Tổng thống Mỹ Donald Trump và Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải, hôm 13/6 cho biết một thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt cuộc chiến ở Trung Đông có thể được ký kết ngay trong ngày hôm nay, 14/6. Tuy nhiên, phía Iran đã bác bỏ khả năng văn kiện được ký nhanh đến như vậy.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết hai bên đã đạt được khung cơ bản cho một thỏa thuận hòa bình. Islamabad đang chuẩn bị cho một lễ ký điện tử, sau đó các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ tiếp tục trong tuần tới.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, ông Trump khẳng định thỏa thuận với Iran dự kiến được ký vào Chủ nhật và sau khi văn kiện có hiệu lực, eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới mà Iran đã phong tỏa trong thời gian qua – sẽ được mở cửa trở lại hoàn toàn.
Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tỏ ra thận trọng khi được hỏi về thời điểm ký kết.
“Chúng ta cần chờ thêm để xác định chính xác ngày ký biên bản ghi nhớ. Điều đó chắc chắn sẽ không diễn ra vào ngày mai,” truyền thông nhà nước Iran dẫn lời ông Baghaei.
Ông cho biết khả năng thỏa thuận được hoàn tất trong những ngày tới vẫn tồn tại, nhưng Tehran không muốn đưa ra tuyên bố quá sớm do vẫn còn những dấu hiệu thiếu nhất quán từ phía bên kia.
Một quan chức Mỹ sau đó cũng tránh xác nhận thời điểm cụ thể, nhưng nhấn mạnh đây là “một thỏa thuận tuyệt vời và rất mạnh mẽ”.
Đây không phải lần đầu tiên Washington và Tehran tiến sát tới một thỏa thuận kể từ khi cuộc chiến bùng phát ngày 28/2 sau các cuộc không kích chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Dù vậy, Thủ tướng Sharif khẳng định hai bên hiện “đang ở gần một thỏa thuận hòa bình hơn bao giờ hết”.
Cuộc xung đột đã khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh và làm hàng nghìn người thiệt mạng, chủ yếu tại Iran và Lebanon, nơi giao tranh giữa Israel và lực lượng Hezbollah thân Iran tiếp tục leo thang.
Biểu tình tại Iran
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi hôm 13/6 cho biết vẫn còn khả năng điều chỉnh một số điều khoản, nhưng thỏa thuận hiện tại cho thấy Iran đã bước ra khỏi cuộc chiến với vị thế mạnh hơn.
Chỉ vài giờ sau tuyên bố này, quân đội Mỹ đã bắn hạ nhiều máy bay không người lái tấn công một chiều của Iran đang hướng về eo biển Hormuz, theo một nguồn tin được Reuters dẫn dẫn.
Nguồn tin cho biết các UAV này bị đánh giá là mối đe dọa đối với hoạt động hàng hải thương mại. Sau đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ xác nhận vụ việc và tuyên bố tuyến đường biển chiến lược này vẫn mở cửa.
Trong nhiều tháng qua, Iran bị cáo buộc áp đặt phong tỏa eo biển Hormuz, trong khi hải quân Mỹ cũng tăng cường kiểm soát các cảng biển Iran nhằm hạn chế xuất khẩu dầu mỏ của nước này.
Trong lúc các cuộc mít tinh ủng hộ chính phủ tiếp tục diễn ra trên khắp Iran, nhiều hãng tin và người dân cho biết cũng xuất hiện các khẩu hiệu phản đối việc đạt thỏa thuận với Mỹ.
Tại thành phố Mashhad ở đông bắc Iran, một số người biểu tình được cho là đã hô vang: “Cái chết cho những kẻ thỏa hiệp” và “Hãy từ chức”, ám chỉ Ngoại trưởng Araqchi.
Theo các nguồn tin tham gia đàm phán, dự thảo biên bản ghi nhớ hiện nay bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt phong tỏa hải quân của Mỹ. Sau đó, hai bên sẽ bước vào các cuộc thương lượng riêng về chương trình hạt nhân Iran – vấn đề mà ông Trump nhiều lần viện dẫn là lý do dẫn tới chiến tranh.
“Iran sẽ phải mở eo biển Hormuz. Đó là điều kiện bắt buộc. Khi họ làm như vậy, chúng tôi sẽ dỡ bỏ phong tỏa,” một quan chức Mỹ cho biết.
Quan chức này nói thêm giai đoạn tiếp theo có thể bao gồm hoạt động rà phá thủy lôi tại khu vực, với sự tham gia của các nước thuộc Nhóm G7.
Văn phòng Thủ tướng Anh cho biết ông Trump cũng đã trao đổi với Thủ tướng Keir Starmer về các nỗ lực chấm dứt xung đột Iran trong một cuộc điện đàm diễn ra ngày 14/6.
Tài sản bị đóng băng
Theo nhiều nguồn tin tiết lộ với Reuters, dự thảo thỏa thuận hiện nay quy định Mỹ sẽ từng bước giải phóng hàng tỷ USD tài sản Iran bị phong tỏa và nới lỏng các lệnh trừng phạt dầu mỏ để đổi lấy việc Tehran mở lại eo biển Hormuz.
Hãng tin Fars dẫn lời ông Baghaei cho biết việc giải phóng tài sản bị phong tỏa là một phần không thể tách rời của thỏa thuận. Ông cũng nói Iran sẽ thu phí đối với các dịch vụ liên quan đến hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz.
Ngoài ra, phía Iran được cho là yêu cầu các căn cứ quân sự nước ngoài trong khu vực phải chấm dứt hoạt động, dù chưa nêu rõ chi tiết.
Chương trình hạt nhân Iran dự kiến sẽ được đưa ra thảo luận trong vòng 60 ngày sau khi thỏa thuận sơ bộ có hiệu lực.
Một quan chức Mỹ khẳng định mục tiêu cuối cùng là chấm dứt hoàn toàn chương trình hạt nhân của Iran, đồng thời tiêu hủy hoặc đưa ra khỏi lãnh thổ Iran lượng uranium làm giàu cấp độ cao.
Tuy nhiên, ông Araqchi cho biết Tehran muốn giữ lại số uranium này dưới dạng đã được pha loãng và không chấp nhận việc xóa bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân.
Một số nguồn tin cũng cho biết các cuộc thảo luận còn bao gồm khả năng bồi thường thiệt hại chiến tranh cho Iran và việc Mỹ từ bỏ các yêu cầu lâu nay nhằm hạn chế chương trình tên lửa của Tehran. Tuy nhiên, phía Mỹ phủ nhận thông tin này.
Israel không tham gia biên bản ghi nhớ
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố nước này sẽ không tham gia thỏa thuận.
Ông Netanyahu trước đó nhiều lần bất đồng với ông Trump khi Washington yêu cầu Israel giảm các hoạt động quân sự tại Lebanon nhằm tạo điều kiện cho đàm phán với Tehran.
Ngoại trưởng Araqchi cho rằng thỏa thuận mới có thể mở đường cho việc chấm dứt chiến sự tại Lebanon, đồng nghĩa với khả năng Israel phải rút khỏi các khu vực đang kiểm soát.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Israel bác bỏ khả năng này, trong khi một quan chức cấp cao Israel khẳng định Tel Aviv sẽ tiếp tục duy trì quyền hành động trước mọi mối đe dọa an ninh.
Theo Reuters
