Vụ rơi máy bay tiếp dầu Boeing KC-135 Stratotanker của Mỹ tại Iraq hôm 12/3 đã làm dấy lên câu hỏi vì sao phi hành đoàn trên loại máy bay quân sự khổng lồ này không mang theo dù. Theo các báo cáo, trang bị này đã bị loại bỏ từ năm 2008 nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí.
Vụ tai nạn xảy ra trong khuôn khổ chiến dịch quân sự của Mỹ mang tên “Epic Fury” nhằm vào Iran. Các quan chức cho biết chiếc máy bay không bị bắn hạ bởi hỏa lực đối phương hay hỏa lực nhầm của lực lượng đồng minh. Theo thông tin ban đầu, 2 máy bay KC-135 tham gia nhiệm vụ, trong đó chiếc còn lại đã hạ cánh an toàn.
Đây là chiếc KC-135 đầu tiên bị mất kể từ năm 2013, khi một máy bay với ba thành viên phi hành đoàn rơi tại Cộng hòa Kyrgyz (Kyrgyzstan) sau khi hệ thống điều khiển bay gặp trục trặc trong một nhiệm vụ tiếp nhiên liệu trên không trong chiến đấu.
Các báo cáo khi đó cho biết chiếc KC-135 gặp nạn mới đây có 5 thành viên phi hành đoàn trên máy bay. Cho đến nay chưa có thông tin chính thức về thương vong, nhưng các quan chức Mỹ xác nhận lực lượng cứu hộ đang triển khai chiến dịch tìm kiếm và thu hồi phi hành đoàn.
KC-135 là biến thể phát triển từ các khung thân máy bay thương mại đời đầu của Boeing. Khi mang đầy tải, máy bay có thể nặng tới 130 tấn, hoạt động ở độ cao khoảng 30.000–40.000 feet (9.000 – 12.000 m) và đóng vai trò như “trạm xăng bay”, tiếp nhiên liệu giữa không trung cho máy bay chiến đấu, máy bay ném bom và máy bay trinh sát.
Nguyên nhân chính xác của vụ rơi chưa được công bố, nhưng có thể liên quan đến trục trặc cơ khí, tai nạn trong quá trình tiếp nhiên liệu trên không, hoặc lỗi hệ thống nhiên liệu. Những khả năng khác bao gồm hỏng cấu trúc hoặc máy bay lao xuống địa hình do mất kiểm soát.
Tuy nhiên, điều khiến nhiều người ngạc nhiên nhất là việc phi hành đoàn dường như không có dù nhảy. Thực tế, đây không phải điều hiếm gặp đối với loại máy bay này.
Trong một thông cáo năm 2008 của Không quân Mỹ, lực lượng này giải thích rằng việc loại bỏ dù trên KC-135 không phải là điều bất thường.
“Việc bỏ dù trên máy bay quân sự có thể nghe có vẻ kỳ lạ, nhưng KC-135 không giống những loại máy bay khác. Chúng hiếm khi gặp tai nạn, và khả năng một thành viên phi hành đoàn KC-135 phải sử dụng dù là cực kỳ thấp”, thông cáo nêu.
Thông cáo cũng cho biết việc mua sắm, bảo dưỡng và huấn luyện sử dụng dù tốn rất nhiều thời gian, nhân lực và chi phí. Trong bối cảnh Không quân Mỹ thực hiện chương trình cải tổ hiệu quả hoạt động mang tên Air Force Smart Operations for the 21st Century (AFSO 21), trang bị này bị đánh giá là không còn cần thiết.
Trên thực tế, phần lớn các máy bay quân sự và dân dụng cỡ lớn – bao gồm máy bay chở khách, máy bay vận tải hoặc máy bay cảnh báo sớm – đều không trang bị dù cho phi hành đoàn. Thay vào đó, các quy trình an toàn tập trung vào hệ thống dự phòng, khả năng hạ cánh khẩn cấp có kiểm soát và phối hợp giữa các thành viên phi hành đoàn để đưa máy bay xuống an toàn mà không cần nhảy dù.
Ngay cả khi có dù, nhiều chuyên gia cho rằng phi hành đoàn KC-135 khó có thể sử dụng chúng hiệu quả trong tình huống khẩn cấp. Việc thoát khỏi máy bay lớn ở độ cao lớn là cực kỳ nguy hiểm và gần như không khả thi nếu không có hệ thống thoát hiểm chuyên dụng.
Dù vậy, vấn đề đáng lo ngại hơn là tuổi đời của KC-135. Loại máy bay này được sản xuất lần đầu từ cuối thập niên 1950 và hiện được xem là đã quá cũ, cần sớm được thay thế hoặc nâng cấp.
Theo kế hoạch hiện nay, KC-135 vẫn dự kiến phục vụ đến ít nhất năm 2050, trong khi các chương trình nâng cấp thường xuyên bị trì hoãn. Một số chuyên gia hy vọng vụ tai nạn mới nhất sẽ thúc đẩy nhanh việc thay thế để tránh những tổn thất tương tự trong tương lai.
“Tôi mong mọi người hãy nghĩ đến những phi công dũng cảm này, gia đình, bạn bè và đơn vị của họ”, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, nói với báo chí trong cuộc họp tại Lầu Năm Góc.
“Trong những giờ và ngày tới, các quân nhân của chúng ta tiếp tục chấp nhận những hy sinh to lớn để thực hiện những nhiệm vụ mà đất nước yêu cầu”, ông nói thêm.
Theo IE
