Trung Quốc ghi nhận tỷ lệ sinh thấp nhất trong lịch sử vào năm 2025, khi dân số nước này giảm năm thứ tư liên tiếp, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhân khẩu học có nguy cơ kìm hãm nền kinh tế lớn thứ hai thế giới trong nhiều thập kỷ tới.
Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố hôm 19/1, tỷ lệ sinh năm 2025 giảm xuống còn 5,63 trẻ trên 1.000 dân, thấp hơn mức đáy trước đó là 6,39 vào năm 2023. Diễn biến này cho thấy đợt tăng nhẹ số ca sinh trong năm 2024 chỉ là hiện tượng nhất thời, chứ không phải dấu hiệu đảo chiều của xu hướng suy giảm kéo dài từ năm 2016.
Cùng ngày, giới chức Trung Quốc cho biết nền kinh tế tăng trưởng 5% trong năm 2025, đúng với mục tiêu “khoảng 5%” mà chính phủ đề ra.
Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ sự bùng nổ xuất khẩu, giúp bù đắp cho căng thẳng thương mại với Mỹ và nhu cầu tiêu dùng trong nước yếu. Trung Quốc đạt thặng dư thương mại kỷ lục 1.200 tỷ USD trong năm ngoái, bất chấp cuộc chiến thương mại “lúc nóng lúc nguội” với Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Tuy nhiên, số liệu cũng cho thấy đà giảm tốc trong quý IV, khi GDP chỉ tăng 4,5% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng theo quý thấp nhất kể từ cuối năm 2022.
Giới chức đánh giá cao “sự ổn định đáng kể” của nền kinh tế. Ông Kang Yi, Cục trưởng Cục Thống kê Quốc gia, cho rằng kết quả này đã đạt được dù Trung Quốc phải đối mặt với “môi trường bên ngoài biến động nhanh, phức tạp và thách thức trong nước ngày càng gia tăng”.
“Năm 2025, kinh tế Trung Quốc đã chịu được áp lực và duy trì sự tiến triển ổn định, đạt những kết quả mới trong phát triển chất lượng cao”, ông Kang nói tại một cuộc họp báo.
Dù tăng trưởng kinh tế đạt mục tiêu, số liệu sinh đẻ lại giáng một đòn mạnh vào nỗ lực của Bắc Kinh nhằm đảo ngược hệ quả của nhiều thập kỷ áp dụng chính sách kiểm soát sinh đẻ nghiêm ngặt theo mô hình “một con”, vốn đã bị bãi bỏ, đồng thời thuyết phục giới trẻ sinh con nhiều hơn.
Theo dữ liệu chính thức, 7,92 triệu trẻ em chào đời trong năm qua không đủ bù cho 11,31 triệu ca tử vong, khiến tổng dân số Trung Quốc giảm 3,39 triệu người. Dân số nước này – vẫn đứng thứ hai thế giới sau Ấn Độ – còn khoảng 1,4 tỷ người vào năm 2025.
Thách thức nhân khẩu học của Trung Quốc
Sự thay đổi cơ cấu dân số đang được giới chức xem là thách thức nghiêm trọng, khi lực lượng lao động thu hẹp trong lúc số người về hưu hưởng lương hưu ngày càng tăng.
Nhiều năm thực thi chính sách “một con” – bị bãi bỏ vào năm 2016 – đã đẩy nhanh các xu hướng từng xuất hiện ở Nhật Bản và Hàn Quốc, nơi tỷ lệ sinh giảm do trình độ học vấn tăng, quan niệm hôn nhân thay đổi, đô thị hóa nhanh và chi phí nuôi con ngày càng cao.
Quá trình già hóa dân số tiếp tục sâu sắc trong năm 2025, với 323 triệu người trên 60 tuổi, chiếm 23% dân số, tăng một điểm phần trăm so với năm 2024.
Theo dự báo của Liên Hợp Quốc, tới năm 2100, một nửa dân số Trung Quốc có thể ở độ tuổi trên 60 – một thực tế có thể tạo ra hệ lụy sâu rộng không chỉ với nền kinh tế mà còn với tham vọng cạnh tranh sức mạnh quân sự với Mỹ.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm “an ninh dân số” và coi việc “phát triển dân số chất lượng cao” là ưu tiên quốc gia. Ông cũng thúc đẩy quá trình tự động hóa và nâng cấp ngành sản xuất, thay thế lao động con người bằng robot.
Trong năm ngoái, chính phủ trung ương bắt đầu trợ cấp tiền mặt hàng năm cho các gia đình có con dưới 3 tuổi, sửa đổi quy định để đơn giản hóa đăng ký kết hôn, và triển khai chương trình mẫu giáo công lập miễn phí.
Những biện pháp này bổ sung cho hàng loạt chính sách khuyến sinh mà chính quyền địa phương đã thử nghiệm trong những năm gần đây, từ giảm thuế, hỗ trợ tài chính mua và thuê nhà, đến trợ cấp tiền mặt và kéo dài thời gian nghỉ thai sản.
Giới phân tích dự báo sẽ có thêm các chính sách hoặc ưu đãi mới nhằm khuyến khích sinh con và kết hôn trong thời gian tới. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng rất khó đảo ngược xu hướng suy giảm, nhất là khi người trẻ chật vật tìm việc làm và lo ngại chi phí nuôi dạy con quá cao. Gánh nặng chăm sóc con cái phân bổ không đồng đều cũng được xem là yếu tố khiến nhiều phụ nữ trẻ không muốn sinh con.
Theo AFP, CNN
