Theo báo cáo của Bộ Y tế gửi Chính phủ, sau 3 tháng triển khai Chỉ thị 17 của Thủ tướng về khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí, đến hết tháng 7/2026, cả nước có gần 32 triệu người được khám sức khỏe định kỳ, tương đương 29,63% dân số. Đây là một dấu mốc đáng kể khi chương trình khám sức khoẻ miễn phí triển khai chưa lâu.
Tuy nhiên, bức tranh cả nước về hoạt động này đã xuất hiện một nghịch lý đáng chú ý, khi khoảng cách giữa các địa phương là rất lớn.
Có 12 địa phương đạt trên 50% dân số đã được khám sức khoẻ. Trong đó, Đồng Tháp dẫn đầu với 72,8% dân số, tiếp theo là Cà Mau (65,4%), Thái Nguyên (64,3%), Đắk Lắk (61,1%), Lâm Đồng (60,3%), Phú Thọ (60%), Điện Biên 58,7%, Bắc Ninh (57,1%), Đồng Nai (56,8%), Đà Nẵng (55,3%), Hải Phòng (52,7%), Khánh Hòa (52,3%).
Hà Nội và TP.HCM thuộc nhóm địa phương có tỷ lệ khám dưới 10%.
Con số này cho thấy khoảng cách giữa địa phương dẫn đầu và hai đô thị lớn nhất cả nước lên tới gần 70 điểm phần trăm.
Thống kê khiến nhiều người bất ngờ bởi Hà Nội và TP.HCM đều sở hữu mạng lưới bệnh viện lớn nhất, nguồn nhân lực y tế dồi dào nhất và điều kiện tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh tốt nhất cả nước.
Nghịch lý này cho thấy không phải nơi có nhiều bệnh viện nhất thì triển khai khám sức khỏe toàn dân tốt nhất.
Nguyên nhân từ đâu?
Theo Bộ Y tế, khó khăn lớn nhất hiện nay không phải là chuyên môn khám, chữa bệnh mà là khâu tổ chức triển khai.
Nhiều địa phương phản ánh sự phối hợp giữa chính quyền, ngành y tế và các sở, ngành chưa đồng bộ; có nơi vẫn coi đây là nhiệm vụ riêng của ngành y tế. Một số địa phương còn chậm xây dựng kế hoạch, chưa huy động được người dân tham gia hoặc chưa thống nhất được cơ chế báo cáo, thống kê.
Lãnh đạo Bộ Y tế cũng chỉ rõ nhiều tỉnh, thành đang thiếu bác sĩ, thiếu trang thiết bị, thiếu kinh phí, đặc biệt là cơ chế tài chính cho hoạt động khám sức khỏe định kỳ. Việc xác định nguồn kinh phí, thanh quyết toán, sử dụng Quỹ BHYT và lựa chọn đơn vị thực hiện còn nhiều lúng túng.
Một nguyên nhân khác là việc kết nối dữ liệu giữa hồ sơ sức khỏe điện tử, bảo hiểm y tế và cơ sở dữ liệu dân cư vẫn chưa đồng bộ, khiến nhiều nơi gặp khó trong quản lý và cập nhật kết quả khám.
Cũng theo đại diện Bộ Y tế, trở ngại không chỉ đến từ hệ thống mà còn từ chính người dân.
Nhiều người vẫn chưa hình thành thói quen khám sức khỏe định kỳ, chỉ đến bệnh viện khi đã có triệu chứng. Không ít người e ngại nếu phát hiện bệnh sẽ phải tốn thêm chi phí điều trị nên không muốn đi khám. Đối với các địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa, việc dân cư phân tán cũng làm tăng chi phí và khó khăn trong tổ chức khám lưu động.
Chính vì vậy, Bộ Y tế cho rằng việc khám sức khỏe toàn dân không thể chỉ giao cho ngành y tế mà cần sự vào cuộc của chính quyền địa phương trong quản lý đối tượng, huy động người dân và bố trí nguồn lực.
Người đứng đầu địa phương chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện
Trong báo cáo gửi Chính phủ, Bộ Y tế đề nghị đưa kết quả khám sức khỏe toàn dân vào tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm của các địa phương.
Đặc biệt, đối với những tỉnh, thành có tỷ lệ khám dưới 20% dân số, Bộ Y tế đề nghị yêu cầu xây dựng kế hoạch khắc phục cụ thể, xác định rõ lộ trình và trách nhiệm; Chủ tịch UBND cấp tỉnh phải chịu trách nhiệm trước Thủ tướng về kết quả triển khai trên địa bàn.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn, mục tiêu đến hết năm 2026 là toàn dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, đồng thời mỗi người dân có một Sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe liên tục.
Nghịch lý Đồng Tháp vượt Hà Nội hay TP.HCM không phản ánh chất lượng chuyên môn của từng địa phương, mà cho thấy thành công của chương trình khám sức khỏe toàn dân phụ thuộc trước hết vào năng lực tổ chức, huy động người dân và trách nhiệm của chính quyền cơ sở.
Đây cũng là lý do Bộ Y tế đề nghị gắn kết quả triển khai với trách nhiệm của người đứng đầu địa phương.
