Các nhà đầu tư cho rằng cuộc điều tra của Bộ Tư pháp Mỹ nhằm vào Cục Dự trữ Liên bang (Fed), cùng phản ứng quyết liệt của Chủ tịch Jerome Powell, đã đẩy mức độ căng thẳng trong một tranh chấp kéo dài lên tầm cao mới, khi tính độc lập của ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới bị đặt công khai lên bàn cân.
Trong một tuyên bố với ngôn từ cứng rắn hôm đầu tuần, ông Powell tiết lộ rằng ông đang đối mặt với một cuộc điều tra có thể dẫn tới truy tố hình sự liên quan đến dự án cải tạo trụ sở Fed. Ông gọi đây là một “cái cớ” nhằm gây sức ép chính trị buộc Fed phải hạ lãi suất nhanh hơn.
Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với NBC rằng ông không hề biết về các động thái của Bộ Tư pháp, song vẫn tiếp tục gia tăng các chỉ trích nhắm vào ông Powell. Những công kích này ngày càng dồn dập và gay gắt khi Fed lựa chọn lộ trình cắt giảm lãi suất chậm hơn so với mong muốn của ông Trump.
Cuộc điều tra cùng phản ứng thẳng thắn của ông Powell đã làm leo thang nghiêm trọng một cuộc đối đầu mà giới quan sát thị trường lo ngại có thể làm đảo lộn tính độc lập của Fed – nền tảng cốt lõi của chính sách kinh tế Mỹ và là trụ cột của hệ thống tài chính nước này.
“Với cuộc tấn công trực diện vào Fed, ông Donald Trump một lần nữa làm suy yếu niềm tin vào tính độc lập của ngân hàng trung ương Mỹ”, ông Jens Suedekum, cố vấn trưởng của Bộ trưởng Tài chính Đức Lars Klingbeil, nói với Reuters. “Chính nước Mỹ sẽ là bên chịu thiệt hại lớn nhất”.
Sức ép của ông Trump lên Fed và nguy cơ “hệ quả ngoài dự tính”
Rạn nứt ngày càng sâu sắc này cũng cho thấy nỗ lực của chính quyền Trump trong việc tái định hình các thể chế – từ quân đội đến ngành tư pháp – giờ đây đang tác động trực tiếp tới một trụ cột sức mạnh tài chính của Mỹ.
Đồng USD hôm đầu tuần được dự báo sẽ ghi nhận mức giảm mạnh nhất trong một ngày so với rổ các đồng tiền chủ chốt trong vòng ba tuần. Giá vàng vọt lên mức cao kỷ lục, hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ giảm điểm, trong khi lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn dài tăng mạnh.
“Chủ tịch Fed Powell lần này đã rời bỏ cách tiếp cận trước đây trước các đe dọa của ông Trump, thay vào đó trực diện chỉ ra ‘con voi trong phòng’ – rằng Fed không điều chỉnh lãi suất theo mong muốn của Tổng thống”, ông Damien Boey, quản lý danh mục tại Wilson Asset Management ở Sydney, nhận định.
“Vàng tăng giá, chứng khoán rung lắc, đường cong lợi suất dốc lên. Những diễn biến này nhìn chung phù hợp với ‘kịch bản quen thuộc’ khi tính độc lập của Fed bị tấn công”, ông nói thêm.
Khả năng các ngân hàng trung ương, đặc biệt trong việc quyết định lãi suất, hoạt động mà không chịu can thiệp chính trị được coi là một nguyên tắc cốt lõi của kinh tế học hiện đại – nhằm bảo đảm các nhà hoạch định chính sách tiền tệ đưa ra quyết định vì sự ổn định dài hạn.
Với giới đầu tư, niềm tin vào các thể chế của Mỹ là một phần của cái gọi là “đặc quyền vượt trội”, giúp Mỹ hưởng lợi trên thị trường tài chính toàn cầu với tư cách là quốc gia phát hành đồng tiền dự trữ của thế giới và thu hút hàng tỷ USD dòng vốn.
Ông Karl Schamotta, chiến lược gia thị trường trưởng tại Corpay ở Toronto, cảnh báo về những “hệ quả ngoài dự tính” khi gây sức ép lên Fed.
“Việc tìm cách tác động tới ngân hàng trung ương thông qua các đe dọa pháp lý quyết liệt nhắm vào các quan chức cá nhân có thể đẩy kỳ vọng lạm phát lên cao, làm xói mòn vai trò trú ẩn an toàn của đồng USD và kích hoạt đà tăng mạnh của lợi suất trái phiếu dài hạn, qua đó nâng chi phí vay mượn trên toàn bộ nền kinh tế Mỹ”, ông nói. “Đổ xăng khắp nơi rồi chơi với diêm thường không mang lại kết cục tốt”.
“Fed mang tính kỹ trị đang dần mờ nhạt”
Sự phản công của ông Powell, ở một mức độ nào đó, có thể được xem là “phát súng chia tay”, khi nhiệm kỳ Chủ tịch Fed của ông sẽ kết thúc vào tháng 5. Ông Trump đã tuyên bố người kế nhiệm sẽ là “một người tin vào việc hạ lãi suất mạnh tay”.
Tuy nhiên, lập trường của ông Powell sẽ trở thành khung tham chiếu cho bất kỳ người kế nhiệm nào và là thước đo cho những thay đổi trong cách tiếp cận của Fed.
Ông Richard Yetsenga, kinh tế trưởng toàn cầu của ANZ, cho rằng đối với thị trường tài chính Mỹ nói chung, cả ba trụ cột chính sách của Fed – lãi suất, bảng cân đối kế toán và giám sát hệ thống ngân hàng – đều có khả năng bước vào giai đoạn biến động.
“Dù còn quá sớm để kết luận, nhưng xu hướng dường như khá rõ ràng… Fed mang tính kỹ trị như chúng ta hiểu trong vài thập kỷ qua đang dần khuất bóng”, ông nói.
Trong khi đó, các nhà đầu tư – vốn đã bắt đầu tự hỏi liệu danh mục của mình có đang phân bổ quá nhiều vào thị trường Mỹ hay không – giờ đây phải đối mặt với những loại rủi ro mới do chính quyền Trump mang lại.
“Thị trường đã nhiều lần phớt lờ những ồn ào xoay quanh Fed và tính độc lập của Fed, và có lẽ lần này cũng vậy, nhưng đến một thời điểm nào đó, mọi thứ sẽ gãy vỡ”, ông Christopher Hodge, kinh tế trưởng Mỹ của ngân hàng đầu tư Pháp Natixis, nhận định.
Dù vậy, các biến động thị trường hôm đầu tuần vẫn tương đối nhỏ, và một số ý kiến cho rằng chưa có tác động rõ ràng tới lãi suất, thậm chí coi đây là dấu hiệu cho thấy ông Trump thực tế không có nhiều ảnh hưởng lên Fed.
Nhà kinh tế trưởng của Goldman Sachs, ông Jan Hatzius, phát biểu tại hội nghị chiến lược thường niên của ngân hàng ở London hôm 12/1 rằng mối đe dọa truy tố hình sự sẽ làm gia tăng nghi ngờ về tính độc lập của ngân hàng trung ương, nhưng ông tin rằng Fed sẽ tiếp tục đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu.
“Tôi không nghi ngờ gì rằng trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ, ông Powell sẽ ra quyết định dựa trên dữ liệu kinh tế và không bị chi phối theo hướng này hay hướng khác – dù là cắt giảm thêm hay từ chối cắt giảm – nếu dữ liệu dẫn tới điều đó”, ông Hatzius nói.
Theo Reuters
