Những ngày qua, dư luận chú ý trước sự xuất hiện và lan truyền nhanh của hội nhóm “Con ghét bố mẹ”. Chỉ trong thời gian ngắn, nhóm thu hút hàng trăm nghìn thành viên, với nhiều bài viết, bình luận, chia sẻ về mâu thuẫn và những góc khuất trong đời sống gia đình.
Hiện tượng này không đơn thuần là một trào lưu bộc phát trên không gian mạng, mà nó đã trở thành một lăng kính phản chiếu rõ nét những biến thiên sâu sắc trong quan hệ giữa các thế hệ trong thời đại số, đồng thời đặt ra nhiều vấn đề bức thiết từ góc độ truyền thông, truyền thống văn hóa, chuẩn mực đạo đức, hành lang pháp lý và phương pháp giáo dục toàn diện.
Nhìn lại chiều dài truyền thống văn hóa Việt Nam, gia đình luôn được định hình là tế bào vững chắc của xã hội, là cội nguồn của tình mẫu tử, phụ tử thiêng liêng và đạo lý hiếu thuận. Trong mô hình gia đình truyền thống, sự tôn kính dành cho đấng sinh thành là giá trị cốt lõi, ít khi bị thách thức công khai.
Nhưng xã hội thay đổi rất nhanh. Công nghệ, internet và mạng xã hội làm thay đổi cách con người giao tiếp, tiếp nhận thông tin và hình thành quan điểm sống. Cha mẹ trưởng thành trong môi trường coi trọng cộng đồng, sự hy sinh và trách nhiệm gia đình; con cái lớn lên trong thế giới đề cao cá nhân, quyền riêng tư, sự tự chủ và nhu cầu được lắng nghe.
Cha mẹ có thể nghĩ mình đang “lo cho con”, trong khi con cảm nhận đó là kiểm soát; cha mẹ nghĩ mình đang “dạy bảo”, nhưng con có thể thấy mình bị phủ nhận.
Sự bùng nổ của nhóm "con ghét bố mẹ" với tốc độ gia tăng thành viên chóng mặt chính là minh chứng rõ ràng cho thấy không gian thực tế của nhiều gia đình đang thiếu vắng những khoảng trống an toàn để trò chuyện.
Khi đứa trẻ cảm thấy tiếng nói của mình bị phớt lờ, những kỳ vọng của cha mẹ trở thành gánh nặng nghẹt thở, không gian mạng với tính ẩn danh và khả năng lan tỏa tốc độ cao đã trở thành một điểm tựa thay thế.
Đáng tiếc, điểm tựa này cũng tiềm ẩn những hệ lụy nếu các nội dung tiêu cực bị khuếch đại. Thay vì định hướng sự thấu hiểu, cơ chế vận hành của thuật toán mạng xã hội lại ưu ái những nội dung gây sốc, kích động cảm xúc mạnh mẽ, biến những không gian tưởng chừng là nơi giải tỏa tâm lý thành "bãi rác cảm xúc" hay môi trường nuôi dưỡng tư tưởng đối đầu, thù ghét.
Từ góc nhìn truyền thông, hiện tượng này cho thấy sức mạnh hai mặt của các nền tảng xuyên biên giới. Thông tin được giật tít câu khách, những câu chuyện một chiều được khuếch đại không kiểm chứng đã khoét sâu thêm mâu thuẫn thay vì tìm kiếm giải pháp hàn gắn.
Sự tò mò của dư luận, sự tham gia ào ạt của cả hai phía con cái và phụ huynh càng làm lu mờ ranh giới giữa việc chia sẻ cảm xúc cá nhân lành mạnh và hành vi phát tán nội dung độc hại.
Đáng ngại hơn, khi những hệ lụy vượt khỏi khuôn viên mạng xã hội, các chuẩn mực đạo đức truyền thống bị thách thức nghiêm trọng.
Tình cảm gia đình vốn dĩ cần được vun đắp bằng sự bao dung và đối thoại trực diện nay lại bị phơi bày, mổ xẻ trước hàng trăm nghìn ánh mắt hiếu kỳ của người dưng nước lã.
Điều này không chỉ làm tổn thương danh dự của những người làm cha làm mẹ, mà còn đẩy chính những đứa con vào trạng thái cô lập, trượt dài trong sự bất mãn và thù hận không lối thoát.
Xét dưới góc độ pháp lý và quản lý xã hội, vấn đề không nằm ở việc một hội nhóm có tên gây tranh luận tồn tại trên mạng xã hội, mà ở những nội dung và hành vi cụ thể diễn ra trong đó. Việc chia sẻ trải nghiệm, bày tỏ bất đồng hoặc nói về những tổn thương trong quan hệ gia đình cần được phân biệt với hành vi xúc phạm, bôi nhọ, xâm phạm đời tư, phát tán thông tin cá nhân hoặc kích động thù hận. Khi những nội dung này xuất hiện, trách nhiệm của người đăng tải và nền tảng cần được xem xét theo quy định pháp luật hiện hành.
Vì vậy, thay vì nhìn một hội nhóm như một vấn đề cần xóa bỏ chỉ vì tên gọi hoặc chủ đề thảo luận, việc quản lý nội dung số cần tập trung vào hành vi cụ thể, mức độ gây hại và quyền, lợi ích hợp pháp của những người liên quan. Các nền tảng cũng cần có cơ chế tiếp nhận, xử lý nội dung vi phạm và bảo vệ người dùng, đặc biệt với những trường hợp thông tin cá nhân hoặc câu chuyện gia đình không đúng sợ thật bị đưa lên mạng.
