Cố vấn thương mại Nhà Trắng của Tổng thống Mỹ Donald Trump dự đoán các đột phá công nghiệp của Mỹ sẽ giúp thúc đẩy sản xuất trong nước và xóa bỏ thế thống trị của Trung Quốc trên thị trường đất hiếm.
“Trung Quốc hiện đang phô trương sức mạnh ở châu Âu, ở Ấn Độ, ở Mỹ, về cơ bản là nói rằng: chúng tôi muốn làm gì thì làm, và nếu các anh cố ngăn cản, chúng tôi sẽ cắt nguồn khoáng sản chiến lược”, ông Peter Navarro nói trong cuộc phỏng vấn với chương trình The Mishal Husain Show của Bloomberg.
“Họ nghĩ rằng họ đang độc quyền lĩnh vực này, nhưng điều đó chỉ còn là vấn đề thời gian”, ông nói thêm.
Theo Navarro, đổi mới sáng tạo của Mỹ sẽ “nhanh chóng quét sạch” việc Trung Quốc “vũ khí hóa” chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược.
Trung Quốc hiện là nhà cung cấp đất hiếm lớn nhất thế giới, và nỗ lực hạn chế nguồn cung của Bắc Kinh trong năm ngoái đã góp phần làm bùng phát cuộc chiến thương mại với Mỹ, khiến hai bên áp thuế ở mức rất cao. Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại vào tháng 10 năm ngoái, nhưng Washington vẫn tiếp tục theo đuổi các chính sách nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung nam châm từ Trung Quốc – vốn được sử dụng rộng rãi trong ô tô, điện tử và nhiều sản phẩm tiêu dùng khác.
“Vậy trong lúc đó phải làm gì? Làm ngoại giao. Nếu có người gọi điều đó là mềm yếu, thì họ không hiểu bàn cờ”, Navarro nói.
Theo thỏa thuận, Trung Quốc đồng ý tạm hoãn trong một năm các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt hơn. Đổi lại, ông Trump đã giảm một nửa mức thuế – xuống còn 10% – đối với hàng hóa Trung Quốc được áp dụng trước đó nhằm phản ứng với dòng chảy các tiền chất hóa học dùng sản xuất fentanyl vào Mỹ.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) có trụ sở tại Paris, Trung Quốc chiếm hơn 90% năng lực tinh luyện đất hiếm và nam châm vĩnh cửu toàn cầu, trong khi Malaysia – nước đứng thứ hai – chỉ chiếm khoảng 4%.
Mỹ đã tìm kiếm các thỏa thuận với 8 quốc gia đồng minh trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm củng cố chuỗi cung ứng và giảm sự phụ thuộc của phương Tây vào Trung Quốc đối với các khoáng sản chiến lược. Tháng 12 vừa qua, các quan chức Mỹ đã gặp đối tác từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Hà Lan, Anh, Israel, UAE và Australia để đạt các thỏa thuận về năng lượng, khoáng sản chiến lược, sản xuất tiên tiến, bán dẫn, hạ tầng AI và logistics vận tải.
Tổng thống Trump và Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick cũng gợi ý với phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một vào Chủ nhật tuần trước rằng Mỹ có thể khai thác nguồn đất hiếm tại Venezuela, sau khi lãnh đạo nước này là ông Nicolas Maduro bị bắt giữ.
Trong cuộc phỏng vấn với bà Husain, ông Navarro còn kêu gọi Liên minh châu Âu áp mức thuế cao hơn đối với Trung Quốc – động thái có thể làm gia tăng căng thẳng mới trong quan hệ thương mại xuyên Đại Tây Dương, vốn đã bị phủ bóng bởi tranh chấp về thuế kỹ thuật số đối với các công ty Mỹ.
“Chúng tôi đang mạnh mẽ khuyến khích châu Âu áp dụng đúng mức thuế mà chúng tôi áp dụng, vì lý do đơn giản là khi Tổng thống tăng thuế để bảo vệ nước Mỹ khỏi gian lận của Trung Quốc, thì Trung Quốc không thể bán nhiều hàng ở đây”, ông nói. “Vậy họ bán ở đâu? Họ đổ hàng sang châu Âu, đổ sang Mexico”.
Khi cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026 đến gần, ông Navarro thừa nhận Nhà Trắng có trách nhiệm giảm bớt những khó khăn kinh tế mà người dân Mỹ đang phải đối mặt. Ông cho rằng chế độ thuế quan của Tổng thống Trump cuối cùng sẽ thúc đẩy sản xuất trong nước và tạo thêm việc làm.
Ông Navarro so sánh tình hình hiện tại với giai đoạn Tổng thống Ronald Reagan tiếp quản nền kinh tế từ người tiền nhiệm Jimmy Carter, cho rằng các chính sách của đảng Cộng hòa cần thời gian để phát huy tác dụng. Trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm 1982, đảng Dân chủ đã giành lại quyền kiểm soát Hạ viện và “làm tê liệt chính phủ”, theo lời ông. Tổng thống Trump, ông nói, đang đối mặt với tình thế tương tự.
“Chúng tôi hiểu lịch sử đó và đang cố gắng đảm bảo không mắc kẹt trong cái bẫy tương tự”, ông Navarro nói. “Vì vậy, điều chúng tôi phải làm là giải thích thật rõ ràng cho người dân Mỹ”.
Trong những tháng gần đây, chính quyền tập trung xử lý vấn đề chi phí sinh hoạt – mối quan tâm lớn của cử tri đã giúp đảng Dân chủ giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử cấp bang và địa phương hồi tháng 11 vừa qua tại Virginia, New Jersey và New York. Navarro thừa nhận chính sách thuế quan đối với một số mặt hàng thiết yếu đã làm gia tăng áp lực kinh tế đối với các hộ gia đình Mỹ.
Sau đó, chính quyền đã giảm thuế đối với hơn 200 mặt hàng thực phẩm, bao gồm các mặt hàng thiết yếu như thịt bò, cà chua, cà phê, nước cam và chuối.
“Tôi hoàn toàn ủng hộ việc không áp thuế với những sản phẩm mà chúng ta không sản xuất”, Navarro nói. “Chuyện đã xảy ra, và giờ chúng tôi điều chỉnh”.
Chính sách thương mại thay đổi liên tục trong năm đầu nhiệm kỳ đã góp phần làm gia tăng bất ổn kinh tế. Hoạt động sản xuất của Mỹ trong tháng 12 vừa qua suy giảm mạnh nhất kể từ năm 2024, khép lại một năm đầy khó khăn đối với các nhà máy Mỹ.
Chỉ số sản xuất của Viện Quản lý Cung ứng (ISM) giảm xuống 47,9 từ mức 48,2, theo dữ liệu công bố hôm đầu tuần này. Chỉ số này đã ở dưới ngưỡng 50 – cho thấy sự suy giảm – trong suốt 10 tháng liên tiếp.
Theo SCMP
