Các loại UAV giá rẻ, được sản xuất hàng loạt và chỉ bay một chiều đã đóng vai trò quan trọng trong xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran kể từ các cuộc tấn công đầu tiên nhằm vào Tehran vào ngày 28/2. Khi Iran sử dụng các UAV này để nhắm vào các cơ sở năng lượng, căn cứ không quân và các mục tiêu chiến lược khác trên khắp vùng Vịnh và Israel, Mỹ và Israel lại sử dụng các tên lửa đánh chặn đắt đỏ để phòng thủ.
Để đối phó với mối đe dọa UAV, các quốc gia vùng Vịnh và các đối tác Mỹ đã chuyển sang công nghệ chống UAV do Ukraine phát triển, vốn đã được kiểm chứng qua các cuộc tấn công bằng UAV của Nga.
Vào cuối tháng 3, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy đã tới thăm Arab Saudi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Qatar để đề nghị chia sẻ kinh nghiệm chống UAV, đồng thời ký các thỏa thuận quốc phòng kéo dài 10 năm với cả ba quốc gia. Sau đó, ông xác nhận rằng lực lượng Ukraine đã tham gia các hoạt động thực địa bằng cách sử dụng các UAV đánh chặn do trong nước sản xuất, bắn hạ các UAV Shahed của Iran tại một số quốc gia vùng Vịnh.
Theo hãng tin Reuters, quân đội Mỹ cũng đã triển khai Sky Map — một nền tảng chỉ huy và kiểm soát của Ukraine dùng để phát hiện UAV đang bay tới — tại Căn cứ Không quân Prince Sultan ở Arab Saudi, trong đó các sĩ quan Ukraine đến căn cứ này để huấn luyện binh sĩ Mỹ sử dụng phần mềm.
Sau đây là cách hoạt động của các hệ thống chống UAV của Ukraine, và loại thiết bị đánh chặn mà họ sử dụng.
Các UAV Shahed của Iran là gì và hoạt động như thế nào?
Shahed-136 là một loại UAV tấn công một chiều của Iran, trở nên nổi bật trên toàn cầu sau khi Nga bắt đầu sử dụng tại Ukraine vào năm 2022.
Chiếc UAV có hình dạng tam giác, dài khoảng 3,5 mét và sải cánh 2,5 mét.
Yếu tố then chốt tạo nên hiệu quả của loại UAV này nằm ở số lượng. Mỗi chiếc có giá từ 20.000 đến 50.000 USD — so với tên lửa đánh chặn Patriot của Mỹ dùng để bắn hạ chúng, có giá khoảng 4 triệu USD mỗi quả.
Do sử dụng động cơ piston đơn giản, tương tự như máy cắt cỏ, UAV này phát ra tiếng ồn rất lớn. Điều này khiến nó dễ bị phát hiện bằng tai, nhưng độ cao bay thấp và tín hiệu radar nhỏ khiến các hệ thống tự động truyền thống khó khóa mục tiêu cho đến khi nó ở rất gần.
Các UAV này được dẫn đường bằng GPS và lập trình sẵn tọa độ để tấn công các mục tiêu cố định, dù các phiên bản mới hơn đã tích hợp công nghệ chống gây nhiễu sau khi đối thủ học cách phá vỡ hệ thống dẫn đường của chúng.
Từ “Shahed” có nguồn gốc Arab và có nghĩa là “nhân chứng”. Dù bắt nguồn từ tiếng Arab, từ này cũng được sử dụng hoàn toàn trong tiếng Ba Tư (Farsi) với cùng ý nghĩa.
Ảnh đồ họa dưới đây cho thấy một số loại UAV của Iran, bao gồm vũ khí, tầm hoạt động và khả năng mang tải.
Thiết kế này hiệu quả và dễ tái tạo đến mức nhiều quân đội đã áp dụng, bao gồm Shahed nguyên bản của Iran, Geran-2 của Nga và hệ thống LUCAS (Hệ thống tấn công chiến đấu không người lái chi phí thấp) của Mỹ, trong khi các quốc gia khác cũng phát triển các loại đạn lảng vảng và UAV tấn công nhỏ hơn lấy cảm hứng từ thiết kế này.
UAV đánh chặn là gì?
UAV đánh chặn được thiết kế để truy đuổi và bắn hạ các UAV tấn công trước khi chúng có thể tiếp cận mục tiêu. Chúng cũng có thể mang nhiều loại tải trọng khác nhau và không tự hủy như các UAV một chiều.