Nhìn nhận thấu đáo từ gốc rễ vấn đề, bài học cốt lõi vẫn nằm ở công tác giáo dục thế hệ trẻ, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và đồng bộ từ ba trụ cột: nhà trường, gia đình và xã hội.
Về phía gia đình, cha mẹ cần học cách "làm bạn" cùng con cái trong kỷ nguyên số. Gia đình không phải lúc nào cũng hoàn hảo. Cha mẹ có thể sai, con cái cũng có thể sai. Điều quan trọng là phân biệt việc phản ánh vấn đề thực sự với việc cổ súy tâm lý phủ nhận, miệt thị hoặc thù ghét gia đình.
Nhưng từ việc nhận diện một vấn đề cụ thể đến hình thành tâm lý thù ghét cả một thế hệ là khoảng cách rất lớn. Hiếu thảo không đồng nghĩa với phục tùng tuyệt đối; kính trọng cha mẹ không có nghĩa cha mẹ luôn đúng. Gia đình khỏe mạnh phải là nơi các thành viên yêu thương nhau, đồng thời có quyền khác biệt, được lắng nghe và tôn trọng.
Điều cần bảo vệ không phải một mô hình gia đình cứng nhắc, mà là những giá trị nền tảng: tình yêu thương, trách nhiệm, sự tôn trọng, lòng nhân ái và khả năng đối thoại.
Nếu chỉ yêu cầu thanh thiếu niên “phải biết vâng lời”, “phải hiếu thảo”, “không được cãi cha mẹ” thì chưa đủ. Giáo dục gia đình phải bắt đầu từ cả hai phía.
Cha mẹ cần học cách đồng hành với con trong một thế giới mà con cái có thể biết nhiều điều trước khi cha mẹ kịp hiểu. Sự quan tâm không thể chỉ đo bằng tiền bạc, học phí, cơm ăn hay quần áo. Có những đứa trẻ đủ đầy vật chất nhưng vẫn cô đơn ngay trong chính ngôi nhà của mình.
Về phía nhà trường, bên cạnh việc truyền đạt tri thức, các chương trình giáo dục kỹ năng sống, tham vấn tâm lý học đường cần được chú trọng đúng mức và đóng vai trò lớn hơn trong việc hình thành năng lực cảm xúc và kỹ năng ứng xử. Bên cạnh kiến thức, học sinh cần được học cách nhận diện cảm xúc, kiểm soát cơn giận, giải quyết xung đột, tìm kiếm sự trợ giúp và phân biệt góp ý với xúc phạm.
Giáo dục kỹ năng số cũng không thể chỉ dừng ở hướng dẫn sử dụng công nghệ. Học sinh cần biết kiểm chứng thông tin, nhận diện thao túng cảm xúc, hiểu hậu quả của việc chia sẻ thông tin riêng tư và ý thức rằng một dòng trạng thái có thể để lại hậu quả lâu dài. Hệ thống tham vấn tâm lý học đường cần được quan tâm thực chất hơn để học sinh biết mình có thể tìm đến ai khi gặp khủng hoảng gia đình.
Về phía xã hội, các tổ chức đoàn thể cần xây dựng nhiều sân chơi bổ ích, định hướng giá trị sống tích cực cho thanh thiếu niên, đồng thời tạo ra các diễn đàn đối thoại cởi mở giữa các thế hệ để thu hẹp khoảng cách văn hóa số.
Suy cho cùng, công nghệ chỉ là công cụ. Mạng xã hội không tự tạo ra mâu thuẫn trong gia đình; nó làm những mâu thuẫn ấy được nhìn thấy nhanh hơn, lan xa hơn và đôi khi bị khuếch đại mạnh hơn.
Bài học lớn nhất không nằm ở một hội nhóm cụ thể, mà ở cách chúng ta xây dựng quan hệ gia đình trong thời đại số. Cha mẹ cần lắng nghe con; con cái cần đối thoại với cha mẹ; nhà trường cần dạy năng lực quản trị cảm xúc và trách nhiệm công dân số; xã hội cần tạo không gian kết nối lành mạnh; các nền tảng công nghệ cần có trách nhiệm với môi trường thông tin.
Sau cùng, điều giữ một gia đình ở lại với nhau không phải sự phục tùng hay nỗi sợ, mà là khả năng yêu thương, tôn trọng, tha thứ và cùng nhau đối thoại.
Trước khi hỏi vì sao người trẻ nói rằng họ “ghét bố mẹ”, người lớn cũng cần tự hỏi: Chúng ta đã thực sự tạo cho con mình một nơi đủ an toàn để nói rằng chúng đang tổn thương hay chưa?
Sự tồn tại của những hội nhóm tiêu cực trên không gian mạng giống như tiếng chuông báo động đỏ về sự đứt gãy trong kết nối gia đình thời hiện đại. Đã đến lúc cả xã hội, từ những nhà hoạch định chính sách, nhà trường, các bậc phụ huynh cho đến chính thế hệ trẻ cần chậm lại một nhịp để nhìn nhận nghiêm túc về cách chúng ta đối xử với nhau trong gia đình.
Công nghệ có thể tiến rất nhanh, nhưng tình người và sự gắn kết ruột thịt vẫn luôn là nền tảng vững chắc nhất để con người đứng vững trước mọi giông bão của cuộc đời.
