Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif hôm 14/6 đồng loạt tuyên bố Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều tháng qua ở Trung Đông.
Trên mạng xã hội Truth Social vào khoảng 17h30 theo giờ Washington (4h30 ngày 15/6 theo giờ VN), ông Trump viết: “Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đã hoàn tất.”
Thông báo được đưa ra chỉ ít giờ sau khi ông Sharif, người đứng ra làm trung gian hòa giải, công bố thỏa thuận.
Các điều khoản chi tiết chưa được công bố đầy đủ. Tuy nhiên, ông Sharif cho biết thỏa thuận bao gồm việc “chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon”.
Ông Trump đồng thời tuyên bố eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng chiến lược của thế giới mà Iran gần như đã phong tỏa trong nhiều tháng - sẽ được mở cửa hoàn toàn và không thu phí. Washington cũng sẽ chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.
“Các con tàu trên thế giới, hãy khởi động động cơ. Hãy để dầu mỏ được lưu thông trở lại!” ông Trump viết.
Theo ông Sharif, thỏa thuận sẽ được ký chính thức tại Thụy Sĩ vào ngày thứ Sáu tuần này.
Trước đó, nhiều nguồn tin nói với Reuters rằng dự thảo thỏa thuận bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz, chấm dứt phong tỏa hải quân của Mỹ, kéo dài lệnh ngừng bắn và dành thêm 60 ngày đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.
Kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch tấn công Iran vào ngày 28/2, cuộc xung đột đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, chủ yếu tại Iran và Lebanon. Iran đã đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào Israel và các quốc gia vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ, đồng thời siết chặt hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh. Mỹ sau đó đáp trả bằng việc phong tỏa các cảng của Iran.
Israel tuyên bố nước này không phải là một bên trong thỏa thuận Mỹ - Iran.
Cuộc chiến với Iran cũng trở thành gánh nặng chính trị đối với ông Trump và đảng Cộng hòa, khi các cuộc khảo sát cho thấy cử tri Mỹ ngày càng bất mãn với giá nhiên liệu tăng cao trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Đòn tấn công của Israel
Thỏa thuận được hoàn tất bất chấp một cuộc không kích của Israel nhằm vào Lebanon trong hôm Chủ nhật vừa qua, động thái khiến cả Iran và ông Trump chỉ trích.
Trước đó, Chủ tịch Quốc hội Iran ông Mohammad Baqer Qalibaf cho rằng cuộc tấn công mới nhất của Israel nhằm vào vùng ngoại ô phía nam Beirut - nơi Israel nói đang có các tay súng Hezbollah được Iran hậu thuẫn - cho thấy Mỹ “không có ý chí và năng lực thực hiện các cam kết của mình”.
Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố Washington phải chịu trách nhiệm về vụ tấn công. Tehran cảnh báo sẽ có “phản ứng mạnh mẽ”, trong khi Bộ Tổng tham mưu các lực lượng vũ trang Iran tuyên bố “ngón tay đã đặt trên cò súng”, sẵn sàng nhắm vào “trái tim của kẻ thù”.
Trong một bài đăng trước đó cùng ngày, ông Trump viết: “Cuộc tấn công vào Beirut sáng nay lẽ ra không nên xảy ra, đặc biệt vào thời điểm chúng ta đang tiến rất gần tới một thỏa thuận hòa bình với Iran.”
Thủ tướng Israel ông Benjamin Netanyahu từ lâu đã bất đồng với ông Trump về yêu cầu của Washington buộc Israel hạn chế các hoạt động quân sự tại Lebanon nhằm tạo điều kiện cho tiến trình đàm phán với Tehran.
Fox News dẫn lời một nhà ngoại giao tham gia đàm phán cho rằng các cuộc không kích của Israel đã làm phức tạp thêm nỗ lực hoàn tất thỏa thuận Mỹ - Iran, đồng thời cáo buộc đây là hành động nhằm phá hoại tiến trình hòa giải.
Israel không phản hồi nhận định này. Tel Aviv nhiều lần khẳng định sẽ duy trì quyền tự do hành động quân sự tại Lebanon, trong khi Tehran coi việc thiết lập một lệnh ngừng bắn hoàn toàn tại quốc gia này là yêu cầu then chốt.
Theo kênh N12 của Israel, ông Trump đã cập nhật cho ông Netanyahu về tiến triển của các cuộc đàm phán trong cuộc điện đàm giữa hai nhà lãnh đạo vào Chủ nhật.
Các điều khoản của thỏa thuận
Một quan chức cấp cao Iran trước đó tiết lộ với Reuters rằng theo dự thảo thỏa thuận, Mỹ sẽ giải phóng 25 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Iran, đổi lại Tehran cam kết không phát triển hoặc sở hữu vũ khí hạt nhân.
Nguồn tin này cho biết Iran đồng ý duy trì hiện trạng chương trình hạt nhân, bao gồm không làm giàu uranium ở mức cao hơn và không mở rộng các cơ sở hạt nhân cho tới khi đạt được một thỏa thuận cuối cùng.
Trong khi đó, một quan chức Mỹ nói rằng thỏa thuận cuối cùng sẽ dẫn tới việc giải thể chương trình hạt nhân của Iran, đồng thời tiêu hủy và đưa ra khỏi nước này toàn bộ kho uranium được làm giàu ở cấp độ cao.
Tuy nhiên, một quan chức Iran cho biết dự thảo hiện nay cho phép Tehran pha loãng lượng uranium đã làm giàu ngay trong lãnh thổ nước này. Iran nhiều lần khẳng định chương trình hạt nhân của họ chỉ phục vụ mục đích hòa bình.
Nguồn tin am hiểu tiến trình đàm phán cho biết các nhà hòa giải Qatar đã tới Tehran vào sáng Chủ nhật để thúc đẩy những bước cuối cùng nhằm hoàn tất thỏa thuận.
Tại các cuộc tuần hành ủng hộ chính phủ ở Iran tối thứ Bảy tuần trước, nhiều người theo đường lối cứng rắn đã công khai bày tỏ sự phản đối đối với khuôn khổ thỏa thuận.
Một cư dân tại thành phố Mashhad ở đông bắc Iran cho biết một số người biểu tình đã hô vang khẩu hiệu: “Cái chết cho những kẻ thỏa hiệp”, được cho là nhằm vào Ngoại trưởng Iran ông Abbas Araqchi.
Theo Reuters, Fox News