Các UAV đánh chặn của Ukraine có giá từ khoảng 1.000 đến 3.000 USD. Một số loại phổ biến bao gồm:
Sting: UAV bốn cánh quạt do Ukraine sản xuất, có kích thước tương đương một bình giữ nhiệt lớn, dài khoảng 30–45 cm. Nó có thể đạt tốc độ tối đa 342 km/h, thuộc nhóm nhanh nhất trong các UAV đánh chặn. UAV này có thể bay ở độ cao 3.000 mét và sử dụng camera ảnh nhiệt để xác định mục tiêu, với phần đầu hình vòm chứa hệ thống camera và đầu đạn nổ. Nó có thể quay trở về căn cứ nếu không tìm thấy mục tiêu.
P1-Sun: Có thiết kế tương tự Sting, đây là UAV đánh chặn được in 3D do công ty vũ khí Skyfall sản xuất, có thể bay với tốc độ lên tới 300km/h.
ODIN Win_Hit: Được phát triển bởi công ty quốc phòng ODIN của Ukraine, đây là UAV hình dạng giống viên đạn dành cho các nhiệm vụ ngắn hạn nhưng cường độ cao. Nó có tốc độ tối đa 300km/h và có thể bay trong phạm vi 5km trong 7–10 phút.
Octopus 100: UAV đánh chặn do Ukraine thiết kế, có thể bay với tốc độ hơn 300 km/h và đạt độ cao tối đa 4,5km. Loại này được sản xuất hàng loạt tại Vương quốc Anh.
Bagnet: UAV đánh chặn tốc độ cao ra mắt năm 2024 với tốc độ tối đa 250 km/h. Đây là loại UAV phản ứng nhanh, có thể tấn công UAV lảng vảng và mục tiêu trinh sát.
Merops: UAV đánh chặn do Mỹ phát triển, sử dụng trí tuệ nhân tạo, chống gây nhiễu GPS, với chi phí khoảng 15.000 USD.
VB140 Flamingo: Có thể hoạt động ở độ cao tới 4,5 km và tầm hoạt động lên tới 50 km.
Hệ thống Sky Map của Ukraine hoạt động như thế nào?
Sky Map là nền tảng phần mềm chỉ huy và kiểm soát của Ukraine, có thể nhận diện các cuộc tấn công bằng UAV đang bay tới và đối phó bằng các UAV đánh chặn của riêng mình.
Công ty Sky Fortress, đơn vị đứng sau Sky Map, được thành lập vào năm 2022 và được tài trợ bởi quân đội Ukraine. Theo Reuters, công ty này đã triển khai hơn 10.000 cảm biến âm thanh trên khắp Ukraine để phát hiện các UAV đang bay tới. Những cảm biến này thực chất là các microphone có độ nhạy cao, được bố trí trên toàn quốc để lắng nghe tín hiệu âm thanh đặc trưng từ động cơ UAV.
Sky Map kết nối các cảm biến âm thanh, radar và hệ thống trí tuệ nhân tạo để phát hiện mối đe dọa và dẫn đường cho hệ thống phòng không.
Mỗi UAV đánh chặn được điều khiển bởi một phi công được huấn luyện, theo dõi hình ảnh từ camera UAV theo thời gian thực trên màn hình hoặc qua kính góc nhìn thứ nhất (FPV) gần khu vực tác chiến.
Công nghệ này đang ngày càng trở nên tự động hơn, với các cảm biến tích hợp và hệ thống định vị quán tính có hỗ trợ AI, cho phép UAV thực hiện các điều chỉnh nhanh trên không, theo dõi mục tiêu di chuyển và duy trì đường bay chính xác ngay cả khi tín hiệu GPS bị gây nhiễu.
Ảnh đồ họa dưới đây tóm tắt cách hệ thống hoạt động.
Theo Hội đồng Quốc phòng Ukraine, việc bắn hạ một UAV Shahed bằng UAV đánh chặn rẻ hơn hơn 25 lần so với sử dụng tên lửa phòng không kiểu phương Tây.
Các nhà phân tích cho rằng hệ thống này có thể đối phó với nhiều loại tấn công nhưng không thể đánh chặn tên lửa đạn đạo.
Tháng trước, Lầu Năm Góc cho biết họ sẽ chi 350 triệu USD cho đơn vị chống UAV, bao gồm camera, cảm biến và thiết bị đánh chặn, nhằm hỗ trợ đối phó các cuộc tấn công bằng UAV trong xung đột hiện tại.
Các hệ thống phòng không mà Mỹ đang sử dụng hiện gặp khó khăn trong việc đối phó với các đợt tấn công ồ ạt bằng UAV một chiều, do chúng quá nhanh đối với các hệ thống này và thường né tránh được phát hiện. Ngoài ra, chi phí phòng không thường quá cao để triển khai đối phó với số lượng UAV lớn như vậy.
Theo AJ
