Trong bài phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra những định hướng sâu sắc mang tính gợi mở về tư duy thể chế.
Người đứng đầu Đảng ta nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy "quản lý" sang "kiến tạo phát triển", triệt để từ bỏ cách nghĩ hẹp hòi "không quản được thì cấm", phải làm sao để mọi quyết sách đều khơi thông được nguồn lực, để người tốt, người làm kinh doanh chân chính yên tâm cống hiến.
Bối cảnh đó làm nền tảng trực tiếp để các Đại biểu Trung ương tập trung thảo luận, cho ý kiến về dự thảo Quy định mới về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh - văn bản thay thế Quy định số 15-QĐ/TW ban hành ngày 28/8/2006 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về "đảng viên làm kinh tế tư nhân".
Nhìn lại gần hai thập kỷ trước, Quy định số 15-QĐ/TW ra đời năm 2006 mang giá trị của một "bước mở đường" lịch sử. Ở thời điểm đó, việc Đảng chính thức cho phép đảng viên làm kinh tế tư nhân đã đột phá vào những rào cản nhận thức định kiến, giúp giải phóng tâm lý cho hàng vạn đảng viên.
Tuy nhiên, Quy định 15 chủ yếu tiếp cận theo hướng "cho phép dưới sự kiểm soát", giới hạn phạm vi quanh các hình thức kinh tế truyền thống như mở hộ kinh doanh, thành lập doanh nghiệp tư nhân hoặc góp vốn. Ranh giới giữa việc làm giàu chính đáng và nỗi e ngại bị soi xét về tư cách đạo đức đôi khi vẫn mang tính cảm quan.
Đầu tư, kinh doanh được nhìn nhận đúng đắn là quyền hợp pháp, là năng lực đóng góp của công dân - đảng viên nhằm huy động mạnh mẽ các dòng vốn xã hội.
Sự thay đổi này diễn ra đúng vào thời điểm đất nước đang đứng trước bước ngoặt lịch sử: kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Thế giới ngày nay biến động dồn dập dưới tác động của cách mạng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), kinh tế số và chuyển đổi xanh.
Nền kinh tế tri thức đòi hỏi các hình thức đầu tư không còn gói gọn trong tư liệu sản xuất hữu hình như nhà máy hay đất đai, mà dịch chuyển sang sở hữu trí tuệ, thuật toán, dữ liệu lớn và các mô hình kinh doanh nền tảng. Nếu giữ nguyên tư duy quản lý cũ, Đảng sẽ tự làm hẹp đi không gian sáng tạo của đội ngũ trí thức, chuyên gia và doanh nhân trong hàng ngũ của mình.
Quy định mới chính là "cú hích" để kích hoạt nguồn lực xám và tiềm lực tài chính của đảng viên. Khi đảng viên được tự do, tự tin dấn thân vào các lĩnh vực công nghệ cao, khởi nghiệp sáng tạo hay đầu tư mạo hiểm, họ sẽ trở thành những lực lượng nòng cốt dẫn dắt các xu hướng kinh tế mới. Đảng không đứng ngoài hay quan sát sự phát triển của kinh tế thị trường, mà đứng ở vị trí tiên phong, đồng hành và định hướng quá trình đó.
Mở rộng không gian kinh doanh không đồng nghĩa với buông lỏng kỷ cương. Trái lại, tinh thần chỉ đạo của Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đòi hỏi cơ chế kiểm soát phải thực chất và nghiêm ngặt hơn bao giờ hết. Yêu cầu xuyên suốt là: tuyệt đối không để quyền lực, thông tin nội bộ và tài sản công bị biến thành lợi thế kinh doanh riêng, ngăn chặn triệt để hiện tượng "sân sau", thao túng chính sách hay trục lợi công vụ.
Để giải bài toán này, quy định mới cần định hình hệ thống phòng ngự đa tầng:
Thứ nhất, minh bạch hóa và chuyển đổi số trong quản lý. Việc kiểm soát tài sản, thu nhập của đảng viên làm kinh doanh, đặc biệt là cán bộ giữ chức vụ quản lý, không còn phụ thuộc vào các bản kê khai trên giấy mang tính hình thức.
Dữ liệu đầu tư, sở hữu doanh nghiệp, giao dịch tài chính sẽ được liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
Thứ hai, phân định ranh giới rõ ràng qua cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích. Quy định đặt ra các "bức tường ngăn cách" (firewall) khắt khe: cán bộ quản lý tuyệt đối không được đầu tư, kinh doanh trong các lĩnh vực, địa bàn thuộc phạm vi mình trực tiếp tham gia phê duyệt, cấp phép hoặc quản lý nhà nước.
Quy tắc tự động rút lui (recusal) khi phát sinh lợi ích liên quan đến bản thân hay người thân thích sẽ trở thành chuẩn mực công vụ bắt buộc.
Thứ ba, siết chặt kỷ luật song hành với bảo vệ người làm đúng. Việc phân định rõ giữa "đầu tư kinh doanh hợp pháp" và "hành vi lợi dụng vị trí để trục lợi" giúp bảo vệ những đảng viên năng động, dám nghĩ, dám làm, đồng thời loại bỏ những cá nhân biến tha hóa quyền lực công thành tư lợi.
Quyết sách tại Hội nghị Trung ương 4 thể hiện sự trưởng thành vượt bậc về bản lĩnh chính trị và tư duy lý luận của Trung ương. Đây không đơn thuần là việc sửa đổi một văn bản hành chính, mà là bước chuyển mang tầm nhìn chiến lược.
Đảng ta khẳng định một thực tế khách quan: làm giàu chính đáng cho bản thân và xã hội là hành động yêu nước. Việc nhìn nhận đúng đắn về đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh giúp xóa bỏ mọi định kiến, tạo sức hút mạnh mẽ để kết nạp những doanh nhân giỏi, những trí thức tài năng vào Đảng.
Khi rào cản tư tưởng được gỡ bỏ hoàn toàn, kết hợp với một cơ chế kiểm soát liêm chính và minh bạch, mỗi đảng viên kinh doanh sẽ là một "chiến sĩ trên mặt trận kinh tế". Họ vừa tạo ra giá trị vật chất cho xã hội, vừa lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật và văn hóa kinh doanh liêm chính, cùng đưa đất nước tự tin tiến vào kỷ nguyên mới.
