Sự việc nam sinh lớp 12, Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội ra tay đánh cô giáo gãy xương cánh mũi ngay trước mặt bạn bè chỉ vì bị phạt đứng góc lớp do không làm bài tập là một nốt trầm nhói lòng. Khi hành vi bạo lực bùng phát ngay trên bục giảng, khoảng cách giữa sự bồng bột tuổi trẻ và tội phạm hình sự đã bị xóa mờ. Điều đáng lo ngại hơn cả, đây không phải là một hiện tượng đơn độc, lẻ loi trong bức tranh giáo dục hiện đại.
Những năm qua, nhiều vụ việc học sinh xúc phạm, có hành vi bạo lực với thầy cô đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về văn hóa ứng xử trong học đường. Năm 2023, tại Tuyên Quang, một nhóm học sinh THCS có hành vi lăng mạ, dồn cô giáo vào góc lớp và ném dép vào người cô. Trước đó, năm 2018, vụ phụ huynh gây sức ép khiến cô giáo ở Long An (nay là tỉnh Tây Ninh) phải quỳ xin lỗi đã gây phẫn nộ trong dư luận. Những lời lẽ xúc phạm, hành vi hạ thấp danh dự hay bạo lực nhắm vào người thầy không chỉ gây tổn thương cho cá nhân nhà giáo, mà còn đặt ra câu hỏi nhức nhối về kỷ cương và những giá trị đạo đức trong môi trường giáo dục.
Hậu quả của những hành vi này không dừng lại ở vết thương thể xác của nạn nhân. Nó gieo rắc sự sợ hãi, làm xói mòn lòng yêu nghề và nhiệt huyết của đội ngũ giáo viên. Khi người thầy phải giảng bài trong sự phấp phỏng lo âu, tự thu mình để chọn giải pháp "an toàn", thì cái giá phải trả chính là chất lượng giáo dục và sự suy thoái tâm hồn của cả một thế hệ. Bục giảng vốn là biểu tượng của tri thức và sự tôn nghiêm, khi bị xâm phạm bởi bạo lực, sẽ biến môi trường sư phạm thành nơi bất an, khiến các học sinh khác mất đi niềm tin vào tính chuẩn mực và kỷ cương.
Mỗi hành vi lệch chuẩn của trẻ nhỏ luôn phản ánh những khoảng trống trong giáo dục từ phía gia đình. Nhiều phụ huynh hiện nay mải mê chạy theo cuộc sống vật chất, phó mặc hoàn toàn việc dạy dỗ con cái cho nhà trường. Thậm chí, không ít gia đình nuông chiều con vô điều kiện, bênh vực con một cách mù quáng, sẵn sàng xông vào trường mắng chửi thầy cô khi con mình bị trừng phạt.
Sự bao che sai trái ấy vô tình gieo vào đầu trẻ tư tưởng xem thường kỷ luật, coi mình là trung tâm và coi thường quyền uy của thầy cô. Gia đình là cái nôi đầu tiên hình thành nhân cách, nếu cái nôi ấy thiếu đi sự nghiêm khắc và đạo lý tối thiểu, đứa trẻ rất dễ trượt dài trên con đường lệch chuẩn.
Về phía nhà trường, áp lực thành tích cùng sự bối rối trong phương pháp quản lý, kỷ luật học sinh cũng đang tạo ra những khe hở lớn. Giữa ranh giới mong manh của "giáo dục thương yêu" và "kỷ luật nghiêm minh", nhiều nhà trường tỏ ra lúng túng.
Khi thiếu đi các cơ chế bảo vệ hữu hiệu cho giáo viên, đồng thời chưa xây dựng được môi trường tư vấn tâm lý học đường đủ mạnh để giải tỏa những bức bối tinh thần của học sinh, mâu thuẫn nhỏ rất dễ bùng phát thành xung đột lớn. Giáo dục không thể chỉ là truyền thụ kiến thức đơn thuần, mà trước hết phải là rèn luyện nhân cách, kỹ năng sống và sự tiết chế cảm xúc.
Bên cạnh đó, xã hội và môi trường mạng cũng đóng một vai trò không nhỏ. Sự lan truyền không kiểm soát của các video bạo lực, tư tưởng lệch lạc, lối sống ngông cuồng, coi thường pháp luật trên các nền tảng mạng xã hội đang gieo rắc vào giới trẻ những thói quen xấu. Khi những hành vi ngông nghênh được một bộ phận cư dân mạng cổ xúy, biến thành "trào lưu", nguy cơ bạo lực học đường bùng phát là điều khó tránh khỏi.
Tuy nhiên, giáo dục dù bao dung đến đâu cũng không thể thay thế cho kỷ cương pháp luật. Việc cơ quan công an nhanh chóng khởi tố, tạm giam nam sinh Trường THPT Mạc Đĩnh Chi nói trên là quyết định cần thiết, thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật. Đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, mỗi cá nhân phải tự trả giá cho hành vi xâm phạm sức khỏe, danh dự của người khác. Sự can thiệp của pháp luật không chỉ nhằm trừng phạt một cá nhân, mà còn là ranh giới đỏ cảnh tỉnh toàn xã hội: bục giảng không phải là nơi để hành hung, và tình thương không thể là cớ để bao che cho tội lỗi.
Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng căn dặn một điều cốt tủy của giáo dục: "Thầy ra thầy, trò ra trò". Lời dạy ấy đến nay vẫn giữ nguyên giá trị thời sự nóng hổi. Để "thầy ra thầy", người giáo viên phải giữ vững phẩm chất, lòng yêu nghề, tâm huyết và bản lĩnh sư phạm, đồng thời cần được xã hội, nhà trường bảo vệ danh dự, tính mạng bằng những cơ chế pháp lý rõ ràng. Để "trò ra trò", học sinh phải được nuôi dưỡng trong tình thương nhưng phải đặt trong khuôn khổ của kỷ luật, sự lễ phép và lòng biết ơn.
Muốn chữa lành vết thương trên bục giảng, cần sự kết hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa ba nhà: Gia đình, Nhà trường và Xã hội. Gia đình phải là nơi gieo mầm lễ nghĩa; nhà trường phải là nơi vun đắp trí tuệ và nhân cách; xã hội cùng pháp luật phải là tấm lá chắn giữ gìn sự kỷ cương, thượng tôn pháp luật. Chỉ khi ranh giới của sự tôn trọng được phục hồi, bục giảng mới trả lại đúng vị thế thiêng liêng vốn có của nó.
