, Tham mưu trưởng Hải quân Mỹ nhấn mạnh, ngoài lớp Trump: “Mục tiêu là: nếu mục tiêu nằm trong tầm nhìn của tàu, thì giải pháp đầu tiên chúng ta sử dụng sẽ là năng lượng định hướng. Phòng thủ tầm gần cần chuyển sang năng lượng định hướng. Nó có băng đạn vô hạn”.
“Điều đó giúp tối ưu hóa cấu hình vũ khí mang theo, để dung lượng tải được ưu tiên cho vũ khí tấn công”, vị chỉ huy cao nhất của Hải quân Mỹ nói thêm. Hơn nữa, “khi tăng công suất, khả năng bám và giữ năng lượng trên mục tiêu, cũng như hiệu quả của laser, sẽ tăng lên rõ rệt”.
Rõ ràng, những thách thức đối với tương lai năng lượng định hướng của Hải quân Mỹ vẫn còn. Phát biểu hồi tháng trước, Đô đốc Caudle tỏ ra lạc quan, nhưng trong quá khứ ông cũng từng thẳng thắn thừa nhận khó khăn. Tại hội nghị SNA (lực lượng tác chiến mặt nước của Hải quân Mỹ) năm 2025, khi đó là Tư lệnh Bộ chỉ huy Lực lượng Hạm đội Mỹ, ông từng nói rằng ông cảm thấy “xấu hổ” trước tình trạng phát triển vũ khí năng lượng định hướng của quân chủng này. “Tôi không hài lòng với tốc độ phát triển vũ khí năng lượng định hướng”.
Điều này phản ánh những khó khăn rộng hơn mà tất cả các quân chủng đều gặp phải trong việc phát triển và triển khai vũ khí laser năng lượng định hướng, đặc biệt là cho tác chiến trên không, trên bộ và trên biển. Điều chắc chắn là Hải quân Mỹ vẫn tiếp tục sử dụng USS Preble như một nền tảng thử nghiệm để chứng minh năng lực của hệ thống HELIOS.
Theo Creaders, The War Zone
