Miền Nam nóng dịch từ đầu mùa
Ngay từ đầu tháng 6, nhiều cơ sở y tế tại TP.HCM đã ghi nhận số ca sốt xuất huyết tăng mạnh, trái với quy luật thường thấy là dịch chỉ bùng phát vào cao điểm mùa mưa. Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, TP.HCM đã ghi nhận gần 18.000 ca mắc và 4 ca tử vong, tăng gần 65% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, dịch đã xuất hiện tại toàn bộ 168 phường, xã và đặc khu trên địa bàn.
Không còn là bệnh chủ yếu ở trẻ em, sốt xuất huyết hiện ghi nhận hơn một nửa số ca mắc ở nhóm từ 15 tuổi trở lên. Người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền là nhóm dễ diễn tiến nặng, với nguy cơ sốc, suy đa cơ quan và tử vong nếu nhập viện muộn.
Tại nhiều trung tâm tiêm chủng ở TP.HCM, lượng người đến tiêm vaccine sốt xuất huyết tăng mạnh. Ghi nhận tại gần 300 trung tâm tiêm chủng VNVC cho thấy nhu cầu tiêm phòng đã tăng hơn 40% so với tháng trước dù nhiều địa phương chưa bước vào mùa mưa cao điểm.
Miền Bắc cũng ghi nhận xu hướng bất thường
Tại miền Bắc, các chuyên gia cũng cảnh báo sốt xuất huyết đang thay đổi diện mạo dịch tễ, không còn tuân thủ chặt quy luật mùa vụ như trước.
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương liên tục tiếp nhận bệnh nhân nhập viện muộn trong tình trạng sốc hoặc xuất huyết nặng do tự điều trị tại nhà.
Hai sai lầm phổ biến được các chuyên gia nhắc tới là tự ý truyền dịch và dùng thuốc hạ sốt không phù hợp như Aspirin hoặc Ibuprofen – những thuốc có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
BSCKII Nguyễn Thanh Bình, Phó Trưởng khoa Virus - Ký sinh trùng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết dưới tác động của biến đổi khí hậu và tốc độ đô thị hóa nhanh, sốt xuất huyết hiện có thể xuất hiện rải rác quanh năm thay vì chỉ bùng phát theo mùa.
Nhiều người chủ quan khi thấy hết sốt. Tuy nhiên, giai đoạn nguy hiểm nhất của bệnh lại thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, khi người bệnh bắt đầu giảm sốt hoặc vừa hết sốt. Đây là thời điểm dễ xảy ra thoát huyết tương, giảm tiểu cầu, dẫn tới sốc và xuất huyết nặng.
“Không ít trường hợp nghĩ rằng hạ sốt là sắp khỏi bệnh nên ở nhà theo dõi. Thực tế, đây lại là thời điểm chúng tôi lo ngại nhất vì nguy cơ diễn tiến nặng tăng cao”, bác sĩ Bình cảnh báo.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân chỉ nên dùng Paracetamol đơn chất theo hướng dẫn của nhân viên y tế và cần nhập viện sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau bụng nhiều, nôn liên tục, lừ đừ, chảy máu chân răng, khó thở hoặc tiểu ít.
Dịch sốt xuất huyết ngày càng khó lường
Theo BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, dịch sốt xuất huyết hiện chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố như biến đổi khí hậu, đô thị hóa, giao thương, di chuyển dân cư và sự thay đổi type virus lưu hành.
Nếu trước đây các đợt dịch lớn thường xuất hiện theo chu kỳ khoảng 5 năm thì hiện nay còn 3-4 năm, thậm chí ngắn hơn ở một số địa phương. Sau đợt dịch hơn 300.000 ca mắc năm 2019, Việt Nam tiếp tục ghi nhận hơn 370.000 ca vào năm 2022 với khoảng 150 ca tử vong.
Năm nay, khu vực phía Nam ghi nhận mưa đến sớm hơn trung bình nhiều năm. Các đợt nắng nóng kéo dài xen kẽ mưa giông tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn phát triển mạnh.
Ngoài ra, virus Dengue có 4 type huyết thanh khác nhau. Người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có thể tái nhiễm với type khác và nguy cơ diễn tiến nặng ở lần mắc sau thường cao hơn. Sự thay đổi type virus lưu hành theo từng giai đoạn cũng khiến số người chưa có miễn dịch bảo vệ tăng lên, tạo điều kiện cho dịch bùng phát.
Một vấn đề đáng lo ngại khác là nhiều người vẫn cho rằng muỗi truyền bệnh chỉ sống ở nơi nước bẩn hoặc chỉ hoạt động ban đêm. Thực tế, muỗi vằn thường đẻ trứng trong nước sạch và đốt mạnh vào sáng sớm, chiều tối. Ngay cả người sống ở chung cư cao tầng cũng không nằm ngoài nguy cơ mắc bệnh.
Trong bối cảnh dịch diễn biến khó lường, giới chuyên môn cho rằng tiêm vaccine sớm là một trong những giải pháp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng và nhập viện. Vaccine giúp giảm hơn 80% nguy cơ mắc bệnh và trên 90% nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết.
BSCKII Nguyễn Thanh Bình cho rằng vaccine là công cụ dự phòng chủ động hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh dịch thay đổi quy luật và xuất hiện quanh năm.
Tuy nhiên, tiêm chủng không thể thay thế hoàn toàn các biện pháp diệt lăng quăng, loại bỏ nước đọng, ngủ màn và phòng chống muỗi đốt.
