Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 29/4 đã kêu gọi Iran “nhanh chóng tỉnh táo” và ký một thỏa thuận, sau nhiều ngày bế tắc trong nỗ lực chấm dứt xung đột và sau khi có thông tin truyền thông cho rằng Mỹ sẽ kéo dài lệnh phong tỏa các cảng của Iran.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump – người từng nói Iran có thể gọi điện nếu muốn đàm phán và nhiều lần nhấn mạnh Tehran không được sở hữu vũ khí hạt nhân – cho rằng quốc gia này “không thể tự sắp xếp được tình hình”.
Tờ Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết tổng thống đã chỉ đạo các trợ lý chuẩn bị cho việc kéo dài phong tỏa các cảng của Iran nhằm buộc Tehran phải nhượng bộ.
Theo các quan chức, ông Trump lựa chọn tiếp tục siết chặt nền kinh tế và xuất khẩu dầu của Iran bằng lệnh phong tỏa, bởi các phương án khác – nối lại không kích hoặc rút khỏi xung đột – đều tiềm ẩn rủi ro lớn hơn.
“Họ không biết cách ký một thỏa thuận phi hạt nhân. Họ nên nhanh chóng tỉnh táo hơn!” ông Trump viết, nhưng không giải thích chi tiết thỏa thuận này sẽ bao gồm những gì.
Iran mong muốn Mỹ thừa nhận quyền làm giàu uranium của mình cho các mục đích mà Tehran khẳng định là hòa bình, dân sự.
Hiện Iran sở hữu khoảng 440 kg uranium được làm giàu ở mức 60% – lượng vật liệu có thể được sử dụng để chế tạo nhiều vũ khí hạt nhân nếu tiếp tục làm giàu thêm.
Các quan chức Iran hôm thứ Ba cho biết nước này có thể chịu đựng lệnh phong tỏa nhờ sử dụng các tuyến thương mại thay thế, và nước Cộng hòa Hồi giáo không coi cuộc chiến đã kết thúc.
Xung đột đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, làm chao đảo thị trường năng lượng và gián đoạn các tuyến thương mại toàn cầu.
Iran muốn chấm dứt xung đột trước
Đề xuất mới nhất của Iran nhằm giải quyết cuộc chiến kéo dài hai tháng – hiện đang tạm dừng từ ngày 8/4 theo thỏa thuận ngừng bắn – là gác lại vấn đề hạt nhân cho đến khi xung đột chính thức kết thúc và các vấn đề hàng hải được giải quyết.
Tuy nhiên, đề xuất này không đáp ứng yêu cầu của ông Trump về việc phải thảo luận vấn đề hạt nhân ngay từ đầu.
Các cơ quan tình báo Mỹ, theo yêu cầu của các quan chức cấp cao, đang nghiên cứu cách Iran sẽ phản ứng nếu ông Trump tuyên bố chiến thắng đơn phương trong cuộc chiến đã trở thành gánh nặng chính trị đối với Nhà Trắng, theo hai quan chức Mỹ và một nguồn tin thân cận.
Kể từ khi chiến tranh bắt đầu ngày 28/2, Tehran phần lớn đã chặn mọi tàu thuyền không phải của mình đi qua eo biển Hormuz – điểm nghẽn quan trọng của nguồn cung năng lượng toàn cầu. Tháng này, Mỹ bắt đầu phong tỏa các tàu của Iran.
Bài đăng trên Truth Social của ông Trump còn kèm hình ảnh mô phỏng ông đeo kính đen, cầm súng máy với dòng chữ: “Không còn là quý ông hiền lành nữa”.
Vệ binh Iran gia tăng ảnh hưởng
Hy vọng về một giải pháp nhanh chóng cho xung đột đã giảm sút kể từ khi ông Trump hủy chuyến đi của đặc phái viên Steve Witkoff và con rể Jared Kushner tới Pakistan cuối tuần trước.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã tới quốc gia này hai lần trong cùng thời gian.
Sau khi nhiều nhân vật chính trị và quân sự cấp cao của Iran thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ–Israel, Tehran không còn một trung tâm quyền lực tôn giáo thống nhất, điều có thể khiến lập trường đàm phán trở nên cứng rắn hơn.
Việc Đại giáo chủ Ali Khamenei bị sát hại ngay ngày đầu chiến tranh, và con trai ông là Mojtaba lên thay trong tình trạng bị thương, đã trao thêm quyền lực cho các chỉ huy cứng rắn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, theo các quan chức và nhà phân tích Iran.
Ông Trump đang chịu áp lực trong nước phải chấm dứt cuộc chiến, khi các lý do ông đưa ra cho công chúng Mỹ liên tục thay đổi. Tỷ lệ ủng hộ của ông đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiệm kỳ hiện tại, khi người dân ngày càng không hài lòng với cách ông xử lý chi phí sinh hoạt và cuộc chiến không được ưa chuộng, theo khảo sát Reuters/Ipsos. Chỉ 34% người Mỹ ủng hộ hiệu suất của ông, giảm từ 36% trước đó.
Giá dầu tăng do lo ngại phong tỏa kéo dài
Giá dầu đã tăng gần 3% trong ngày thứ Tư, với dầu Brent đạt mức cao nhất trong một tháng, do lo ngại việc kéo dài phong tỏa các cảng của Iran sẽ tiếp tục làm gián đoạn nguồn cung.
Ngân hàng Thế giới dự báo giá năng lượng có thể tăng 24% vào năm 2026, lên mức cao nhất kể từ khi chiến sự toàn diện tại Ukraine bùng phát cách đây bốn năm, nếu những gián đoạn nghiêm trọng nhất từ cuộc chiến Iran kết thúc vào tháng 5.
Theo Reuters
