Trong chiến dịch tinh giản bộ máy và sắp xếp lại hệ thống chính trị, Nghị định 178/2024/NĐ-CP (Về chính sách, chế độ đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và lực lượng vũ trang trong thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị) và Nghị định 67/2024/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 178/2024/NĐ-CP) được xem như những “luồng gió mới”.
Sự ra đời của hai văn bản này mang sứ mệnh gỡ vướng cho công tác nhân sự, tạo hành lang pháp lý nhân văn để giải quyết chế độ cho cán bộ, công chức, viên chức dôi dư hoặc không đủ điều kiện tiếp tục đảm nhiệm công việc.
Nhờ khoản trợ cấp một lần tương đối hậu hĩnh cùng chế độ hưu trí ưu đãi, nhiều người đã vui vẻ nhường ghế, giúp bộ máy thanh thoát hơn. Nhưng theo báo cáo của Kiểm toán Nhà nước, đằng sau những con số báo cáo thành tích về tinh giản là không ít chiêu trò “tranh thủ” chính sách, trục lợi ngân sách và làm trái các quy định của Nhà nước.
Những vi phạm được phát hiện không dừng lại ở mức lỗi kỹ thuật hay sơ suất hành chính đơn thuần, mà đã lan rộng thành bức tranh có hệ thống tại nhiều địa phương. Nhìn vào danh sách sai phạm, điều khiến dư luận băn khoăn nhất không chỉ là số tiền ngân sách bị chi trả vô lối, mà là cách thức các địa phương “lách” luật để đưa người không thuộc diện vào danh sách hưởng lợi.
Nổi bật nhất là câu chuyện xét duyệt sai đối tượng. Theo quy định, chính sách tinh giản nhằm loại bỏ những người không đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ hoặc nằm trong diện dôi dư do giải thể, sáp nhập. Thế nhưng, tại Đắk Lắk có 45 trường hợp, Đồng Nai có 43 trường hợp, Lâm Đồng có 7 trường hợp và Gia Lai có 3 trường hợp dù được đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ trong 3 năm liên tiếp (2022–2024) vẫn được chính quyền “ưu ái” duyệt nghỉ theo diện không đáp ứng nhiệm vụ.
Éo le hơn, tại TP.HCM có 2 đơn vị, Đồng Nai có 5 trường hợp và Tây Ninh có 24 trường hợp là công chức lãnh đạo, quản lý được giải quyết chính sách khi số lượng chức danh của đơn vị chưa hề vượt quy định, hoặc bản thân họ không trực tiếp thuộc diện sắp xếp. Cũng tại TP.HCM có tới 16 đơn vị phê duyệt cho cán bộ còn trên 5 năm công tác nghỉ sớm trong khi biên chế chưa hề dôi dư.
Không dừng lại ở khâu xét duyệt đối tượng, khâu tính toán và chi trả tiền trợ cấp cũng xuất hiện vô số vết gợn. Nhiều nơi đưa cả các khoản phụ cấp không nằm trong danh mục vào tiền lương căn cứ để chi trả; tính thừa 3 tháng tiền lương cho người đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp; hoặc thanh toán sai quyết định nghỉ hưu. Rõ ràng, việc “co giãn” quy định một cách tùy tiện tại Đắk Lắk khi chuyển 33 trường hợp từ diện nghỉ thôi việc sang nghỉ hưu trước tuổi, hay chuyển 17 trường hợp từ nhóm “còn trên 5 năm đến 10 năm” sang nhóm “còn 2 đến 5 năm” nhằm tăng mức hưởng trợ cấp đã cho thấy tư duy “ban phát” chính sách để được nhiều tiền hơn.
Câu chuyện râm ran trong giới công chức lâu nay khi nhắc đến việc thực hiện Nghị định 178 và 67, nhiều người thốt lên “như trúng số độc đắc”. Nhờ có chính sách này, nhiều cán bộ lãnh đạo được duyệt vào danh sách nghỉ theo 178 nhận được tiền tỷ để gửi tiết kiệm, được hưởng trọn lương hưu, đồng thời sau khi nhận quyết định “nghỉ hưu theo 178” lại được chính cơ quan cũ thuê làm chuyên gia hoặc doanh nghiệp mời về làm. Thế là cùng lúc ông vừa có tiền gửi tiết kiệm, vừa có lương hưu, lại thêm khoản lương đi làm công việc mới.
Theo ước tính của cơ quan chức năng, ngân sách Nhà nước đã chi khoảng hơn 100.000 tỷ đồng để thực hiện các chính sách theo Nghị định 178 và Nghị định 67. Đây là số tiền rất lớn, nên rất cần một cuộc thanh tra toàn diện để làm sáng tỏ và xử lý nghiêm các vi phạm.
Theo Kiểm toán Nhà nước, hầu hết các đơn vị được kiểm toán đều có vi phạm, sai sót có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí lớn cho ngân sách Nhà nước. Trên cơ sở đó, cơ quan này đề nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ ngành, địa phương thanh tra toàn diện các đối tượng đã được hưởng chính sách này, để có cơ sở xử lý nghiêm các sai phạm.
Chính sách tinh giản biên chế và hỗ trợ cán bộ dôi dư là một chủ trương lớn, thể hiện sự quan tâm, nhân văn của Đảng và Nhà nước đối với lực lượng lao động trong khu vực công. Sự nhân văn đó chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó được thực thi một cách công tâm, minh bạch và đúng pháp luật.
