Đó là chia sẻ của TS Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương tại hội thảo "An toàn dữ liệu tài chính trong kỷ nguyên AI" do Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance tổ chức sáng nay.
Lần đầu tiên xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia
TS Nguyễn Đức Hiển cho biết hiện nay, Ban Chính sách Chiến lược Trung ương đang trong quá trình xây dựng một đề án lớn về đổi mới mô hình phát triển đất nước, trong đó bao gồm các nội dung về mô hình phát triển kinh tế, quản trị xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Đây là những vấn đề đang được đặc biệt quan tâm, nhất là trong bối cảnh Việt Nam cần định hình lại động lực tăng trưởng trong giai đoạn mới.
Thời gian qua, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương đã chủ trì tham mưu ban hành 2 nghị quyết quan trọng. Trong đó, Nghị quyết số 52-NQ/TW về chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã tạo nền tảng để Chính phủ ban hành chiến lược quốc gia và các bộ, ngành triển khai kế hoạch hành động cụ thể.
Tiếp đó, ngày 22/12/2024, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã ban hành nhằm thúc đẩy đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Hiện nay, các nội dung này đang được tích hợp vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030, với trọng tâm là các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng. Đáng chú ý, trong hệ thống nhiệm vụ được đề ra, lần đầu tiên xuất hiện nội dung xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia (AIX), được xác định là một bước đi tiếp theo sau chuyển đổi số.
“Việt Nam đang bước vào giai đoạn nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, bước tiếp theo không chỉ dừng lại ở chuyển đổi số, mà là chuyển đổi AI. Một số quốc gia như Hàn Quốc đã sớm ban hành chiến lược AIX quốc gia, cho thấy xu thế này đang diễn ra nhanh chóng trên toàn cầu”, ông Hiển đặt vấn đề.
Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chỉ ra thực tế rằng AI đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực, từ kinh tế đến quản trị. Sự phát triển của năng lực tính toán, đặc biệt là AI tạo sinh, đã làm thay đổi căn bản cách thức vận hành của nhiều ngành. Các công nghệ AI tiên tiến đang dần định hình lại ranh giới giữa trí tuệ con người và máy móc với tốc độ chưa từng có.
Ông Nguyễn Đức Hiển trích dẫn các nghiên cứu gần đây cho thấy AI có thể đóng góp 2.600 - 4.400 tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế toàn cầu, nâng GDP thế giới thêm khoảng 7% trong vòng 10 năm tới và có thể đạt mức đóng góp khoảng 15.700 tỷ USD vào năm 2030. Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, AI được dự báo có thể đóng góp khoảng 26% tăng trưởng.
“Đối với Việt Nam, ước tính đến năm 2040, AI có thể đóng góp 120 - 130 tỷ USD cho nền kinh tế, tương đương khoảng 25% GDP hiện tại. Trên cơ sở đó, lần đầu tiên nhiệm vụ xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia được đặt ra, với yêu cầu trình Chính phủ trong thời gian tới”, ông Hiển nói.
Nếu như các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây tạo ra nền tảng công nghệ và dữ liệu cho phát triển kinh tế số thì AI sẽ mở ra một ngành kinh tế mới, một cấu trúc kinh tế mới với vai trò trung tâm. “Đây sẽ là động lực tăng trưởng quan trọng trong tương lai”, TS Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh.
Thường xuyên đối mặt với các cuộc tấn công mạng
Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những rủi ro lớn, đặc biệt là các nguy cơ tấn công vào hệ thống công nghệ và dữ liệu. Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, đây là hệ thống có vai trò huyết mạch của nền kinh tế, hoạt động dựa trên dữ liệu và phụ thuộc rất lớn vào dữ liệu. Lượng dữ liệu được tạo ra trong lĩnh vực này là vô cùng lớn, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số và kinh tế AI.
Chỉ riêng thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 tương đương khoảng 28 lần GDP, với tốc độ tăng trưởng mạnh cả về số lượng và giá trị giao dịch. Thanh toán qua điện thoại di động tăng trưởng đặc biệt nhanh, cho thấy quy mô dữ liệu phát sinh ngày càng lớn.
“Tuy nhiên, rủi ro an ninh mạng cũng gia tăng tương ứng. Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia bị tấn công mạng nhiều, với hàng trăm triệu bản ghi dữ liệu bị xâm phạm và hàng triệu tài khoản bị đánh cắp trong thời gian gần đây. Các cuộc tấn công gây thiệt hại lớn về tài chính và làm rò rỉ dữ liệu với quy mô ngày càng gia tăng”, ông Nguyễn Đức Hiển cảnh báo.
