Khoảng 20.000 thủy thủ vẫn đang mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư khi Tehran được cho là đã thu phí ít nhất 2 triệu USD đối với một tàu chở dầu để được phép đi qua eo biển Hormuz.
Mối lo ngại toàn cầu đang gia tăng về số phận của các con tàu và thủy thủ bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, khi xuất hiện các báo cáo cho thấy Iran triển khai quy trình kiểm tra nghiêm ngặt và áp phí quá cảnh cao đối với tàu thuyền đi qua tuyến đường biển này.
Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã kêu gọi thiết lập một “khuôn khổ hàng hải an toàn” nhằm đảm bảo sơ tán nhanh chóng các tàu thương mại bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư, sau khi tổ chức một phiên họp đặc biệt về tình hình Trung Đông hôm thứ Năm.
Theo IMO, hiện có khoảng 20.000 thủy thủ và 2.000 tàu đang bị mắc kẹt trong khu vực.
“Tôi sẵn sàng bắt đầu ngay các cuộc đàm phán để thiết lập một hành lang nhân đạo nhằm sơ tán tất cả các tàu và thủy thủ bị mắc kẹt”, Tổng thư ký IMO, ông Arsenio Dominguez, cho biết.
Tuy nhiên, khi đại diện Quần đảo Cook hỏi về các điều kiện cụ thể để tàu có thể rút đi qua hành lang an toàn, phái đoàn Iran đã từ chối trả lời.
Iran cũng tách mình khỏi tuyên bố của IMO, cho rằng văn bản này không đề cập đến các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào nước này. Trung Quốc bày tỏ ủng hộ nguyên tắc đối với hành lang an ninh, nhưng nhấn mạnh cần làm rõ cách triển khai.
Trong khi đó, Tehran được cho là đang cân nhắc áp dụng phí quá cảnh đối với các tàu đi qua eo Hormuz.
“Chúng tôi tại Quốc hội đang thúc đẩy một kế hoạch, theo đó các quốc gia sẽ phải trả phí và thuế cho Cộng hòa Hồi giáo nếu muốn sử dụng eo Hormuz như một tuyến vận chuyển an toàn cho năng lượng và lương thực”, nghị sĩ Tehran Somayeh Rafiei nói với Hãng tin Sinh viên Iran.
Các báo cáo cho thấy Iran đã bắt đầu triển khai hệ thống kiểm tra và yêu cầu thanh toán.
Ít nhất một công ty vận hành tàu chở dầu đã trả khoảng 2 triệu USD cho Tehran để đi qua eo biển Hormuz, theo Lloyd’s List. Một số tàu khác cũng đã được thông qua sau khi trải qua kiểm tra của Iran và các can thiệp ngoại giao cấp cao.
“Các chính phủ – bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan, Iraq, Malaysia – đều đang đàm phán trực tiếp với Tehran để điều phối việc di chuyển của tàu”, Tổng biên tập tờ Lloyd’s List Richard Meade cho biết.
Theo Lloyd’s List, Iran dường như đã thiết lập một tuyến quá cảnh “an toàn” trên thực tế, đi gần đảo Larak của Iran, cho phép hải quân và cơ quan cảng nước này kiểm tra trực tiếp các tàu đi qua.
Trong hai ngày Chủ nhật và thứ Hai trong tuần, ít nhất 5 tàu đã rời Vịnh Ba Tư bằng cách đi sâu vào vùng lãnh hải Iran thay vì sử dụng tuyến quốc tế ngắn hơn, theo dữ liệu theo dõi của nền tảng tình báo hàng hải Windward.
Báo cáo này “củng cố bằng chứng ngày càng tăng rằng Iran đang áp đặt cơ chế kiểm soát eo biển dựa trên sự cho phép”, Windward nhận định.
Với eo Hormuz gần như bị đóng cửa – lưu lượng giảm khoảng 97% so với bình thường – một số tàu chở dầu đã chuyển sang tuyến đường thay thế qua Biển Đỏ, dù rủi ro vẫn còn rất lớn.
Một lãnh đạo cấp cao của lực lượng Houthi tại Yemen cho biết nhóm này đang cân nhắc phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb để hỗ trợ Iran.
Ông Mohammed al-Bukhaiti, thành viên văn phòng chính trị của Houthi, nói rằng nếu phong tỏa xảy ra, họ sẽ chỉ nhắm vào các quốc gia bị coi là “gây hấn” với Iran, Lebanon, Palestine và Iraq.
Diễn biến này làm dấy lên nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, khi hai “yết hầu” hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới cùng lúc đối mặt nguy cơ bị kiểm soát hoặc phong tỏa.
Theo SCMP
