Các trường đại học Trung Quốc đang trải qua một cuộc tái cấu trúc quy mô lớn chưa từng có nhằm đưa hệ thống giáo dục đại học bám sát hơn với các mục tiêu phát triển quốc gia. Hàng nghìn chương trình đào tạo bị cắt giảm hoặc tạm dừng, nhường chỗ cho các ngành học mới liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), robot và những lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Bắc Kinh tăng tốc cuộc đua trở thành cường quốc công nghệ toàn cầu, đồng thời tìm cách giải quyết cuộc khủng hoảng việc làm của sinh viên mới tốt nghiệp, khi hàng triệu người trẻ gặp khó khăn trong việc tìm công việc phù hợp.
Theo dữ liệu của Bộ Giáo dục Trung Quốc được Tân Hoa Xã dẫn lại, từ năm 2021 đến năm 2025, các cơ sở giáo dục đại học trên cả nước đã hủy bỏ hoặc đình chỉ 12.200 chương trình cử nhân, đồng thời mở mới 10.200 chương trình khác. Điều này đồng nghĩa hơn 30% tổng số ngành đào tạo đại học tại Trung Quốc đã được điều chỉnh trong vòng 5 năm.
Các ngành bị cắt giảm tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nghệ thuật, nhân văn, ngoại ngữ và quản lý – những lĩnh vực ngày càng bị đánh giá là bão hòa hoặc không còn phù hợp với nhu cầu thị trường lao động. Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc vẫn ở mức cao và thị trường việc làm đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của AI.
Ở chiều ngược lại, nhiều ngành học mới được thiết kế để phục vụ trực tiếp cho chiến lược phát triển kinh tế của Bắc Kinh. Chẳng hạn, 9 trường đại học đã mở ngành “trí tuệ hiện thân” (embodied intelligence), lĩnh vực kết hợp AI với robot và các hệ thống vật lý thông minh, phù hợp với định hướng thúc đẩy AI thế hệ mới thâm nhập sâu vào nền kinh tế thực.
Trong vài năm gần đây, các trường đại học Trung Quốc chịu áp lực ngày càng lớn phải thích ứng với tốc độ thay đổi nhanh của nền kinh tế. Số lượng sinh viên tốt nghiệp liên tục lập kỷ lục, nhưng nhiều người nhận ra tấm bằng của mình không còn mang lại lợi thế đáng kể khi tìm việc.
Một ví dụ điển hình là Đại học Khoa học và Công nghệ Thượng Hải, nơi đã ngừng tuyển sinh ngành thiết kế sản phẩm trong năm nay. Một cựu sinh viên của chương trình cho biết quyết định này một phần xuất phát từ triển vọng việc làm ngày càng kém của sinh viên sau khi tốt nghiệp.
Theo người này, sự phát triển nhanh chóng của AI đang tác động mạnh đến lĩnh vực thiết kế sản phẩm. Nhiều công việc cốt lõi như dựng mô hình hay kết xuất hình ảnh hiện đã có thể được tự động hóa.
Đại học Truyền thông Trung Quốc (CUC), một trong những trường danh tiếng nhất trong lĩnh vực truyền thông tại Bắc Kinh, cũng gây chú ý khi tiến hành sáp nhập nhiều ngành học. Chương trình quay phim độc lập đã được hợp nhất với ngành sản xuất và quay phim truyền hình – điện ảnh.
Ông Song Song, một nhà quay phim tốt nghiệp ngành quay phim của CUC năm 2012, cho rằng việc điều chỉnh là phản ứng tự nhiên trước những thay đổi của công nghệ và thị trường.
Ông cho biết thời sinh viên của mình trùng với giai đoạn ngành công nghiệp chuyển từ phim nhựa sang kỹ thuật số. Hiện nay, sự bùng nổ của livestream và video ngắn đã khiến yêu cầu đối với người quay phim hoàn toàn khác so với thời truyền hình truyền thống.
Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng việc liên tục thay thế ngành học cũ bằng ngành học mới chỉ là giải pháp ngắn hạn. Ông Chu Zhaohui, nhà nghiên cứu cấp cao thuộc Viện Khoa học Giáo dục Quốc gia Trung Quốc, nhận định hệ thống giáo dục đại học cần những cải cách sâu rộng hơn để thích ứng với tốc độ thay đổi công nghệ ngày càng nhanh.
Ông chỉ ra rằng nhiều ngành học vừa bị loại bỏ thực chất mới được thành lập cách đây không lâu trong một đợt cải cách trước đó. Vì vậy, chúng chưa có đủ thời gian để phát triển và hoàn thiện.
Theo ông Chu, thay vì liên tục thay đổi danh mục ngành đào tạo, các trường đại học nên xây dựng hệ thống linh hoạt hơn, cho phép sinh viên tự do lựa chọn nhiều học phần khác nhau theo sở thích, năng lực và định hướng nghề nghiệp cá nhân.
Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng biến động, nhiều người Trung Quốc cũng không còn coi bằng đại học là đích đến cuối cùng.
Ông Vincent Zhao, chủ một công ty sản xuất truyền thông tại Bắc Kinh, cho biết khi con gái ông vào đại học năm ngoái, ông đã khuyến khích cô lựa chọn chương trình liên quan đến thống kê và quản trị dữ liệu.
Theo ông, điều quan trọng nhất là chọn một hướng đi đủ rộng, phù hợp với sở thích và năng lực của sinh viên, đồng thời để ngỏ cơ hội cho cả học lên cao hoặc tìm việc trong tương lai.
“Con đường cũ – học một chuyên ngành cụ thể, tìm đúng công việc tương ứng rồi gắn bó cả đời – giờ gần như không còn tồn tại nữa”, ông nói.
Theo SCMP
