Không quân Iran đã triển khai các máy bay phản lực Yak-130, được tiếp nhận từ tháng 9/2023, tham gia các nhiệm vụ tuần tra trên không phận thủ đô Tehran. Các máy bay này được trang bị tên lửa không đối không nhằm đối phó các mối đe dọa từ UAV thù địch. Yak-130 được nhìn thấy bay tuần tra cùng các tiêm kích MiG-29A, vốn từ lâu đã được bố trí quanh Tehran để thực hiện nhiệm vụ phòng không.
Dù Yak-130 là loại tiêm kích hiện đại và tiên tiến nhất đang phục vụ trong quân đội Iran, mẫu máy bay này không được thiết kế cho các hoạt động không chiến cường độ cao và chỉ có thể giao chiến trong tầm nhìn trực tiếp. Tuy nhiên, năng lực tác chiến trong tầm nhìn của Yak-130 vượt trội đáng kể so với các loại tiêm kích khác của Iran, cũng như phần lớn tiêm kích Israel, nhờ tích hợp kính ngắm gắn trên mũ phi công và tên lửa không đối không R-73.
Hệ thống này cho phép khóa mục tiêu ở góc lệch lớn (high off-boresight), nghĩa là phi công có thể tấn công mục tiêu ở các góc cực rộng mà không cần hướng mũi máy bay trực diện vào đối phương.
Các báo cáo và hình ảnh hiện có cho thấy tiêm kích Mỹ và Israel đã tránh thực hiện các đòn tấn công đột nhập sâu vào không phận Iran, thay vào đó chủ yếu tiến hành các cuộc tập kích tầm xa bằng tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo và tên lửa chống radar như Delilah, Rampage và AGM-88 HARM.
Các phương tiện không người lái hoạt động trong không phận Iran đã chịu tổn thất nặng nề, phần lớn là do hệ thống phòng không mặt đất dẫn đường hồng ngoại gây ra. Những hệ thống này có thể khai hỏa mà không phát tín hiệu radar, khiến chúng khó bị phát hiện và vô hiệu hóa từ trên không.
Lực lượng Phòng không Iran cũng sử dụng rộng rãi các bệ phóng phòng không giả nhằm làm tiêu hao nguồn lực của đối phương. Khi không phận vẫn được bảo vệ tương đối vững chắc, các máy bay như Yak-130 và MiG-29 có thể đảm nhiệm nhiệm vụ chống UAV với mức rủi ro thấp, tránh nguy cơ bị các tiêm kích hiện đại hơn tấn công.
Yak-130 là loại máy bay chiến đấu mới duy nhất mà Không quân Iran tiếp nhận trong 35 năm qua. Quyết định mua loại máy bay này được cho là xuất phát từ nhu cầu huấn luyện phi công chuẩn bị vận hành các tiêm kích Su-35 mới, vốn được cho là sẽ bắt đầu bàn giao vào cuối năm 2026.
Các tuyên bố của quan chức Nga hồi đầu tháng 2 cho biết một hợp đồng xuất khẩu tiêm kích thế hệ 5 Su-57 sang một quốc gia Trung Đông đã được ký kết, làm dấy lên suy đoán rằng Iran có thể là khách hàng, trong bối cảnh Yak-130 cũng được thiết kế để huấn luyện phi công cho dòng máy bay mới này.
Bên cạnh vai trò huấn luyện, Yak-130 vẫn sở hữu năng lực tác chiến đáng gờm. Dù có tốc độ leo cao thấp, khả năng cơ động ở mức trung bình, trần bay không cao và tốc độ tối đa dưới âm, hệ thống điện tử hàng không, cảm biến cùng khả năng mang nhiều loại vũ khí tiên tiến phần nào bù đắp những hạn chế đó.
Theo MW
