Lầu Năm Góc đang phóng tên lửa với tốc độ nhanh hơn khả năng bổ sung kho dự trữ. Giải pháp mà họ hướng tới rất đơn giản: chế tạo những quả tên lửa rẻ hơn.
Quân đội Mỹ đang sử dụng các hình thức hợp đồng phi truyền thống và yêu cầu các nhà thầu quốc phòng thiết kế vũ khí mới từ đầu nhằm rút ngắn nhiều năm phát triển, đồng thời cắt giảm hàng trăm triệu USD chi phí sản xuất. Ngay cả trước khi cuộc chiến với Iran làm hao hụt đáng kể kho vũ khí Mỹ, các nghị sĩ và giới lãnh đạo quân sự đã liên tục cảnh báo rằng Washington không thể tái vũ trang đủ nhanh để răn đe các mối đe dọa và ứng phó với các cuộc xung đột mới.
Một sáng kiến của Lục quân Mỹ mang tên Low-Cost Containerized Missiles hướng tới việc triển khai hàng nghìn tên lửa phóng từ các container có thể đặt trên nhiều loại phương tiện cơ động khác nhau. Yêu cầu then chốt đối với các nhà sản xuất là mỗi tên lửa phải có giá dưới 500.000 USD.
Một dự án khác của Lục quân yêu cầu các công ty phát triển tên lửa phòng không với chi phí dưới 250.000 USD/quả. Trong khi đó, các tên lửa đánh chặn Patriot thế hệ mới nhất do Lockheed Martin sản xuất hiện mất hơn hai năm để chế tạo và có giá khoảng 4 triệu USD mỗi quả.
Không quân Mỹ cũng đang triển khai một chương trình riêng nhằm mua sắm hàng chục nghìn tên lửa giá rẻ hơn trong những năm tới.
Các quan chức quân sự cho biết những chương trình mới này chưa thể thay thế ngay các dòng tên lửa cao cấp của Lockheed Martin hay RTX – những loại vũ khí mà quân đội Mỹ đã sử dụng và huấn luyện trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, giới lãnh đạo quân đội muốn nhanh chóng xây dựng các dây chuyền sản xuất mới để có thêm lựa chọn trong tương lai.
Trì hoãn kéo dài và chi phí đội lên
Các loại đạn chính xác giá rẻ được xem là lời giải cho một vấn đề tồn tại lâu nay của quân đội Mỹ: những cuộc cạnh tranh hợp đồng, tranh cãi về thiết kế và các cuộc đấu ngân sách khiến nhiều chương trình vũ khí của Lầu Năm Góc bị chậm tiến độ hàng năm trời và liên tục vượt dự toán.
Chi phí và thời gian chế tạo từ tên lửa đến máy bay tiếp dầu đã tăng mạnh trong nhiều năm qua. Các tập đoàn quốc phòng liên tục bổ sung những lớp điện tử tinh vi cho tên lửa tấn công và đánh chặn nhằm nâng cao khả năng tiêu diệt mục tiêu và chống lại các biện pháp đối phó của đối phương.
Các chuyên gia trong ngành cho rằng quy trình sản xuất chậm và tốn kém một phần bắt nguồn từ nguồn ngân sách khó đoán của Quốc hội Mỹ và những quyết định thiếu dứt khoát từ phía Lầu Năm Góc. Tuy nhiên, hệ thống hiện nay lại mang lại lợi ích đáng kể cho các nhà thầu quốc phòng, vốn thu về hàng tỷ USD doanh thu mỗi năm từ việc bán vũ khí. Họ cũng hưởng lợi từ các hợp đồng sửa đổi, nâng cấp liên tục, qua đó tạo thêm nguồn thu mới.
Nhiều cơ quan giám sát của chính phủ từng cáo buộc một số nhà thầu tính giá quá cao đối với các sản phẩm và linh kiện bán cho quân đội. Các nghị sĩ thuộc cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa cũng nhiều lần kêu gọi tăng cường giám sát.
Tổng thống Donald Trump và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth trong những tháng gần đây liên tục cam kết sẽ kiểm tra chặt chẽ hiệu quả hoạt động của các nhà thầu quốc phòng và xử phạt những doanh nghiệp không cải thiện năng lực. Tuy nhiên, đến nay chưa có trường hợp nào bị công khai xử lý.
Ông Jerry McGinn, chuyên gia về hợp đồng quốc phòng tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định nhiều loại tên lửa cao cấp hiện nay thực chất vẫn là những “sản phẩm thủ công” dù ngành công nghiệp đã đầu tư mạnh vào tự động hóa. Một số cơ sở sản xuất linh kiện tên lửa có quy mô và cách vận hành giống những xưởng chế tạo chuyên biệt hơn là dây chuyền công nghiệp hiện đại.
Riêng trong cuộc chiến với Iran năm nay, Mỹ đã phóng hơn 1.000 tên lửa hành trình Tomahawk. Chi phí cho số vũ khí này đã vượt 2,5 tỷ USD và vẫn tiếp tục tăng.
