Cruise control không còn là trang bị dành riêng cho xe đắt tiền
Cruise control, hay hệ thống kiểm soát hành trình - ga tự động, có nhiệm vụ duy trì mức tốc độ do tài xế cài đặt. Khi kích hoạt ở 80, 100 hay 120 km/h, xe tự điều chỉnh ga để giữ mức tốc độ đó mà người lái không cần đạp chân ga liên tục. Hệ thống thường được điều khiển bằng các phím trên vô-lăng với chức năng bật, hủy, tăng hoặc giảm tốc độ cài đặt.
Nếu trước đây cruise control thường xuất hiện trên các mẫu xe giá trên 1 tỷ đồng, hiện trang bị này đã phổ biến ở nhiều mẫu xe tầm 500-600 triệu đồng. Thậm chí Geely Coolray có giá dưới 600 triệu đồng cũng đã đi kèm ga tự động thích ứng.
Dạng cơ bản nhất là cruise control truyền thống. Hệ thống chỉ giữ tốc độ, không nhận biết xe phía trước. Nếu ô tô đang chạy 100 km/h gặp một phương tiện chỉ di chuyển 80 km/h cùng làn, tài xế phải tự phanh hoặc chuyển làn. Khi đạp phanh, cruise control sẽ tự hủy và chỉ hoạt động trở lại khi người lái kích hoạt lại.
Cao cấp hơn là Adaptive Cruise Control, thường gọi là ACC. Hệ thống sử dụng radar, camera hoặc kết hợp cả hai để phát hiện phương tiện phía trước. Khi xe trước giảm tốc, ACC có thể tự giảm ga và phanh để duy trì khoảng cách. Khi đường thông thoáng trở lại, xe sẽ tăng tốc về mức đã cài đặt nếu điều kiện cho phép.
Trên nhiều mẫu xe đời mới, ACC còn có thể hoạt động ở dải tốc độ thấp. Một số hệ thống hỗ trợ Stop & Go cho phép xe giảm tốc đến khi dừng hẳn, sau đó tiếp tục lăn bánh khi phương tiện phía trước di chuyển. Khi kết hợp với hỗ trợ giữ làn hoặc căn giữa làn, cảm giác điều khiển trên cao tốc trở nên nhàn hơn đáng kể.
Chính khả năng tự tăng tốc, giảm tốc và giữ khoảng cách khiến nhiều tài xế dễ xem ACC như một bước gần với tự lái. Đây cũng là điểm cần chuyển sang vấn đề quan trọng hơn, bởi phần lớn rủi ro không nằm ở việc xe có ACC hay không, mà ở cách người lái sử dụng nó.
Dùng cruise control thế nào cho đúng trên cao tốc?
Trên cao tốc, cruise control phù hợp nhất khi mặt đường khô ráo, tầm nhìn tốt và dòng xe di chuyển ổn định. Khi đó, hệ thống giúp tài xế bớt phải giữ chân ga liên tục. Tuy nhiên, nếu mật độ phương tiện tăng hoặc tốc độ giữa các xe chênh lệch nhiều, người lái vẫn cần sẵn sàng tiếp quản.
Với cruise control thông thường, hệ thống chỉ duy trì tốc độ đã cài đặt. Nếu phía trước xuất hiện xe chạy chậm hơn, ô tô sẽ không tự giảm tốc. Tài xế vẫn phải quan sát từ xa, chủ động hủy chế độ hoặc phanh sớm, thay vì chờ đến khi khoảng cách bị thu hẹp mới xử lý.
ACC linh hoạt hơn nhờ khả năng tự giảm ga, phanh và giữ khoảng cách với xe phía trước. Dù vậy, hệ thống vẫn cần thời gian để nhận diện khi một phương tiện bất ngờ chuyển làn. Vì thế, tài xế nên quan sát cả các làn bên cạnh và chủ động giảm tốc nếu nhận thấy tình huống có thể phát sinh.
Thời tiết và mặt đường cũng ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của ACC. Mưa lớn, sương mù, nước bắn từ xe tải hoặc bụi bẩn che camera, radar có thể làm giảm khả năng nhận biết. Ở đoạn cua gắt, khu vực nhập làn hoặc nơi phương tiện liên tục đổi làn, người lái cũng nên chủ động hơn.
Khoảng cách với xe phía trước là chi tiết không nên xem nhẹ. Ở 100 km/h, ô tô di chuyển gần 28 mét mỗi giây, còn ở 120 km/h là hơn 33 mét. Nếu đặt khoảng cách quá ngắn, thời gian dành cho cả hệ thống lẫn người lái để phản ứng trước tình huống bất ngờ sẽ giảm đáng kể.
Vì vậy, khi chạy nhanh, trời mưa hoặc tầm nhìn hạn chế, tài xế nên chọn mức khoảng cách lớn hơn. Chân phải cũng cần giữ ở vị trí thuận tiện để chuyển sang bàn đạp phanh khi cần. Nếu giao thông trở nên dày đặc hoặc khó đoán, tạm tắt cruise control hay ACC thường là lựa chọn phù hợp hơn.
Cruise control và ACC hữu ích nhất khi người lái hiểu rõ lúc nào nên dùng và lúc nào cần tự kiểm soát chiếc xe. Trên cao tốc, công nghệ có thể giúp hành trình nhẹ nhàng hơn, nhưng khả năng quan sát, phán đoán và can thiệp kịp thời của tài xế vẫn giữ vai trò quyết định.
