Tỷ lệ trẻ dậy thì sớm đang có xu hướng gia tăng, kéo theo nhiều hệ lụy về chiều cao, tâm lý và sức khỏe sinh sản nếu không được phát hiện, can thiệp kịp thời. Không ít phụ huynh vẫn cho rằng đây chỉ là biểu hiện "lớn trước tuổi", trong khi một số trường hợp có thể liên quan đến bệnh lý cần điều trị.
Trao đổi với VietTimes, PGS.TS.BS Trần Thị Hoàng, Phó Giám đốc Bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng, đã lý giải nguyên nhân khiến ngày càng nhiều trẻ dậy thì sớm, đồng thời đưa ra những dấu hiệu cảnh báo mà cha mẹ không nên bỏ qua cũng như khuyến cáo về thời điểm cần đưa trẻ đi thăm khám.
- Những con số thống kê từ bệnh viện cho thấy thời gian qua, tỷ lệ trẻ dậy thì sớm tăng rất cao. Theo bà, tại sao ngày càng nhiều trẻ dậy thì sớm? Phải chăng đó là vấn đề bệnh lý?
- Dậy thì sớm là khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi ở bé gái và trước 9 tuổi ở bé trai. Nguyên nhân được chia thành hai nhóm lớn gồm: dậy thì sớm trung ương và dậy thì sớm ngoại biên.
Dậy thì sớm trung ương là nhóm thường gặp nhất, đặc biệt ở bé gái. Hệ thống nội tiết ở não hoạt động sớm hơn bình thường, làm buồng trứng hoặc tinh hoàn bắt đầu sản xuất hormone sinh dục. Ở bé gái, đa số trường hợp là vô căn, không tìm thấy bệnh lý cụ thể. Còn ở bé trai, tỷ lệ có nguyên nhân bệnh lý cao hơn nên cần đánh giá kỹ hơn.
Đối với dậy thì sớm ngoại biên thì ít gặp hơn, do hormone sinh dục được tạo ra từ nơi khác như: u buồng trứng, u tinh hoàn, bệnh tuyến thượng thận, hoặc tiếp xúc với thuốc/hormone từ bên ngoài.
Vì vậy, không phải mọi trường hợp dậy thì sớm đều là bệnh nguy hiểm, nhưng cũng không được chủ quan vì một số trường hợp có thể liên quan đến bệnh lý cần điều trị.
- Nhiều phụ huynh nghĩ dậy thì sớm chỉ là chuyện "trẻ lớn trước tuổi". Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, dậy thì sớm có thể để lại những hệ lụy gì đối với trẻ?
- Điều đáng lo nhất không phải là trẻ “lớn sớm” mà là trẻ có thể tăng trưởng thấp khi trưởng thành. Ban đầu trẻ thường cao nhanh hơn bạn bè, nhưng do tuổi xương tiến triển nhanh, sụn tăng trưởng đóng sớm nên chiều cao cuối cùng có thể thấp hơn tiềm năng di truyền của gia đình.
Nếu không thăm khám và tư vấn, khi trẻ dậy thì sớm rất dễ có tâm lý tự ti, ngại giao tiếp, bị trêu chọc vì cơ thể phát triển khác bạn cùng lớp. Bên cạnh đó, cảm xúc ở một số trẻ trở nên nhạy cảm, lo âu hoặc khó kiểm soát cảm xúc hơn.
Đặc biệt, với sự phát triển dậy thì sớm, trong khi trong độ tuổi còn nhỏ khiến trẻ dễ bị lạm dụng tình dục. Ở bé gái có thể phát sinh nhiều bệnh phụ khoa do có kinh nguyệt quá sớm, nhưng chưa đủ kỹ năng chăm sóc bản thân.
Vì vậy, dậy thì sớm rất đáng ngại khi bệnh lý tiến triển nhanh, làm ảnh hưởng đến chiều cao, tâm lý, nhất là liên quan đến bệnh lý nền.
- Theo bà, đâu là những biểu hiện ban đầu mà phụ huynh tuyệt đối không nên bỏ qua khi theo dõi sự phát triển của con?
- Điều quan trọng nhất là phụ huynh cần quan sát sự thay đổi cơ thể của trẻ theo độ tuổi. Với bé gái, phụ huynh cần chú ý ngực phát triển trước 8 tuổi; có lông mu, lông nách sớm; tăng chiều cao nhanh bất thường; có khí hư hoặc ra máu âm đạo.
Đối với bé trai, phụ huynh cần quan sát con khi có dấu hiệu tinh hoàn to lên trước 9 tuổi; chiều cao tăng nhanh; dương vật phát triển nhanh; có lông mu; mùi cơ thể người lớn; vỡ giọng sớm...
- Nhiều phụ huynh còn lúng túng khi không biết khi nào, trẻ dậy thì sớm đều cần phải điều trị. Vậy bác sĩ sẽ căn cứ vào đâu để quyết định tiếp tục theo dõi hoặc can thiệp?
-Khi phát hiện những biểu hiện dậy thì sớm, phụ huynh nên đưa trẻ đến khám chuyên khoa nội tiết nhi để được đánh giá đầy đủ. Cụ thể, khám lâm sàng, đo chiều cao, cân nặng, chụp tuổi xương, xét nghiệm nội tiết, siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ khi cần…
Sau khi đánh giá, bác sĩ sẽ phân loại trẻ và có những lời khuyên dành cho phụ huynh từ theo dõi diễn biến hay cần điều trị.
Mặc dù bệnh không nguy hiểm, nhưng nếu phụ huynh không chú ý sẽ để lại những di chứng về tâm lý cũng như bệnh lý cho trẻ về sau. Tốt nhất, phụ huynh nên đưa con đi tầm soát định kỳ để có liệu pháp phù hợp, đảm bảo trẻ phát triển khoẻ cả về thể chất lẫn tinh thần.
- Cảm ơn bác sĩ!
Khám dậy thì sớm miễn phí cho trẻ em
Từ 28/7-31/8, Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng tổ chức chương trình khám dậy thì sớm miễn phí dành cho trẻ em trên địa bàn TP.
Các bé tham gia sẽ được khám, đánh giá tình trạng phát triển, tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa và thực hiện các chỉ định cần thiết theo đánh giá chuyên môn.