Theo CSIS, RTX cần ít nhất một năm để sản xuất một tên lửa Tomahawk. Loại vũ khí này có thể được phóng từ tàu chiến, tàu ngầm hoặc bệ phóng mặt đất để tấn công các mục tiêu cách xa tới 1.600 km. Thời gian chế tạo dài là một trong những yếu tố khiến chi phí của nó luôn ở mức rất cao.
RTX từ chối bình luận về các thông tin trên.
Tận dụng linh kiện thương mại sẵn có
Sau sự nghiệp trong Hải quân Mỹ, bao gồm cả thời gian làm huấn luyện viên chương trình Top Gun nổi tiếng, ông Doug Denneny từng làm việc cho Boeing và chi nhánh Mỹ của tập đoàn vũ khí châu Âu MBDA. Năm 2013, ông thành lập công ty khởi nghiệp CoAspire với mục tiêu phát triển những loại vũ khí có thể được đưa ra chiến trường chỉ trong vài tháng thay vì nhiều năm.
Ông Denneny cho biết mẫu tên lửa giá rẻ Ghost mà công ty ông phát triển trong chương trình tên lửa container hóa sẽ bắt đầu các cuộc thử nghiệm bay ngay trong năm nay. CoAspire cố gắng tránh các khâu trì hoãn bằng cách sử dụng linh kiện thương mại sẵn có và áp dụng công nghệ in 3D cho một số bộ phận, giúp tiết kiệm đáng kể chi phí khi cần thay đổi thiết kế.
Nhờ các hợp đồng thuộc cơ chế “other transaction authority” (OTA) của Lầu Năm Góc – thẩm quyền đặc biệt cho phép các cơ quan chính phủ Mỹ ký kết các thỏa thuận linh hoạt ngoài các quy định mua sắm thông thường – CoAspire có nhiều sự linh hoạt hơn trong việc phát triển một loại tên lửa có thể sản xuất ngay, thay vì phải mất thêm nhiều tháng hoặc nhiều năm để đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật cứng nhắc.
“Trong lĩnh vực tên lửa, bạn luôn phải điều chỉnh thiết kế, khắc phục lỗi thử nghiệm hoặc nâng cấp năng lực,” ông Denneny nói. Theo ông, những cuộc trao đổi thẳng thắn và cởi mở với khách hàng như Lục quân và Không quân Mỹ giúp rút ngắn đáng kể thời gian phát triển và tránh chi phí leo thang.
CoAspire hiện là một trong bốn công ty cạnh tranh trong chương trình phát triển tên lửa giá rẻ cho Lục quân Mỹ. Ba đối thủ còn lại gồm Anduril Industries, Leidos Holdings và Zone 5 – công ty con của tập đoàn Na Uy Kongsberg Gruppen.
Lục quân Mỹ đặt ra mục tiêu đầy tham vọng: sở hữu hơn 10.000 tên lửa thuộc chương trình này trước năm 2030.
Leidos cho biết họ dự định sản xuất 3.000 tên lửa hành trình container hóa trong vòng ba năm tới bằng cách tận dụng một loại vũ khí đã có sẵn và chỉ bổ sung một số tính năng cơ bản như động cơ tăng tốc.
Ông Doug Jones, Giám đốc công nghệ bộ phận quốc phòng của Leidos, nhận định rằng nhiều loại đạn chính xác hiện nay đang bị “nhồi nhét” quá nhiều tính năng ngoài nhiệm vụ chiến đấu chính.
“Trong lịch sử, rất nhiều loại đạn cao cấp được trang bị thêm tới 15 tính năng khác ngoài đầu đạn,” ông nói.
Theo ông, Lầu Năm Góc hiện đang thúc ép các công ty đẩy nhanh tiến độ bằng cách chỉ yêu cầu một số năng lực thiết yếu, còn các tính năng khác được coi là tùy chọn.
“Thay vì chế tạo một chiếc Cadillac, liệu tôi có thể làm ra 10 chiếc Honda Accord không?” ông Jones đặt câu hỏi.
Ông cho rằng sự kết hợp giữa nhiều loại vũ khí mới có thể mang lại hiệu quả chiến đấu cao hơn.
Theo ông Todd Harrison, chuyên gia quốc phòng thuộc Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI), quân đội Mỹ đã nhiều năm tìm kiếm các loại vũ khí và hệ thống phòng thủ nằm ở khoảng giữa đạn pháo dẫn đường giá rẻ và những tên lửa trị giá hàng triệu USD.
Trở ngại lớn nhất, theo ông Harrison, là phải vượt qua thói quen quản lý quá chi tiết của Lầu Năm Góc.
“Mục tiêu là tạo ra những loại vũ khí dẫn đường chính xác có thể triển khai và sử dụng với quy mô cực lớn,” ông nói. “Chúng không nhất thiết phải hoàn hảo.”
Theo WSJ