Trong bối cảnh đó, vị chuyên gia nhấn mạnh việc phát triển AI cần đi đôi với bảo đảm an toàn dữ liệu và an ninh hệ thống, đặc biệt trong các lĩnh vực trọng yếu như tài chính - ngân hàng, nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
“Các diễn biến ngày càng phức tạp, vì vậy cần hướng tới một nền kinh tế AI tại Việt Nam nhằm góp phần đổi mới mô hình tăng trưởng, tạo ra sự cân bằng mới trong động lực phát triển, đặc biệt là nâng cao năng suất. Trong bối cảnh đó, vấn đề bảo đảm an toàn trở nên đặc biệt quan trọng, bởi nếu không kiểm soát được rủi ro thì những hệ lụy có thể rất lớn”, ông đặt vấn đề.
Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho hay hiện nay, cơ quan quản lý đang trong quá trình xây dựng đề án, đồng thời thực hiện vai trò hướng dẫn, kiểm tra, tổng kết việc triển khai các nghị quyết như Nghị quyết 52 và Nghị quyết 57.
Về hành lang pháp lý, Việt Nam đã có nhiều bước tiến trong việc hoàn thiện khung khổ, với các luật và quy định liên quan đến an ninh thông tin, bảo vệ người tiêu dùng, cũng như các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng cần có cách tiếp cận tổng thể hơn trong thời gian tới, vừa bảo đảm an toàn dữ liệu và an ninh thông tin, vừa tạo điều kiện cho thị trường phát triển.
“Đây là bài toán không đơn giản, nhất là khi sắp tới sẽ tiếp tục sửa đổi, bổ sung các luật liên quan đến dữ liệu và AI”, ông Hiển đánh giá và cho biết trong quá trình xây dựng đề án, khi trao đổi với doanh nghiệp, có những ý kiến rất thẳng thắn. Một số doanh nghiệp cho rằng trước khi có các quy định mới, họ có thể triển khai hoạt động một cách linh hoạt, nhưng khi khung pháp lý dần hoàn thiện thì lại phát sinh những rào cản nhất định. Những ý kiến này cho thấy cần cân nhắc kỹ cách thiết kế chính sách, để vừa kiểm soát rủi ro, vừa không kìm hãm sự phát triển của lĩnh vực mới.
Một vấn đề khác là định hướng phát triển công nghệ. Hiện nay đã có danh mục các nhóm công nghệ và công nghệ chiến lược, nhưng theo chỉ đạo mới, cần thu gọn, tập trung nguồn lực thay vì dàn trải. Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ đầu tư vào công nghệ, mà phải nhìn nhận AI như một ngành kinh tế thực thụ, với cơ chế, chính sách phù hợp để hình thành và phát triển thị trường.
Theo ông Hiển, “hành lang pháp lý đã đủ để hình thành thị trường dữ liệu hay chưa” vẫn là một câu hỏi mở, trong khi dữ liệu vừa là nền tảng của AI, vừa là khu vực tiềm ẩn nhiều rủi ro về an ninh và quyền riêng tư.
Bên cạnh đó là các vấn đề về kỹ thuật và giải pháp công nghệ. Theo TS Nguyễn Đức Hiển, cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa đơn vị cung cấp công nghệ và đơn vị sử dụng, đồng thời bảo đảm vai trò quản lý của các cơ quan như Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an trong việc duy trì an ninh, an toàn hệ thống, nhưng vẫn tạo không gian cho thị trường phát triển.
Thực tế cho thấy AI đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi, không chỉ trong khu vực tư nhân mà cả khu vực công. Nhiều công cụ đã được triển khai, mang lại hiệu quả rõ rệt về tốc độ và năng suất xử lý công việc.
Tuy nhiên, việc sử dụng AI trong khu vực công cũng đặt ra yêu cầu cao về an toàn, bảo mật và kiểm soát rủi ro. Hiện nay mới chỉ có những hướng dẫn bước đầu, do đó cần tiếp tục hoàn thiện các quy định để bảo đảm việc ứng dụng được an toàn và hiệu quả.
Tựu trung lại, theo TS Nguyễn Đức Hiển, yêu cầu đặt ra là xây dựng được các chính sách vừa thúc đẩy phát triển kinh tế số, tiến tới kinh tế AI, vừa bảo đảm quản trị rủi ro và an toàn hệ thống một cách thực chất. Đây là những vấn đề cần tiếp tục được thảo luận sâu hơn, với sự tham gia của các chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, nhằm tìm ra cách tiếp cận phù hợp và hiệu quả.
