Một tiêm kích tàng hình F-35C của Thủy quân Lục chiến Mỹ, hoạt động trên siêu tàu sân bay lớp Nimitz USS Abraham Lincoln, đã bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) Shahed-139 của Iran khi chiếc UAV này tiếp cận gần chiến hạm vào ngày 3/2, trong bối cảnh căng thẳng giữa Tehran và Washington đang ở mức cao.
Theo người phát ngôn Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), Đại úy Hải quân Tim Hawkins, UAV của Iran đã “tiếp cận một cách hung hăng” với mục đích không rõ ràng và “thực hiện các động tác cơ động không cần thiết hướng về phía con tàu”. Ông cho biết thêm, chiếc UAV Iran vẫn tiếp tục bay về phía tàu chiến “bất chấp các biện pháp hạ nhiệt căng thẳng” mà lực lượng Mỹ đang hoạt động trong vùng biển quốc tế đã triển khai. Vụ việc này đánh dấu một trong những lần đầu tiên tiêm kích F-35 được sử dụng trong một tình huống không chiến đối không thực sự.
Tàu sân bay USS Abraham Lincoln cùng Cụm tác chiến tàu sân bay hộ tống đã hoàn tất hành trình qua eo biển Malacca vào ngày 20/1, kết thúc sớm hơn dự kiến các hoạt động trong khu vực tác chiến của Hạm đội 7 để chuyển hướng sang Trung Đông, như một phần của đợt tăng cường quân sự quy mô lớn hơn do Mỹ dẫn đầu nhằm vào Iran. Abraham Lincoln là tàu sân bay đầu tiên vận hành tiêm kích F-35C của Thủy quân Lục chiến Mỹ, được triển khai trong biên chế Phi đoàn Tiêm kích Tấn công Thủy quân Lục chiến 314.
Cuối năm 2024, phi đoàn này đã được xác nhận là đơn vị đầu tiên sử dụng F-35C trong chiến đấu, khi tham gia các cuộc không kích nhằm vào lực lượng Ansurullah liên kết với Iran tại Yemen. Các chiến dịch đó bao gồm cả những nhiệm vụ đối không với UAV tại địa phương.
F-35C hiện là loại tiêm kích có năng lực tác chiến cao nhất mà Thủy quân Lục chiến Mỹ sở hữu, được mua sắm nhằm thay thế các máy bay F-18C/D đã lỗi thời. Tuy nhiên, những chậm trễ trong quá trình phát triển và đưa F-35C vào hoạt động đã buộc Thủy quân Lục chiến phải duy trì các tiêm kích F-18 từ thời Chiến tranh Lạnh lâu hơn nhiều so với kế hoạch, dẫn tới tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu suy giảm nghiêm trọng.
Shahed-139 có nhiều điểm tương đồng với UAV MQ-9 Reaper của Không quân Mỹ và có khả năng thực hiện cả nhiệm vụ trinh sát lẫn tác chiến. Chiếc UAV bị tiêm kích tàng hình Mỹ bắn hạ được cho là không mang vũ khí, với các nguồn tin từ Iran khẳng định nó đang thực hiện nhiệm vụ giám sát và trinh sát.
Trong quá khứ, phi đội UAV của Iran từng thể hiện những năng lực đáng chú ý, bao gồm trong các chiến dịch cường độ cao chống lại các nhóm nổi dậy được phương Tây hậu thuẫn tại Syria và các tay súng Nhà nước Hồi giáo do Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn ở Iraq trong thập niên 2010.
Shahed-139 được xem là một loại UAV ở phân khúc thấp trong kho vũ khí của Iran. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) còn triển khai các UAV tàng hình dạng cánh bay tiên tiến hơn cho cả nhiệm vụ trinh sát và tác chiến. Theo các báo cáo của Israel, những UAV này đã chứng tỏ khả năng sống sót rất cao, ngay cả khi thâm nhập vào không phận được bảo vệ nghiêm ngặt.
Thủy quân Lục chiến Mỹ hiện là lực lượng duy nhất trong quân đội Mỹ vận hành hai biến thể của tiêm kích F-35. Trong đó, F-35C có khả năng cơ động tốt hơn, khoang vũ khí lớn hơn, tầm bay xa hơn đáng kể, đồng thời có nhu cầu bảo dưỡng và chi phí duy trì thấp hơn. Đầu năm 2025, Thủy quân Lục chiến đã cắt giảm 21% kế hoạch mua sắm F-35B để chuyển ngân sách sang F-35C, nâng quy mô hạm đội dự kiến từ 67 lên 140 chiếc. Quyết định này được cho là phản ánh sự không hài lòng ngày càng tăng đối với năng lực của F-35B khi hoạt động trên tàu sân bay và trong các mô hình tác chiến căn cứ tiền phương viễn chinh.
Mặc dù là tiêm kích thế hệ 5 duy nhất đang được sản xuất tại phương Tây, khả năng của F-35 trong các chiến dịch tác chiến cường độ cao vẫn bị đánh giá là còn nhiều hạn chế. Những hạn chế này nhiều khả năng chỉ được khắc phục khi gói phần mềm Block 4 được tích hợp vào đầu thập niên 2030.
Đáng chú ý, trong các cuộc tấn công của Không quân Israel nhằm vào Iran vào tháng 6/2025, các tiêm kích F-35 đã chủ yếu được giao nhiệm vụ thu thập tình báo nhờ hệ thống cảm biến cực kỳ mạnh mẽ của mình, thay vì trực tiếp tiến hành các đòn tấn công hỏa lực vào mục tiêu Iran.
Theo MW
